بایگانی دسته: مسئله‌ی فلسطین



معرفی پرونده‌ی فلسطین

پرونده‌ی فلسطین، مجموعه‌ای از مطالب است که از زوایای مختلف به مسأله‌ی فلسطین و اسرائیل می‌پردازد. مرور تاریخی ماجرای اسرائیل و فلسطین در خلال دو مطلب «گاه‌شمار وقایع فلسطین» انجام شده است. مقاله‌ی «ادوارد سعید» و گزیده سخنرانی‌های «نوآم چامسکی» از مرور حوادث فراتر رفته و به تجزیه و تحلیل این مسأله پرداخته‌اند. معرفی کتابِ ادوارد سعید، «فراتر از واپسین آسمان»، ما را از چشم‌اندازهای سیاسی و تحلیل‌های کلان، به متن اجتماع و زندگی مردمی که در سرزمین‌های فلسطین و یا اردوگاه‌ها هستند می‌برد. مقاله‌ی «در برابر دیوار» بیان‌گر بخشی از مشکلاتی است که اگرچه هم‌چون جنگ، تلفات انسانی آشکاری به همراه ندارد، اما مردم فلسطین روزانه فشار و تنگنای آن را تجربه می‌کنند؛ مصائبی که در سکوت خبری و انفعال اخلاقی ما در حال وقوع هستند. مقاله‌ی «ده دروغ بزرگ…» نیز به موضع‌گیری رسانه‌های گروهی در قبال مسأله‌ی فلسطین و اسرائیل می‌پردازد. بخش‌های دیگر این پرونده، معرفی چند فیلم‌ کوتاه و مستند درباره‌ی فلسطین و اسرائیل است.

اشعار شاعران فلسطینی، فرصتی است تا به رنج‌ها و زخم‌ها، افسرده‌دل و مأیوس ننگریم و ببینیم آن‌گاه که بمب‌ها سقف خانه‌ها را فرومی‌ریزند، لحظه‌ای است تا برپایی خانه‌ای با بنیانی بس استوار و بودنی یکسره دیگرگون را تجربه نماییم.

با توجه به فضای غبارآلود خبری-رسانه‌ای پیرامون مسأله‌ی فلسطین و اسرائیل، در ارائه‌ی مقاله‌ها، داده‌های تاریخی و فیلم‌ها سعی بر این بوده است که به سراغ افراد و منابعی برویم که تخصص، صداقت و بی‌منفعت بودن آن‌ها روشن و مشخص باشد.

حوادثی هم‌چون جنگ اخیر غزه هنوز هم پیش چشم ما هستند و تکرارِ مکررِ این چنین وقایعی در طی سالیان دراز، از ما می‌طلبد که از توجهات مقطعی و احساسی نسبت به این مسأله عبور کرده، و تلاش کنیم تا با شناختی منصفانه و عمیق‌تر، به راستی بکوشیم تا انسانیت‌مان از این آزمون سربلند بیرون بیاید.

در زیر می‌توانید لیستی از مطالب این پرونده را مشاهده کنید:

// // ?>


فراتر از واپسین آسمان (معرفی یک کتاب از ادوارد سعید)

آن‌سوتر از واپسین مرزها به کجا باید رفت؟
پرنده به کدامین سوی بال گشاید
فراتر از واپسین آسمان؟

محمود درویش

مقدمه‌ی مترجم کتاب

به جرئت می‌توان گفت که کتاب حاضر با هرآنچه تاکنون درباره‌ی این موضوع به زبان فارسی نگاشته شده، متفاوت است. کتاب‌های موجود به طور عمده یا از دیدگاه سیاسی نوشته شده یا به مسائل اقتصاد سیاسی فلسطین نظر دارد، اما دکتر سعید، زندگی اجتماعی و فرهنگی مردم فلسطین را مورد بررسی قرار داده است. در نتیجه، کتاب حاضر نه تنها به دانش ما درباره‌ی فلسطین می‌افزاید، بلکه سبکی را نشان می‌دهد که در نوشته‌های فارسی اگر بی‌سابقه نباشد، دست‌کم نادر است.

می‌توان درباره‌ی فرهنگ فلسطین کتابی نگاشت و از دیدگاهی مرسوم به طبقه‌بندی و شرح جنبه‌های گوناگون آن پرداخت. چنین کتابی بی‌شک بسیار آموزنده و موفق هم خواهد بود. اما دکتر سعید، به عنوان پژوهنده‌ی خلاق و نوآور مطالعات فرهنگی، کتابی نگاشته است که در عین پرداختن به جزئیات، فرهنگ را به عنوان پدیده‌ای پویا و تغییریابنده معرفی می‌کند که هم به انواع روابط اجتماعی شکل می‌دهد و هم خود در متن آن رشد می‌کند.

دکتر سعید تجربه‌های فردی و مشاهدات شخصی را با رخدادهای اجتماعی و تحلیل مردم‌شناختی درمی‌آمیزد. به عبارت دیگر، وی تجربیات و مشاهدات مشخص را در متن روابط تاریخی- اجتماعی جای می‌دهد. معنا و مفهوم رخدادهای اجتماعی را تنها با چنین رویکردی می‌توان بررسی کرد. چنین رویکردی از چند نظر اهمیت دارد.

نخست از تحولات اجتماعی درکی ملموس به دست می‌دهد: رخدادهای اجتماعی پدیده‌هایی انتزاعی نیستند که در «جامعه» رخ دهند بی‌آنکه نشانی از افراد در میان باشد. در نوشته‌ی دکتر سعید، به خوبی می‌توان دید که چگونه انسان‌ها از دگرگونی‌های سیاسی- اجتماعی- فرهنگیِ جامعه‌ی فلسطینی سود برده‌اند یا قربانی آن شده‌اند، در خلق آن شریک بوده‌اند یا بازیچه‌ی آن قرار گرفته‌اند. بی‌تردید عکس‌های ژان مور در به تصویر کشیدن و عینیت بخشیدن به این روند نقش شایانی ایفا می‌کند.

اهمیت دیگر نوشته‌ی دکتر سعید این است که او با نمایش نمونه‌های فردی در متن روابط اجتماعی- تاریخی خاص، به آنها معنا و مفهومی فراتر از رخدادهای منفرد و میرا بخشیده است. توانایی سعید در این است که نه پدیده‌های اجتماعی را به سطح نمونه‌های فردی تقلیل می‌دهد و نه نمونه‌های فردی را قربانی بررسی‌های عام می‌کند. پرداختنی این‌گونه به مسائل اجتماعی، نمونه‌ی عالی از آن نگرشی است که جامعه‌شناس بنام آمریکایی، سی. رایت میلز آن را «بینش جامعه‌شناختی» (sociological imagination) خوانده است.

سومین ویژگی در سبک نگارش ادوارد سعید این است که خود، به عنوان نویسنده، دارای جا و مکان مشخصی است. او نه ناظر بی‌طرف است و نه «راوی دانا». سعید با نشان‌دادن اینکه تا چه اندازه نظریات و اندیشه‌هایش ریشه در تجربیات فردی وی دارد، نویسنده را از برج عاج به سطح زندگی اجتماعی می‌کشاند و با این شیوه‌ی کار، نسبی‌بودن آرا و داوری‌های خود را بر ما روشن می‌کند. در نتیجه، به جای آنکه از «بالا» برای خواننده موعظه کند و او را مرعوب قدرتی کاذب کند، در کنار خواننده می‌نشیند و با وی از در گفتگو در می‌آید.

به همین سبب، با اینکه هر سطر کتاب حاضر «سیاسی» است، اما در آن نه از مظلوم‌نمایی‌های دلتنگ‌کننده اثری هست نه از شعارهای پر سر و صدا. سعید بی‌آرایه و بی‌پیرایه از واقعیت‌ها می‌نویسد و به یاری همین روایت ساده، پیچیدگی و غنای ذاتی زندگی را به ما نشان می‌دهد.

ادوارد سعید با پرداختن به جنبه‌های عینی زندگی فلسطینی‌ها موفق شده است نه تنها پیچیدگی زندگی آنان را نشان دهد، بلکه روند حرکت این تحولات را نیز بنمایاند. او زندگی مردم فلسطین را پویا و سرشار از واقعیت‌های دمادم تغییریابنده تصویر می‌کند.

گرچه سعید از پرداختن به نقش دشمنان ریز و درشت فلسطین- از اسرائیل و کشورهای امپریالیستی گرفته تا کشورهای عربی و «متحدان» و «هواداران» جنبش فلسطین- فرو نمی‌گذارد، به این نکته نیز آگاه است که شکست‌خوردگان و ستمدیدگان فرصت شکوه و لابه ندارند. آنان برای آنکه به حد کفایت تجدید قوا کنند و خود را برای کارزارهای سرنوشت‌ساز آینده آماده سازند، چاره‌ای ندارند جز آنکه به دقت و قاطعانه در خویشتن درنگرند، نارسایی‌های تلاش خویش را دریابند و به بهبود آنها کمر ببندند. یکی دیگر از تفاوت‌های نوشته‌ی سعید با بسیاری از نوشته‌های دیگر درباره‌ی فلسطین همین نگاه تیزبین وی در ارزیابی فرهنگ و روابط درونی جامعه‌ی فلسطین است. سعید در جای‌جایِ کتاب اشاره می‌کند که چگونه هویت فلسطینی‌ها نفی شده است و چگونه روایت‌های بی‌شمار از زندگی فلسطینی‌ها – چه توسط بیگانه و چه توسط خودی – با نمایاندن گوشه‌ای از واقعیت‌ به عنوان تمامی آن به نفی گونه‌گونی زندگی فلسطینی‌ها منجر می‌شود.

حامد شهیدیان
دپارتمان جامعه‌شناسی و مردم‌شناسی

دانشگاه ایلینوی در اسپرینگفیلد

***

پیشگفتار ادوارد سعید بر چاپ اول کتاب، ۱۹۸۶

زندگی‌های فلسطینی

فکر نگارش این کتاب به دنبال جریانات غریبی که سبب آشنایی من و ژان مور شد به ذهنم خطور کرد. در سال ۱۹۸۳، به عنوان مشاور سازمان ملل برای برگزاری کنفرانس جهانی رسیدگی به مسئله‌ی فلسطین، پیشنهاد کردم که عکس‌هایی از فلسطینی‌ها در سالن وروردی ساختمان اصلی کنفرانس در ژنو، نصب شود. چون با کارهای ژان مور از طریق همکاری او با جان برگر آشنا بودم و تحسینش می‌کردم، به سازمان ملل پیشنهاد کردم که ترتیب قرارداد همکاری با او را در این زمینه بدهد و از او بخواهد که از جنبه‌های اصلی زندگی فلسطینی‌ها عکس بگیرد. مور که از همان ابتدا از این کار استقبال کرده بود، بزودی از طرف سازمان ملل راهی خاور نزدیک شد. عکس‌هایی که وی از این سفر با خود آورده بود براستی بی‌مانند بودند؛ مقامات سازمان ملل، اما، با کار ما برخوردی کردند که، در نظر کسی که اندک بهره‌ای از طنز برده باشد، شگفتی‌آفرین و ظریف می‌نمود. آنها به ما گفتند که می‌توانید این عکس‌ها را به دیوار بیاویزید، ولی نباید هیچ نوشته‌ای در پایین آنها درج کنید. نه داستانی، نه توضیحی. سرانجام به توافقی رسیدیم: نام کشور یا محل عکسبرداری (اردن، سوریه، لبنان، سواحل غربی رود اردن، نوار غزه) را زیر عکس‌هایی که به قطع بسیار بزرگ چاپ شده بودند آوردیم، اما نه یک کلمه بیشتر از آن. دیدار من و ژان تحت چنین شرایط غریبی رخ داد.

همان‌گونه که انتظار می‌رفت از سازمان ملل چیزی جز توضیحات دیوان‌سالارانه درباره‌ی مخالفت با درج توضیحات نشنیدیم. لیکن آنچه با یقین به یاد دارم این است که مخالفان، یعنی «برخی اعضای سازمان ملل»، در تمامی مراحل تدارکاتی کنفرانس به هرگونه نوشته‌ی بلند و جدی درباره‌ی مردم فلسطین اعتراض کرده بودند و آن را از نظر اصولی غیر قابل قبول خوانده بودند. افسوس، این دولت‌های عضو به طور عمده کشورهای عربی بودند که مشکلات گونه‌گونشان با نفس کنفرانس، خود کارنامه‌ی شرم‌آور و تأثرانگیزی برایشان است. برای آنان، فلسطینی‌ها تا درجه‌ی معینی قابل استفاده بودند –به عنوان بهانه‌ای برای حمله به اسرائیل، وسیله‌ای برای بسیج علیه صهیونیسم، امپریالیسم و ایالات متحده، عذری برای شکوه از اسکاندهی و غصب زمین‌های عربی در مناطق اشغالی. اما وقتی پای خواسته‌های عاجل فلسطینی‌ها به عنوان گروهی انسان به میان می‌آمد، یا شرایط رقت‌انگیز آنها در کشورهای عربی و اسرائیل مطرح می‌شد، دیگر می‌بایست سکوت کرد.

فلسطینی‌ها به رغم تمامی آنچه درباره‌ی آنها نوشته شده است، ناشناخته مانده‌اند. آنها بویژه در غرب، و به طور مشخص در ایالات متحده، نه به مثابه یک ملت، بلکه بهانه‌ای برای مسلح‌شدن بوده‌اند. این سخن بی‌تردید درست است که ما ناشناخته‌تر از مدعیان دیگر سرزمینمان –یعنی کلیمیان- هستیم. از سال ۱۹۴۸، هستی ما هستیِ کم‌اهمیت‌تر بوده است. تجربیات بسیاری را از سر گذرانده‌ایم که در جایی ثبت نشده است. تعداد بی‌شماری از ما کشته شده‌اند، بسیاری جراحات دائمی پیدا کرده‌اند یا برای همیشه خاموش شده‌اند بی‌آنکه ردپایی از آنان برجای مانده باشد. از تصاویری که چهره‌ی ما را ترسیم می‌کنند، جز ساده‌نمایی واقعیت زندگی ما کاری ساخته نیست. برای بسیاری، فلسطینی‌ها به طور عمده رزمنده، تروریست یا بی‌خانمان‌هایی قانون‌شکن هستند. به مجرد آنکه واژه‌ی «ترور» استعمال می‌شود، مردی با چفیه و نقاب با کلاشینکفی بر دوش به ذهن می‌آید. تصویر پناهنده‌ی درمانده‌ی نگون‌بخت تا حدودی جای خود را به فردی خطرناک به عنوان نماد تازه‌ای از «انسان فلسطینی» داده است.

آنچه من با آگاهی تمام طرحش را ریخته‌ام، شیوه‌ای است متفاوت از آنچه آدمی معمولاً در رسانه‌های گروهی، در نوشته‌های علوم اجتماعی یا در داستان‌های عامه‌پسند بدان خو گرفته است. این سبک همانا روایتی شخصی از تجربه‌ی فلسطینی‌ها به عنوان ملتی پراکنده است – ملتی فعال، مفعول، مفتخر، شکننده، بینوا، دل‌زنده، شکست‌ناپذیر، طعنه‌زن، هراسان، ستیزنده، متکی به خویشتن، مستقل، دلنشین و مجاب‌کننده.

این کتاب «بی‌طرف» نیست. هدف ما نشان‌دادن فلسطینی‌ها از دید خود فلسطینی‌هاست بی‌آنکه بخواهیم این مهم را که فلسطینی‌ها حتی به چشم خودشان تا چه اندازه متفاوت و «دیگری» جلوه می‌کنند، ذره‌ای کم‌اهمیت‌تر از آنچه هست نشان دهیم. چندگانگی بینش برای نمایاندن ما حیاتی است. دربه‌در و بی‌دولت، سلب مالکیت‌شده، فاقد گرانیگاه، بسا اوقات ناتوان از سخن گفتن درباره‌ی «حقیقت» تجربه‌مان یا ناتوان از جلب گوش‌های شنوا. معمولاً بر تصویرهایی که معرف ما هستند کنترلی نداریم؛ زندانیانِ فضاهایی هستیم که برای تقلیل‌دادن یا متحیر کردن ما به وجود آمده‌اند؛ و معمولاً به سبب فشارها و نیروهایی که بیش از حد توان ما بوده‌اند، لوث شده‌ایم.

***

گزیده‌ای از فصل‌های ۲ و ۳ کتاب

عبارت «من الدّاخل» یا از داخل، برای فلسطینی‌ها طنین ویژه‌ای دارد. «الداخل» پیش از هر چیز به مناطق درونی اسرائیل برمی‌گردد، به مناطق و مردمی که به رغم ممنوعیت‌ها و محدودیت‌های ناشی از وجود اسرائیلی‌ها، هنوز هم فلسطینی هستند. به همین سبب، تا سال ۱۹۶۷، الداخل به فلسطینی‌هایی گفته می‌شد که ساکن ساحل غربی رود اردن، غزه و بلندی‌های جولان بودند؛ از سال ۱۹۸۲ به بعد، همچنین به فلسطینی‌ها (و لبنانی‌ها) اطلاق می‌شد که در جنوب لبنان زندگی می‌کردند. چشمگیرترین نکته درباره‌ی این معنای الداخل تغییر ارزش معنای این واژه است. به یاد می‌آورم که در سال‌های دهه‌ی ۱۹۷۰، فلسطینی‌های اسرائیلی مردمان ویژه‌ای به شمار می‌آمدند، کسانی که اگر شما یکی از تبعیدیان فلسطینی‌ بودید و خارج از اسرائیل اقامت داشتید ممکن بود از آن‌ها بترسید. ما همیشه احساس می‌کردیم مهر اسرائیل بر آنان، آن‌ها را تغییر داده است (پاسپورت آن‌ها، آشنایی آن‌ها با زبان عبری، بی‌توجهی آنان به همزیستی با یهودیان اسرائیلی، اشاره آنان به اسرائیل به عنوان یک کشور واقعی به جای‌ اینکه آن را یک «موجودیت صهیونیستی» بخوانند). آن‌ها مثل ما نبودند؛ ما به عنوان عرب‌های ساکن دنیای عربی که پیروزی‌های مست‌کننده و شکست‌های غم‌افزای ملی‌گرای عربی شامل حال ما نیز می‌شد – مستقل از امپریالیسم و صهیونیسم زندگی می‌کردیم. متفاوت بودن آن‌ها باری منفی داشت.

آن‌ها هنوز هم متفاوت هستند. امّا اکنون دیگر ما به آن‌ها به چشم انسان‌هایی بهره‌مند می‌نگریم. از مردم داخل به عنوان کسانی که زودتر از بقیه «در آن‌جا» هستند یاد می‌شود، فلسطینی‌هایی که در زیر فشار و لوله‌ی تفنگ، با مشکلات زندگی می‌کنند و این ویژگی، حرمتی به آن‌ها می‌بخشد که بقیه‌ی ما از آن محرومیم. این نیز حقیقت دارد که تاریخ جمعی ما در خارج، یا در تبعید و غربت، از سال ۱۹۷۰ به بعد، تاریخی ناموفق، مایه‌ی سرافکندگی همیشگی، نامیمون، عجیب‌تر از همیشه و فاقد مرکز و محور بوده است. ما فلسطینی‌ها در اردن، لبنان، سوریه و مصر موقعیت و هویت‌مان را از دست دادیم. البته، سازمان آزادی‌بخش فلسطین در بیش از صد کشور به رسمیت شناخته می‌شود، و قطع‌نامه‌های سازمان ملل را نیز نباید از نظر دور داشت. این موفقیت‌ها را باید به حساب ما گذاشت، ولی محدودیت این دستاوردها به اندازه‌ای است که کسی نمی‌تواند به آن ببالد.

از این رو، آن‌هایی که در فلسطین، در داخل هستند، آن‌هایی که حاکمیت اسرائیل را هر روز تجربه می‌کنند، نسبت به ما که فقط می‌توانیم در مورد صهیونیسم حرف بزنیم ولی در عمل برخورد غیردوستانه‌ی برادران عربمان را تجربه می‌کنیم، در موقعیت بهتری قرار دارند. این نکته مهم است که امروزه فعالیت‌های سیاسی فلسطینی‌ها متوجه داخل است در حالی که تا زمان اشغال لبنان توسط اسرائیل در سال ۱۹۸۲، مشکلات و مسائل سیاسی بیرونی بیشترین اهمیت را داشت.

معنای دوم الداخل تا اندازه‌ای پیچیده‌تر است. این معنا به زندگی خصوصی مربوط می‌شود، به منطقه‌ای در داخل که هم با دیوار همبستگی اعضای گروه و هم با محدودیت‌های دشمنانه‌ای که قوی‌ترها بر ما تحمیل کرده‌اند حمایت می‌شود.

هر جا که فلسطینی‌ها باشند، تمامی نشانه‌های مهمان‌نوازی، دست و دل‌بازی و نزدیکی مألوف نیز وجود دارد. هرجا فلسطینی‌ها باشند، همان نمایش احساسات و اشیا – مجسمه‌هایی از مسجد عمر، بشقاب‌های تزیین شده با صدف مروارید، درفش‌های کوچک فلسطینی– که هم برای حفاظت و هم به منظور نمایش در مهمانی‌ها جمع‌آوری کرده‌اند، به چشم خواهد خورد؛ این‌ها شهادت می‌دهند که شما در منزل یک فلسطینی هستید. امّا ماجرا پیچیده‌تر از این است. این چیزها بخشی از الگوی رفتاری وسیعتری است که حتّی منِ به اصطلاح آزاداندیشِ بی‌توجه به رسوم و باورهای فراخاکی نیز به آنها تن در می‌دهم. ما «داخل»را دم به دم بازسازی می‌کنیم ــ میزها چیده می‌شوند، اتاق‌های نشیمن مبلمان می‌شوند، خرده‌ریزهای تزئینی مرتب می‌شوند، عکس‌ها به نمایش گذاشته می‌شوند ــ امّا این بازسازی، بی‌آنکه خود بخواهیم، برشکستگی یا شکافی که پایه‌ای مهم در زندگی ماست، تأکید دارد. اگر در آنچه پیش روی شماست دقت کنید این رابطه را خواهید دید. همیشه چیز اندکی از نظم خارج شده است، همیشه چیزی کار نمی‌کند. در خانه‌های فلسطینی‌ همواره عکس‌ها در بالای دیوار و طوری نصب می‌شوند که گویی بی‌قاعده انتخاب شده‌اند. به دلیل فراوانی بیش از حد، همیشه چیزی خارج از دسترس قراردارد … .

عجیب بودن این اشیای زائد، بی‌قرینگی، ناموزونی، زشتی و ناامنی مستتر در آنها، جملگی نمایانگر تبعیدند ــ تبعید از یک سرزمین، از یک گذشته، از واقعیت یک زادبوم. با این همه، مسئله دیگر هم در این گونه از تکرار بیان می‌شود.

فلسطین جای کوچکی است. فلسطین از ردپاها و دعوی‌های مردم گوناگون انباشته است. میراث آن نه تنها سرشار از چیرگی و اسکان دوباره گروه‌های انسانی بلکه مملو از حفاری‌ها و تعبیرهای چندباره‌ی تاریخ است. گِلِن باوئرساک، تاریخ‌دانی که در دوران کهن کنکاش می‌کند، این تاریخ را با چیره دستی فراوان به عنوان «تجزیه‌ی عامدانه‌ی سرزمینی که در اصل متحد و یکدست بود» توصیف می‌کند. ویژگی بارز و تازگی برخورد باوئرساک در این است که وی، به سبب توجه به تاریخ فلسطین کهن ــ دوران پیش از صهیونیسم و پیش از اسلام ــ می‌تواند به ورای بگو مگوهای رایج بر سر «حقیقت یک دولت عربی و پس از آن یک دولت گسترده‌تر فلسطینی در خاورمیانه» در سال‌های میانِ مرگ الکساندر دوم و پیدایش اسلام بنگرد.

افسوس که گستردگیِ نخستینِ منطقه با از راه رسیدن خیل مدعیان خارجی فلسطین در سده‌های نوزدهم و بیستم از بین رفت. از نظر نقشه‌برداری و حتّی براساس کتابنامه‌ها، فلسطین جایی است که بیش از حد تصور تکه‌تکه، پرجمعیت و درهم است. اگر اسطوره‌ها ، نشان‌ها و مدال‌های رسمی، شمایل و کوچ‌راه‌های همه‌ی مردمی را که در آنجا زیسته‌اند بر نقشه‌ای از فلسطین تعبیه کنید، خواهید دید که دیگر جایی برای کسی باقی نمی‌ماند. و هر چه مهاجران تازه‌واردتر باشند، ادعایشان انحصار طلبانه‌تر است و قاطعانه‌تر دیگران را بیرون می‌رانند و بر آنها ستم می‌کنند. به علاوه، هر ادعایی، سنت‌ها و دودمان‌های خود را می‌آفریند و به این ترتیب زاینده‌ی کج‌تابی‌ها، ستیزها و دربه‌دری‌های بیشتری می‌شود: بر نقشه‌ی پر ازدحام، نیروهای متخاصم و متضاد دیگری افزوده می‌شوند که در پهنه‌ی آن سرزمین به نبرد در می‌آیند.

درک ما از مکان نیز مخدوش شده است. ما به فلسطین، نه به عنوان «یک دولت گسترده فلسطینی»، بلکه به عنوان سرزمین کوچک و بسیار متراکمی می‌نگریم که مارا از آن به بیرون پرتاب کرده‌اند. هر تلاش ما برای بازیابی هویت فلسطینی، در عین حال، کوششی است برای آنکه بر روی نقشه جایی بیابیم، به آنهایی که در داخل هستند یاری کنیم که جای پای متزلزشان را محکم کنند.

ما آفرینندگان این وضعیت نیستیم، بلکه تازه‌واردان به آن هستیم، مردمی که می‌خواهند در پایان سده‌ی بیستم به حق خودمختاری، که بسیاری از ملل دیگر از آن برخوردارند دست یابند.

در دوران حمله اسرائیل به لبنان، مهاجم پیروز با فلسطینی‌های دستگیر شده ــ مذکر، قدرتمند، مزاحمان احتمالی آینده ــ مصاحبه‌های رادیویی پی‌درپی ترتیب می‌داد و آنها را مجبور می‌کرد برای راهنمایی بقیه‌ی فلسطینی‌ها به مصاحبه تن در دهند. برای آنها، تنها راه مقابله استفاده از بازجویی‌های اسرائیلی‌ها بود.

گفتگوی زیر که از عربی محاوره‌ا‌ی ترجمه شده است یکی از این نمونه‌هاست.

مصاحبه‌گر اسرائیلی(م.ا): اسم شما؟

فدایی زندانی فلسطینی(ف.ف.): اسم من احمد عبدالحمید ابوسایط است.

م.ا.: اسم جنبشی که شما به آن وابسته هستید چیست؟

ف.ف: اسم این جنبش ابولیل(«پدر شب») است.

م.ا: آقای ابولیل به من بگویید که عضو کدام گروه خرابکاری هستید؟

ف.ف: من عضو جبهه‌ی خلق برای آزادیِ(به عربی: تحریر)، یعنی منظورم این است که برای تخریب فلسطین هستم.

م.ا: از چه زمانی با سازمان خرابکاران همکاری می‌کنید؟

ف.ف: از همان ابتدا که از خرابکاری آگاهی یافتم.

م.ا: مسئولیت شما در جنوب لبنان چه بود؟

ف.ف: مسئولیت من خرابکاری بود … ما وارد دهکده‌ها می‌شدیم و فقط خرابکاری می‌کردیم. هرجا که زنان و کودکان بودند، ما خرابکاری می‌کردیم. جز خرابکاری کار دیگری نمی‌کردیم.

م.ا: آیا برای هدف و آرمان خاصی یا صرفاً برای پول دست به خرابکاری می‌زدید؟

ف.ف: نه، خدای من، فقط برای پول. هدف و آرمان یعنی چه؟ آیا هنوز هم هدفی وجود دارد؟ سال‌هاست که ما خود را فروخته‌ایم.

م.ا: بگویید ببینم، سازمان‌های خرابکاران پولشان را از کجا می‌گیرند؟

ف.ف: از هر کسی که پول اضافی برای خرابکاری دارد؛ به عبارت دیگر از رژیم‌های عربی که از خرابکاری حمایت می‌کنند.

م.ا: نظر شما در مورد عرفات تروریست چیست؟

ف.ف: قسم می‌خورم که او بزرگترین تروریست است. او کسی است که هدف و آرمان ما را به تاراج داد. همه زندگی او خرابکاری است و بس.

م.ا: نظر شما در مورد شیوه عملکرد نیروهای دفاعی اسرائیل چیست؟

ف.ف: به شرفم سوگند، از نیروهای دفاعی اسرائیل برای خوش‌رفتاری‌شان با خرابکاران بسیار متشکرم.

م.ا: آیا برای خرابکارانی که هنوز هم با نیروهای دفاعی اسرائیل می‌جنگند و خرابکاری می‌کنند پیامی دارید؟

ف.ف: پیام من به آنها این است که اسلحه‌های خود را به نیروهای دفاعی اسرائیل تحویل دهند. اگر این کار را بکنند با آنها برخورد خوبی خواهد شد.

م.ا: آخرین پرسش من از شما، آقای خرابکار، این است: آیا برای خانواده خود پیامی دارید؟

ف.ف: دلم می‌خواهد خانواده و دوستانم خاطر جمع باشند که من در نهایت سلامت هستم. همچنین مایل هستم از رادیوی دشمن تشکر کنم که به من اجازه‌ی صحبت داده است.

م.ا: منظورتان صدای اسرائیل است؟

ف.ف: بله قربان، بی‌تردید.

اگر دنبال یک خرابکار می‌گردید، با توجه به اینکه هر فلسطینی مخالف اسرائیل در لبنان یک خرابکار است، هر فلسطینی‌ای که شما دستگیر کنید یک خرابکار، یک تروریست است، خرابکاری «پر کینه». چشم‌بندی‌های ایدئولوژیکِ ذهنِ بازجو به حدی محکم است که مانع آگاهی وی از تقلید مسخره‌آمیز فلسطینی از اندیشه‌های وی درباره خرابکاری و تروریسم می‌شود. فدایی فلسطینی، آنچه بازجو می‌خواهد از زبان وی بشنود به زبان می‌آورد، امّا چنان در آن غلو می‌کند که نافی مقصد می‌شود.

«فرو رفتن در آب» زندگی‌نامه‌ی شاعر فقید، معین بسیسو است، داستان زندگی وی در نوار غزه در سال‌های دهه پنجاه است که زیر کنترل مصر بود. بسیسو مبارز جوانی بود که در حزب کمونیست فلسطین عضویت داشت و عنفوان جوانی را در زندانهای مختلف مصر گذرانید. این مرارت‌ها همگی در کشورهای عربی رخ داد (و نه در اسرائیل)، و این نشانه‌ی دیگری است از تعدی‌های مضحک «ملی گرایان» عرب نسبت به همان فلسطینی‌هایی که دفاع از مبارزات آنها در سرلوحه‌ی ملاحظات ملی‌گرایانه آنها قرار دارد. نکته مضحک‌تر در مورد بسیسو این است که نگهبانانش فلسطینی‌اند، وقتی او و رفقایش را به زندان مصر بردند،

پلیس مخفی از دیدن ما اظهار خشنودی کرد. شاید برای یک لحظه در طول پنج سال، پلیس مخفی فلسطینی لحظه‌ای درنگ کرد و به یاد آورد که او نیز یک فلسطینی است، امّا لحظه‌ای بعد گزارش‌نویسی‌اش را از سر گرفت.

فلسطینی‌ها [گاه] گرفتار نقش‌هایی هستند که عرب‌های دیگر برای آن‌ها تعیین کرده‌اند. زندان‌بان‌های باسیو«آدمک‌های خیمه شب‌بازی» هستند، گرچه برای یک لحظه‌ی نادر مسئولیت‌شان به آنها اجازه می‌دهد که روند کشنده‌ی تکراری را که آنها در آن جایگزین شده‌اند و به آن خو گرفته‌اند، بشکنند.

*

احساس دودمان داشتن، احساس تعلق داشتن به گذشته‌ی نزدیک خویش، تلاش برای جایگزین کردن خود در یک رشته‌ی به هم پیوسته: برای ما دیگری امیدی به چنین چیزها نیست، نزدیکی و ازدحام زمان حال ما را مجبور می‌کند که به جزئیات زندگی روزمره توجه کنیم.

یکی از دل‌مشغولی‌های همیشگی من این است که ما چگونه به این سوی دنیا رسیده‌ایم.

در اوایل سال ۱۹۸۲چند هفته را با یک گروه فیلم‌بردار انگلیسی به فیلم‌برداری از زندگی فلسطینی‌ها در یکی از اردوگاه‌های جنوب لبنان گذراندم. قرار بود این فیلم‌ها، بخشی از یک برنامه‌ی مستند تلویزیونی به نام سایه غرب باشد که بیانگر رابطه امپریالیستی انگلستان، فرانسه و ایالات متحده با کشورهای عربی بود. یکی از موضوع‌های اصلی فیلم نگاهی بود به بخشی از این رابطه، یعنی فلسطین. بسیاری از فلسطینی‌هایی که من در جنوب لبنان با آنها صحبت کردم و در فیلم شرکت داشتند از من جوان‌تر بودند؛ لبنان تنها جایی بود که می‌شناختند و هنگامی که گفت‌وگو از مسائل تاریخی پیش می‌آمد صحبت را به بزرگترها می‌سپردند. در دو مورد، کمبود آگاهی تاریخی ما و نارسایی شیوه‌هایی که تاریخ را به کار می‌گیریم آزارم داد. یک مورد به پیرمردی بر می‌گردد که با پرسش‌های مردان جوان خویشاوندش به دنیای یادمان‌های زندگی در فلسطین کشیده شد. وی با شیوایی و دقت فراوان از آن روزگاران سخن گفت ــ از روستایی که در آن بزرگ شده بود، از نشست‌های خانوادگی، از جشن‌ها و رخدادهای به یاد ماندنی، و از لذتِ در خانه خود زیستن. امّا وقتی از او پرسیدم که آن دوران چگونه پایان یافت، که کار او چگونه به پناهندگی کشید، پیرمرد ناگهان از سخن گفتن باز ایستاد، برخاست و ما را ترک گفت.

مورد دوم به پیرزنی مربوط می‌شود که به همراه خواهرزاده‌ها و دخترانش با آب و تاب فراوان از این سخن می‌گفت که من، به عنوان یک فلسطینی که در ایالات متحده زندگی می‌کند، چه باید بکنم. یکی گفت انقلابی راه بیانداز؛ دیگری گفت بچه‌های بیشتری درست کن، یعنی به طور تلویحی گفت که داشتن دو بچه بر مردانگی و وطن‌پرستی خدشه‌دار شده‌ی من گواهی می‌دهد. پس از آن، صحبت به زندگی در قاسمیه، اردوگاهی که در آن بودیم، کشیده شد. هیچ یک از خانم‌ها فکر نمی‌کردند که اقامتشان در آنجا طولانی شود، چرا که، هرچه باشد، آنها به آن مکان تعلق نداشتند. من رویم را به طرف پیرزن، امّ احمد، برگرداندم و از او پرسیدم:

ـ چه طور شد که به اینجا آمدید؟

انگار که با پرسشی غیر مترقبه روبه‌رو شده باشد، لحظه‌ای درنگ کرد، و سپس با بی‌حوصلگی گفت:

ـ نمی‌دانم؛ یکباره به خودم آمدم و خودم را در اینجا یافتم.

لیکن برای مردمی که در داخل یا در نزدیکی آن زندگی می‌کنند و نفی ریشه فلسطینی‌شان ناممکن است، دست‌کم امکان سر سخت بودن وجود دارد.

«ما هستیم و، بی‌آنکه قدرت شما توانسته باشد ما را از جایمان تکان دهد. در همین جا روزگار می‌گذرانیم.» این‌گونه اظهار وجودها به طور عمده در خاموشی مطرح می‌شود، اما قدرتشان کتمان‌ناپذیر است. وقتی آنها را با نگاه‌های محتاطانه‌ی فلسطینی‌های ساکن غرب مقایسه می‌کنید بیشتر به ارزش و اهمیتشان پی می‌برید. چندی پیش از نیوجرسی به نیویورک بر می‌گشتم، در مسیر، توفقی در یک پمپ بنزین داشتم. لهجه‌ی کارگر پمپ بنزین، چنان واضح از یک فلسطینیِ میانه‌سالِ گرفتار که مجال سر بلند کردن نداشت با من سخن می‌گفت که به احتمال زیاد، با هیچ‌کس دیگر در آن روز به آن آشکاری گفتگو نکرده بود. به عربی پرسیدم:

ـ شما عرب هستید؟

بی‌درنگ سرش را بالا آورد و جواب داد:

ـ بله، بله.

دنباله‌ی صحبت را گرفتم:

ـ از کجا، چه کشوری، چه شهری؟

ـ اهل نابلس هستم.

این را گفت و پی کارش رفت.

برخورد او، احتراز او از معرفی بیشتر خودش، دل‌آزرده‌ام کرد، دلم می‌خواست که گفتگویمان را با گفتن اینکه نباید از هویتمان شرمنده باشیم ادامه می‌د‌ادم … ولی شاید او پیش خود فکر کرد که ممکن است من جاسوس باشم. به هر حال، او هم فاصله‌اش با من آن قدر زیاد بود و هم سرش آن‌چنان شلوغ که دیگر توجهی به من نکرد.

وقتی من و پسر سیزده ساله‌ام، وادی، در عمان بودیم او از همه می‌پرسید که اردنی هستند یا فلسطینی؟ یک راننده تاکسی با لهجه‌ی غلیظ فلسطینی جواب داد که اردنی است. وادی بی‌درنگ از او پرسید:

ـ کجای اردن؟

همانطور که انتظار داشتیم در جواب گفت:

ـ طولکرم، شهری در ساحل غربی رود اردن.

و در ادامه، شرح مفصلی داد که در این دوره و زمانه ـ این موضوع بر می‌گردد به نشست معروف سال ۱۹۴۸ شورای ملی فلسطین در عمان که شاه حسین در آن سخنرانی کرد ـ میان اردنی‌ها و فلسطینی‌ها تفاوتی وجود ندارد. وادی که بی‌گمان مخالفت جدی مرا با گفته‌های آن مرد احساس کرده بود در مقابل بی‌میلی غیر معمول من به ادامه صحبت در این زمینه، به راننده تاکسی جواب داد:

ـ چرا بی‌تردید تفاوتی وجود دارد.

هر چند در آن سن و سال نمی‌توانست به تمام و کمال جنبه‌های مختلف این مسئله را بررسی کند. راننده تاکسی در پاسخ سرسختی ما در بحث، ما را پنج مایلی از مقصدمان دورتر برد، در خروجی شهر پیاده کرد و گفت:

ـ کسی را پیدا کنید شما را برگرداند!!

من فکر می‌کنم در میان ما، فراموش کردن تاریخ دو دلیل دارد. یکی به این دلیل که زمانِ حال، تحیرآور و گیج‌کننده است. کافی است نگاهی به زندگی نامطئن، مشکلات متضاد و در آمیختگی‌های مبهم فلسطینی‌ها در فلسطین بیندازیم. به این زندگی از دریچه‌ی سازش و کنار آمدن با آن بنگرید. بی‌درنگ تشابه نمادین آن را در هر جای دیگری، از جمله نوار غزه یا حتی عمان، خواهید یافت که وصله‌کاری ساختمان‌های شلوغ و مساکن فاقد ساختار و بنیان، چشم‌انداز و جهت‌یابی بیننده را مخدوش می‌کند. همه چیز بدون توجه به قرینه‌سازی، فرم و طرح بر روی هم انباشته شده است. دومین عامل این است که گذشته همه ما عرب‌ها به اندازه‌ای بی‌اعتبار شده که دیگر یا گمشده و نفرینی به نظر می‌آید یا تنها در تضاد با زمان حال و تصویر نه چندان مطمئن آینده جلوه می‌کند.

شاید هم میان گذشته و آینده تفاوتی نباشد؛ جز اینکه ما عادت داریم آینده را (آینده‌ای که در بهترین حالت نامعلوم است) مشروع‌تر ازگذشته ببینیم. هرچه باشد به گفته الیاس خوری، منتقد و داستان نویس لبنانی، مشروعیت آینده تقریبا به تمامی منوط بر نامشروعیت گذشته است: سلسله‌ی پایان‌ناپذیر شکست‌ها، تهاجم‌ها، توطئه‌ها، ویرانگری‌ها و خیانت‌ها. پس از اینکه از این مجموعه پی‌درپی سخن گفتید، دیگر چیزی برای گفتن ندارید و خاموش می‌شوید. این مسئله به نوبه خود به تمامی دستگاه‌های دولت‌های نوین عربی ــ چه دولت‌های دیکتاتوری و چه دولت‌های بی‌زرق و برق کوچک ــ اجازه داده است که خود را به عنوان حامیان آینده و، مهم‌تر از آن، حاکمان مشروع کنونی جلوه دهند. اسرائیل نیز همین تلاش را به خرج داد، ولی برای فلسطینی‌ها دولت یهودی اسرائیل هیچ گونه مشروعیت اخلاقی ندارد. از آنجا که دولت‌های عربی آینده بهتری را وعده می‌دهند تا اندازه‌ای از این مشروعیت برخوردارند، امّا مشروعیت آنان نیز به سرعت رو به زوال می‌رود.

اما وقتی قدرتی خارجی به سرزمین شما حمله می‌برد، گذشته شما راه به هیچ می‌انگارد، خود را مالک آینده‌تان می‌داند، به احتمال زیاد اینکه قدرت مزبور عربی، اروپایی، یا اسرائیلی است در اصل مسئله تفاوتی ایجاد نمی‌کند. من به اصل و نسب‌های قومی، قبیله‌ای، خونی یا حتی وطنی باور چندانی ندارم، امّا به گمانم باید میان انواع تهاجم تمایزی قائل شوم. اسرائیلی‌ها به ما اجازه چنین تمایزی را نمی‌دهند در حالی که عرب‌ها، به رغم دودلی‌هایشان درباره ما، چنین حقی را برای ما محترم می‌شمرند. شاید مشکل به درجات متفاوت بیگانگی، یا تفاوت گویش‌های یک زبان(عربی) در مقایسه با زبانی یکسره متفاوت محدود باشد.

واحدهای مسکونی ساحل غربی رود اردن در آدمی احساس خاصی به وجود می‌آورد. از نظر قوه دیداری، این ساختمان‌ها چنان زننده هستند که شنیده‌ام حتی مایه‌ی حیرت خود اسرائیلی‌ها نیز می‌شوند. دیدن این ساختمان‌ها نه تنها لشکری از جنگجویان بی توجه و خشن، بلکه (با در نظر گرفتن برخی از ساختمان‌ها) سرطانی پیش‌رونده را به ذهن آدمی متبادر می‌سازد. این واحدها لطمه ژرف و دیرپایی به چشم‌انداز و طبیعت فلسطین وارد آورده است.

هویت عربی فلسطین را ـ قبول دارم که فلسطین هویت‌های دیگری نیز دارد ـ چنان بازنویسی و لوث می‌کنند که خط‌‌‌خطی کردن روی صفحه‌ای از یک نوشته‌ی خوانا آن را به برگه‌ای زشت و زننده تبدیل می‌کند. این روند، حتّی در سرزمین‌هایی که فاصله‌ی زیادی با اسرائیل دارند، با آثار ناگواری تداوم می‌یابد. به یک نمونه اشاره می‌کنم. مجله‌ی نیویورک در بخش «خبرچین» خود (به قلم کسی به نام شَرِن چِرچِر) گزارشی داد درباره‌ی نمایش لباس‌های بومی چهل کشور که در مقر یونسکو در پاریس برگزار شد. یکی از لباس‌های نمایش، لباس سوزن‌دوزی شده‌ی فلسطینی بود؛ لباسی که سده‌هاست زنان فلسطینی آن را می‌دوزند و به تن می‌کنند. ولی چرچر عنوان«زنانه‌دوزی تروریستی» را برای مقاله‌ی خود برگزید، شاید به این دلیل که به عنوان یکی از اعضای یونسکو، سازمان آزادی‌بخش فلسطین(ساف) مسئول تهیه‌ی لباس بود. چرچر به طور تلویحی ادعا می‌کند که سازمان آزادی‌بخش، فرهنگ انگلیسی را دزدیده است و یونسکو گول آن را خورده است. او به نقل از اوئن هریس ـ یک استرالیایی که مبارزه‌ی تبلیغاتی موفق «بنیاد میراث» را برای خروج آمریکا از یونسکو رهبری کردـ می‌نویسد که یونسکو با به کارگیری شگرد لباس‌های بومی خواسته است «ایالات متحده را متقاعد کند که ماهیت آنان [ساف] در حال تغییر است»ـ یعنی ساف از یک جبهه‌ی به اصطلاح کمونیستی به یک مرکز فرهنگی تبدیل شده است. چرچر سپس با بهره‌گیری از ذخیره‌ی پایان ناپذیر دانش خود ضربه‌ی نهایی را وارد می‌کند. ممکن است که یونسکو دست زنانه‌دوزی تروریستی را نخوانده باشد: به شهادت یکی از متخصصین مسائل خاورمیانه، لباس‌های تروریستی به عنوان بهترین لباس‌های میهمانی بانوان بیت‌اللحم نمایش داده شد.

اگر در آن نوشته جنبه‌ی «کسی جز من نمی‌فهمد که چه می‌گذرد» را کنار بگذارید، متوجه می‌شوید که مقاله به چند نکته اشاره می‌کند. در درجه‌ی نخست، مقاله به ما می‌آموزد که فلسطینی‌ها هیچ‌گاه لباس محلی و ملی نداشته‌اند؛ لباس‌های نمایش داده شده لباس‌های مهمانی زنان قشر بالای طبقه متوسط هستند. دوم اینکه به ادعای مقاله، ساف و یونسکو، دو سازمان رذل و کثیف، با یکدیگر همدستی دارند: اولی درباره‌ی مردم خود دروغ می‌گوید و دومی یا شریک جرم است یا نادان، یا هر دو. سرانجام، در نوشته‌ی مزبور حتّی اجازه داده نشده است که عکس کوچک یکی از آن لباس‌ها گویای مسئله باشد. زیرنویس، به نقل از «متخصص» ناشناسی، آن را مربوط به «قشر بالای طبقه‌ی متوسط» معرفی می‌کند؛ و برای آنکه خواننده‌ای به ایده‌ی فریبکارانه ساف – یونسکو پی نبرده باشد، تمامی بحث یک بار دیگر در دو کلمه خلاصه می‌شود: «زنانه‌دوزی تروریستی».

واقعیت این است که تصویر، به راستی عکس لباس زنانه‌ی فلسطینی است که در بین زنان همه‌ی طبقات فلسطینی مرسوم است. درباره‌ی این لباس، ادبیات مردم‌شناختی وعامیانه‌ی گسترده‌ای وجود دارد که تمام آن‌ها بر این گواهی می‌کننده ساف، شرایط  یونسکو را مبنی بر اینکه لباس باید ملی، توده‌ای و اصیل باشد رعایت کرده بود. درک لجن‌پراکنی ظریف این مقاله (که بخشی از روندی بسیار پیچیده‌تر و وسیع‌تر است) کاری است دشوار. هر چیزی که مربوط به عرب‌های فلسطینی باشد بازنویسی شده است. بُعد عربی هویت فلسطین‌ها به چیزی مشکوک تبدیل می‌شود، به عنوان جزء وابسته‌ای از تروریسم معرفی می‌شود، یا مورد تمسخر قرار می‌گیرد و مفتضحانه حذف می‌شود. فلسطینی‌ای عرب وجود ندارد. سرزمینی به نام فلسطین و شاید حتی مردمش هرگز وجود نداشته‌اند. «ما فلسطینی‌ها» به تدریج به «آن‌ها» یعنی به مردمی بسیار مشکوک، تبدیل شدیم.

این‌چنین داستان‌ها ملال تلخی را در من دامن می‌زند. مگر شرن چرچر چه کسی است؟ ستون چند خطی در مجله‌ای معمولی می‌نویسد و مرا ناچار می‌کند که منطق، تاریخ و جدل را به یاری گیرم تا حقانیت وجودی‌مان را ثابت کنم. همیشه باید داستانمان را از ابتدا بازگوییم، یا دست کم لزوم چنین کاری را احساس می‌کنیم. سرانجام آنچه برای ما به جا می‌ماند چیز اندکی بیش نیست و حافظه به تنهایی کفایت نگهداری از آن را ندارد.

رؤیای فلسطینی، آرزوی همخوانی کامل میان حافظه، واقعیت و زبان است.

با این همه برخی از شیوه‌هایی که   برای بازسازی فلسطین به کار گرفته می‌شود تحسین مرا برمی‌انگیزد. یادمان جریانی دائمی دارد: روزنامه‌نگارها، نشریه‌ها، آلبوم‌های عکس، یادنگارها، روایت‌های بسیار از فلسطینی‌ها جملگی بر مقوله‌ی بیان ـ گویشی که در اعتبار روایت شخصی ریشه دارد ـ استوار بوده، در پی روشن کردن شواهدی هستند که هنوز مورد بررسی قرار نگرفته‌اند.

***

به نظر من، ما دیگر نمی‌توانیم خودمان را به دیده‌ی سابق بنگریم. زمانی که خویشتن را بازتاب یا تقلیدی از جنبش‌هایِ موفقِ دیگر می‌دیدیم. در دهه‌های شصت و هفتاد مشکل نبود تا خودمان را در قالب الجزایری‌ها و کوبایی‌ها ببینیم. اکنون دیگر هیچ یک از این مدل‌ها برای ما کارساز نیست، ولی هنوز به مدل ویژه‌ی خودمان دست هم نیافته‌ایم. هنوز بررسی کامل از روندهای پیچیده و کاملاً درهمی که ما را به عنوان یک ملت به یکدیگر پیوند می‌دهد در دست نداریم. فرصت چنین کاری را نداشته‌ایم. فشار زیاد است و وظیفه‌ی ما، نو و بی‌نظیر. غیر از کارهایی چون تعمیر ماشین یا همه پرسی، کار مشخص و هدف معلومی وجود ندارد.

از کجا باید آغاز کنیم؟ به باور من، در درجه‌ی نخست به جای پافشاری بر یک سلسله اصول سحرآمیز فراتاریخی یا فرااجتماعی، باید از نیروهای مختلفی که از ما مردمی خلاق ساخته آگاه شویم. از نظر اشتیاق و انرژی ــ چه در داخل فلسطین و چه در تبعید ــ کمبودی نداریم. در درجه‌ی دوم، باید به جوانان بنگریم که چون پس از سال ۱۹۴۸ و در بی‌وطنی به دنیا آمده‌اند، دارای هویت و سرنوشت مشخص فلسطینی نیستند، بلکه ــ هر چند غریب به نظر آید ــ در تلاقی‌گاه میان کهنه و نو، عرب و غیر عرب، سنتی و غیرسنتی ایستاده‌اند. به این ترتیب سوال اصلی این است: چه بخش‌‌هایی از هویت و تاریخ‌مان را باید حفظ کنیم. و چه بخش‌هایی را باید برای کارایی هر چه بیشتر رابطه‌ی دوجانبه‌ی میان خود و دیگران، کنار نهیم؟ و آیا چنین دانشی می‌تواند فعالانه و خلاقانه، گذشته و آینده ما را به یکدیگر ربط دهد؟ یا اینکه، تقدیرگرایانه خود را در مقابل قوانین مذهبی و غیر مذهبی تسلیم خواهیم کرد تا به دلخواه خود تاریخ ما را رقم زنند؟

(فراتر از واپسین آسمان، نوشته‌ی ادوارد سعید، عکاس: ژان مور، ترجمه‌ی حامد شهیدیان، انتشارات هرمس، تهران، ۱۳۸۲)

// // ?>


انیمیشن «اسرائیل و فلسطین: یک معرفی بسیار کوتاه» (Israel & Palestine: A very short introduction)

«بسیاری از یهودیان، از آزار و اذیت اروپای ضدیهودی، مخصوصا از هولوکاست نازیها گریختند. صهیونیستها آنها را به مهاجرت وسیع به سرزمین تاریخی فلسطین، که در آن زمان در اختیار انگلستان بود، تشویق کردند…

اما وقتی که سازمان ملل بخش اعظم فلسطین را برای ایجاد دولتی جدید به نام اسرائیل به مهاجران یهودی بخشید، برای بومیان فلسطینی که در آنجا زندگی می کردند، این اقدام مساوی با تخریب گسترده زندگی شان بود…» (جملاتی از متن فیلم)

این انیمیشن کوتاه توسط یک گروه یهودی به نام صدای یهودیان برای صلح (Jewish Voice for Peace: JVP) ساخته شده است. این گروه خود را این گونه معرفی می کنند:

«صدای یهودیان برای صلح، از طریق سازماندهی مردمی، آموزش، حمایت، و رسانه‌ها، تلاش می کند تا به یک صلح پایدار دست یابد، صلحی که حقوق هر دو طرف، یعنی اسرائیلی ها و فلسطینیان را برای امنیت و حق تعیین سرنوشت به رسمیت می شناسد.

صدای یهودیان برای صلح تنها سازمان ملی یهودی است که صدایی برای آن دسته از یهودیان و متحدانشان فراهم می‌کند که بر این باورند که صلح در خاورمیانه از طریق عدالت و برابری کامل برای هر دو طرف فلسطینی و اسرائیلی به دست می‌آید.

JVP با استفاده از دفاتری در نیویورک و کالیفرنیا، ۱۰۰،۰۰۰ فعال آنلاین، شعبه‌هایی در سراسر کشور و هیئت مشاوران متشکل از تعداد زیادی هنرمندان و متفکران برجسته یهودی، از تلاش مسالمت‌آمیز در اینجا و در اسرائیل- فلسطین برای پایان دادن به اشغال اسرائیلی‌ها، گسترش حقوق بشر و حقوق مدنی، و همچنین برای اینکه سیاست ایالات متحده بر اساس قوانین بین‌المللی و دموکراسی اجرا شود، حمایت می‌کند.» [۱]

افرادی مانند تونی کوشنر، مایکل رتنر، جودیت باتلر، نوام چامسکی، نائومی کلاین، و والاس شاون از اعضای هیئت مشاوران این سازمان هستند. ضمناً بیش از ۳۰ خاخام و دانش آموزان خاخامی در شورای خاخام این سازمان عضو هستند[۲].

این انیمیشن در مدت زمان حدوداً ۶ دقیقه، به صورتی مختصر، مفید و نسبتاً صادقانه و کامل، مهمترین عوامل بروز مسئله فلسطین و اسرائیل را در طی تاریخ این موضوع، از ابتدا تا کنون شرح می‌دهد. در نهایت نیز راهکارهایی که می‌تواند منجر به پایان یافتن اشغال اسرائیلی‌ها و برقراری صلحی واقعی گردد، ارائه می‌شود. این انیمیشن را با زیرنویس فارسی می‌توانید از این آدرس مشاهده یا دانلود نمایید: http://www.aparat.com/v/g6wti

 


  1. برگرفته از: https://jewishvoiceforpeace.org/about

    ۲٫ برگرفته از سایت ویکی پدیا، انگلیسی، مدخل : jewish voice for peace به آدرس زیر:

    http://en.wikipedia.org/wiki/Jewish_Voice_for_Peace

// // ?>


بیم و امیدهای کودکان جنگ و آتش و خون، در سرزمین درختان زیتون (نگاهی به فیلم مستند نوار غزه، ساخته جیمز لانگلی، ۲۰۰۲)

 

(Gaza strip)[1]درباره جیمز لانگلی،کارگردان و تهیه کننده فیلم مستند نوار غزه 

جیمز لانگلی در سال ۱۹۷۲ به دنیا آمد و فیلمسازی را در دانشگاه روچستر و وسلیان در آمریکا و مؤسسه روسی سینماتوگرافی در مسکو گذراند. او وقتی مستند قابل قبولی نیافت که بتواند اطلاعات مفید و مطمئنی از وضعیت فلسطین به دست بدهد، تصمیم گرفت به نوار غزه برود تا واقعیت را از نزدیک تجربه و گزارش word-imageکند. او در ژانویه ۲۰۰۱ (همزمان با به قدرت رسیدن شارون و در جریان بودن انتفاضه دوم) سفرش را آغاز کرد و فکر کرد میتواند در مدت دو هفته مقدمات فیلم مورد نظرش را تهیه کند، اما بلیت برگشتش را عقب انداخت و تا سه ماه بعد در چادرهای صلیب سرخ در نوار غزه ماند. او در این مدت ۷۵ ساعت فیلم گرفت.

اغلب شبکه های تلویزیونی آمریکا از پخش این فیلم خودداری کردند. شبکه بی بی سی یک دقیقه از این فیلم را در مستندی به نام «سلاح های مخفی اسرائیل» پخش کرد؛ مستندی که سازندگان آن از طرف اسرائیل در لیست سیاه قرار داده شدند و اجازه مصاحبه با مقامات اسرائیلی از آنان سلب شد. لانگلی بعد از ساخت نوار غزه به عراق رفت تا مستندی به نام «عراق قطعه قطعه» را بسازد


در این سرزمین، زندگی مردم، عادی نیست. اینان جنگ، مرگ و مبارزه را از کودکی تجربه می‌کنند. شاید برای همین است که سخنان کودکان نوار غزه، رنگ و بوی دیگری دارد؛ آن‌ها ظلم و عدل، حق و ناحق، یأس و امید را در لحظه لحظه زندگیشان تجربه می‌کنند. کودکی حدوداً ۱۰ ساله در جایی از فیلم می‌گوید: «ما توی غزه محاصره شده بودیم. خونه‌هامون توی اردوگاه البریج است. اینجا باید خونه عمویمان بمانیم. دو روزه مدرسه نرفتیم. می‌دانی، به خاطر اشغال یهودی‌ها، اسرائیلی‌ها. اون‌ها راه‌ها را می‌بندند و خونه‌ها را خراب می‌کنند. خوب هرکاری دلشون بخواد می‌کنند. اما بستن راه روی بچه ها دیگه خیلی زیاده‌رویه!»[۲] و بعد کودکانه می‌خندد، می‌دود و دور می‌شود.

کارگردان این فیلم، به میان مردم فلسطین رفته است و روایتی از زندگی مردم در نوار غزه را نشان میدهد که احتمالاً برای بسیاری از ما تازگی دارد. این مردم به خاطر ستمی که بر آنان رفته مأیوس یا پرکین نیستند، در عین حال در شرایطی دشوار و ظالمانه به سر می‌برند؛ شرایطی که بیرون آمدن از آن به تنهایی برایشان ممکن نیست و یاری دیگر مردم جهان را می طلبد. در جایی از فیلم، کاروانی از مردم فلسطین را می‌بینیم که به خاطر مسدود شدن راه اصلی توسط اسراییلی‌ها، باید پیاده یا با ماشین از مسیر دشوار کنار دریا عبور کنند. «ما به خاطر ظلم و استعمار یهود، مجبوریم از راه ساحل بیاییم. اون‌ها راه‌ها و مرزها را بستند. اما بگذارید در را ببندند، ما از پنجره می‌آییم. اگر پنجره ها رو ببندند، ما از زیر موج‌ها می‌آییم. ان‌شاءالله اون ها هم به صلح رو بیارند. خدا خودش باعث صلح بشه.» (مردی فلسطینی)

محمد حجازی، کودکی که در فیلم حضور پررنگی دارد، ۱۳ ساله است و کار می‌کند. او به همراه پدرش مخارج خانواده را تامین می‌کند. پدر محمد چند سال پیش زندانی شده و البته الان آزاد است. محمد درباره زندانی شدن پدرش می‌گوید: «در انتفاضه اول که ما بچه بودیم آنها آمدند و پدرم را بردند. چون وقتی بچه بود به یهودی‌ها سنگ پرتاب می‌کرد، درست مثل من. وقتی خواستیم ببینیمش اسرائیلی‌ها جلومون رو گرفتند. غذاهایی رو که براش آورده بودیم ریختند بیرون. گفتند ممنوعه. به مادرم اجازه ندادند او رو ببینه. فقط ما بچه‌ها. رفتن زن‌ها ممنوع بود. به پدربزرگم خدا بیامرز هم اجازه ندادند که بیاد. کتکش زدند و بیرونش انداختند.»

در جایی از فیلم، چند پسربچه که بعضی از آن‌ها روزنامه فروش هستند دور هم جمع شده‌اند و در روزنامه خبر پیروزی شارون در انتخابات را می‌خوانند. یکی می‌گوید: «فردا موشک‌باران را شروع می‌کنند…» و محمد حجازی جواب می‌دهد: «اگر خدا یکی از فرشته‌های انتقامش رو بفرسته، می‌دونی بال‌هاش چقدره؟ اندازه تمام دنیا، تانک در برابرش هیچه…»

اودر فیلم توضیح می‌دهد که چگونه صمیمی‌ترین دوستش کشته شده است و بسیاری از دوستانش را هم طی مدت تولید این فیلم از دست می‌دهد؛ کودکانی که هر کدام به طریقی کشته می‌شوند.

بسیاری از آسیب دیدگان هر روزه، کودکان هستند

«اون‌ها شروع کردند به تیراندازی. ما رفتیم نزدیک‌تر تا سنگ پرتاب کنیم. من جلوتر رفتم و اونها هم شروع کردند به تیراندازی. افتادم و اونها به پام تیر زدند.» (به نقل از پسربچهای در بیمارستان که در تظاهرات تیر خورده است.)

در جایی از فیلم این ماجرای دردناک روایت می‌شود: به خاطر دو شیئ شبیه دستکش بوکس که یک تانک اسراییلی در جایی می‌اندازد، یک کودک فلسطینی می‌میرد و در تصویر دیده می‌شود که شکم او بر اثر انفجار تخلیه شده است. ماجرا این طور بوده که بچه‌هایی که این دستکش ها را پیدا می‌کنند، سعی می‌کنند فلز داخل دستکشها را بیرون بیاورند تا آن را بفروشند و در این میانه دستکش منفجر می‌شود. کودکی که برادر او در این ماجرا کشته شده است، می‌گوید:

«از مدرسه فرار کردیم و رفتیم دروازه صلاح‌الدین تا سنگ پرتاب کنیم. بعدش یک تانک اومد. من و (برادرم) یحیی بودیم و دو تا بچه دیگه. فرار کردیم سمت مسجد النور. وقتی تانک اومد قایم شدیم. اونجا بود که دستکشها را دیدیم. دو تا دستکش بوکس. تانک که از کنارش رد شد ما برش داشتیم. من گفتم میرم مراقب باشم یهودی ها برنگردند. بچه‌ها دور دستکشها جمع شدند. بعد صدای انفجار شنیدم. یحیی پرتش کرده بود طرف دیوار و برگشته بود طرف خودش و خورده بود توی شکمش … دویدم و اومدم. یحیی را که دیدم غش کردم…»

استفاده اسرائیل از انواع سلاح ها؛ از گاز اشکآور تا گاز اعصاب

یک دختر جوان می‌گوید: «من و خواهرم اینجا بودیم. و اون‌ها داشتند نارنجک گازی می‌زدند… ما فکر نمی‌کردیم گاز سمی باشد، فکر کردیم دوده. … اول دود سفید بود. بعد زرد. بعد دود سیاه. مزه‌اش توی دهنم مثل شکر بود. یک مزه شیرین. اصلا بدمزه نبود…»

«بیمارهایی که توی این بیمارستان دیدیم و اغلبشون هم جوان بودند، علائم عصبی همراه با گرفتگی عضلات بدن از خود نشان می‌دهند. اسپاسم باعث می‌شه بدن خشک بشه، یا بدتر به حالت کمانی سفت بشه. بعد از این مرحله دچار یک آرامش عضلانی می‌شوند، تقریبا از کارافتادگی کامل همه عضلات و دردهای طاقت‌فرسای گوارشی مثل دل درد و دل پیچه و اختلالات رفتاری و هیجان‌های مقطعی بیش از حد و از این نوع مشکلات.» (دکتر هلن بروزا، پزشک فرانسوی، از سازمان پزشکان بدون مرز)

یک زن که دخترش در معرض این گاز قرار گرفته است می‌گوید: «اسرائیل می‌گه این گاز اشک‌آوره. اما این گاز اشک‌آور نیست. ما توی انتفاضه اول گاز اشک‌آور دیدیم. توی این انتفاضه هم همین‌طور. اما این جوری نبودند. این گازیه که ما تا حالا هیچ وقت ندیده‌ایم. دود سیاهی که اولش بو نداره اما بعد نشونه‌هاش رو می‌بینید. ما دارویی می‌خواهیم که این اثرات را معالجه کند…»[۳]

شب است و خانه ها ویران می شوند، با موشک یا بولدوزر…

شب است. با بولدوزر خانه‌ها را خراب و درخت‌ها را ریشه‌کن می‌کنند. اگر کسی در خانه بماند زیر آوار دفن می‌شود. با راکت، همه جا را می‌زنند. تیرباران…. موشک باران…. بیمارستان‌ها پر از زخمی…. مردم نوار غزه شب و روز ندارند….

«دیروز صبح یک بولدوزر شروع به کار کرد. خیلی نزدیک اینجا آمد. بعدش بین ما و یهودی‌ها دعوا شد. … اون‌ها یک تانک هم آورده بودند. تا شب هم صدای درگیری و تیراندازی می‌اومد.» (یک کودک از شهر خان یونس)

زنی آواره در چادری میان خرابه‌ها می‌گوید: «…همین‌طور که خودتون می‌بینید، یهودی‌ها همه راه‌ها را بستند. مثلا من رفته بودم خیاطی یاد گرفته بودم. می‌خواستم کار کنم و حالا…. همه دنیا تعطیل شده. نه لباسی، نه ماشینی، نه هیچی. … برادرم نجار بود حالا بیکاره. ابزار کار نداره. همه چی باید از زیر دست یهودی ها رد بشه. همه چیز. هروقت از تلویزیون برای فیلمبرداری می‌آیند، کلماتی رو که خودشون دلشون می‌خواد انتخاب می‌کنند، بقیه‌اش رو نشون نمی‌دهند…. ما فقط یک چیز می‌خواهیم. این که یهودی‌ها راحتمون بگذارند، فقط همین.»

و زنی دیگر: «ما فقط می‌خواهیم جدا از هم زندگی کنیم. تنها راه حل ما اینه که جدا زندگی کنیم. … در واقع الان توی فلسطین آینده‌ای وجود ندارد. اسرائیل نمی‌خواد اجازه بده دولت مستقل ما تشکیل بشه. اون‌ها می‌خواهند ما را اخراج کنند. اما محاله، حتی اگر بمیریم هم از این جا نمی‌رویم، هیچ وقت. اگر قراره بمیریم، خوب باشه بمیریم. اصلاً مهم نیست اونها چطوری ما رو محاصره می‌کنند. مهم نیست اونها می‌خواهند چه کار کنند، ما هیچ وقت سرزمین‌مون رو ترک نمی‌کنیم.»

«اصلاً کدوم کشوری ما رو قبول می‌کنه؟ می‌دونی، ما شش ماهه بی خانه هستیم. و کشورهایی که فلسطینی دارند بعد از توافق، فلسطینی‌ها رو بیرون می‌اندازند. …»

«دیگه کافیه. درختهایی که اونا قطع کردند، آدمهایی که کشتند، … دیگه چه کار میخواهند بکنند؟ اونها پنج هزار تا درخت رو قطع کردند، درختهای زیتون، نخلهای خرما. پدرم میگفت توی راه خان یونس، اونها درختهایی رو بریدند که اندازه جد پدربزرگ من سن و سال داشته است. اونها درختهایی رو قطع کردند که مال جد سه نسل قبل من بوده است… اونها دارند درختها رو قطع میکنند. درختهای صلح را، درختان زیتون.»

***

نکاتی درباره فیلم

فیلم، مستندی رنگی است و طی مدت ۷۴ دقیقه، زندگی مردم نوار غزه و وقایع مهمی که هر روز در این سرزمین رخ می دهد را از نزدیک روایت میکند؛ از این جهت کمتر مستندی میتوان یافت که از زبان مردم فلسطین چنین گویا و ساده سخن گفته باشد. کودکان نقش مهمی در روایت فیلم دارند که بر میزان تأثیرگذاری فیلم و صداقت روایتها میافزاید. در این مستند از ابزارهایی مانند موسیقی، انتخاب صحنههای خاص و مؤثر از وقایع، یا استفاده از جلوههای ویژه به طور جدی استفاده نشده است؛ این موضوع معایب و محاسنی دارد. از جمله محاسن آن سادگی، صراحت و واقعی به نظر رسیدن فیلم است. اما ریتم نسبتاً کند فیلم، گاهی ممکن است برای مخاطبی که به فیلم‌های معمولی با ضرباهنگ تند عادت دارد خسته کننده باشد.

بررسی این فیلم را میتوانید در مقاله زیر مطالعه نمایید:

http://electronicintifada.net/content/film-review-james-longleys-gaza-strip-2002/3451

ضمنا می توانید این فیلم را به صورت رایگان از طریق لینکهای زیر مشاهده کنید:

http://www.daylightfactory.com/

http://electronicintifada.net/blogs/ali-abunimah/james-longleys-brilliant-documentary-gaza-strip-now-free-online

این فیلم دارای زیرنویس فارسی است و توسط موسسه رسانهای روایت منتشر شده است.



  1. منابع این قسمت: http://electronicintifada.net/blogs/ali-abunimah/james-longleys-brilliant-documentary-gaza-strip-now-free-onlinehttp://en.wikipedia.org/wiki/James_Longley_(filmmaker)http://www.amazon.com/Gaza-Strip-James-Longley/dp/B00008O35Shttp://electronicintifada.net/content/bbc-transcript-israels-secret-weapon-part-1/4659

    http://electronicintifada.net/content/dispersing-demonstrations-or-chemical-warfare/5152

    http://electronicintifada.net/content/bbc-transcript-israels-secret-weapon-part-2/4661

    http://rense.com/general54/chemwar.htm

  2. تمام نقل قولها برگرفته از فیلم نوار غزه و سخنان مستقیم مردم حاضر در آن است. تصاویر استفاده شده نیز صحنه هایی از فیلم هستند.
  3. برای اطلاعات بیشتر در زمینه استفاده اسرائیل از گاز اعصاب (nerve gas) در حمله به غزه، می‌توانید به این مقاله مراجعه کنید:http://electronicintifada.net/content/what-gas-israel-using/4722 در این رابطه هم‌چنین می‌توانید فیلم مستند «سلاح‌های مخفی اسرائیل» را از اینجا مشاهده نمایید:http://topdocumentaryfilms.com/israels-secret-weapon
// // ?>


معرفی فیلم «فلسطین هنوز هم مسئله است» (Palestine Is Still the Issue)

Palestine is Still the Issue.png

جان پیلجر – مستند ساز استرالیایی- در سال ۱۹۷۷ فیلمی ساخت به نام «فلسطین هنوز مسئله است[۱]». این فیلم داستان نزدیک به یک میلیون فلسطینی را روایت می‌کند که در سال‌های ۱۹۴۸ و ۱۹۶۷ از خانه‌هایشان به زور رانده شدند. بیست و پنج سال بعد، پیلجر به کرانه‌ی غربی، غزه و اسراییل رفته تا بپرسد چرا فلسطینیانی که حق بازگشت‌شان توسط سازمان ملل، بیش از ۵۰ سال است که به رسمیت شناخته شده، هنوز در برزخی رقت‌انگیز زندگی می‌کنند؟ چرا هنوز در سرزمین خودشان، تحت طولانی‌ترین اشغال‌گری عصر جدید، آواره‌اند؟

پیلجر در آغاز می‌گوید: «اگر بخواهیم از بی‌عدالتی سخن بگوییم، [از ۱۹۷۲ تا کنون] چیزی تغییر نکرده است، اما چیز دیگری هست که تغییر کرده و آن خود فلسطینی‌ها هستند: آنان به مبارزه برخاسته‌اند. این مردم که مدت‌هاست بدون کشورند و مدام تحقیر شده‌اند، در برابر ارتش عظیم اسراییل به مقاومت برخاسته‌اند؛ هرچند که مانند اسراییل هواپیما و بالگرد جنگی و موشک ندارند. برخی از این مردم از سر استیصال به روش‌های تروریستی مانند بمب‌گذاری انتحاری روی آورده‌اند، اما ترور و وحشت واقعی را خود فلسطینیان روز به روز حس می‌کنند، ترور ناشی از کنترل بی‌رحمانه‌ی تقریباً همه‌ی جنبه‌های زندگی‌شان توسط اسراییل، آن‌چنان که گویی در یک زندان رو باز زندگی می‌کنند. این فیلم درباره‌ی فلسطینیان و گروهی از اسراییلی‌های شجاعی است که در دیرباز‌ترین مبارزه‌ی بشر، با هم متحد شده‌اند: مبارزه برای رهایی.»

پیلجر تاریخ فلسطین در قرن بیستم را به شکل قابل فهمی به ایجاز بیان می‌کند- تاریخ منازعه بر سر زمین. او به یادمان می‌آورد که صهیونیست‌ها ۷۸ درصد از سرزمین‌ فلسطینیان را در بدو تشکیل اسراییل تصاحب کردند و همان ۲۲ درصد باقی‌مانده برای فلسطینی‌ها هم تحت اشغال اسراییلی‌ها مانده است.

51UuIw38K3L.jpgاو در مجموعه‌ای از مصاحبه‌های نادر با اسراییلی‌ها و فلسطینیان، با خانواده‌ی بمب‌گذاران انتحاری و قربانیان ایشان گفتگو می‌کند. پیلجر تحقیر فلسطینیان را در هزارتوی بیشمار ایست‌های بازرسی به تصویر می‌کشد، با سیستمی برای مجوز‌های عبور که بی‌شباهت به سیستم معروف رایج در رژیم آپارتاید آفریقای جنوبی نیست.

زنی در فیلم تعریف می‌کند که چگونه هنگام نزدیک شدن زمان زایمان‌اش، پس از تحقیر شدن و خشونت دیدن از سربازان ایست بازرسی که جلوی رسیدن او به بیمارستان را گرفته بودند، به خانه، باز می‌گردد و پسرش را همانجا به دنیا می‌آورد؛ در شرایطی که مادرشوهرش بند ناف کودک را در نبود امکانات پزشکی با یک تیغ می‌برد. این کودک چند ساعت بعد جان سپرد.

جان پیلجر به اردوگاه‌های آوارگان سر می‌زند و با کودکان ملاقات می‌کند، بچه‌هایی که به گفته‌ی او دیگر مثل بقیه‌ی کودکان دنیا رؤیا نمی‌بینند، و اگر هم رؤیایی ببینند درباره‌ی مرگ است. او به ساختمان وزارت فرهنگ فلسطین در رام‌الله سر می‌زند، جایی که به تازگی مورد حمله‌ی اسراییل قرار گرفته بود و در می‌یابد که سربازان اسراییلی در و دیوار اتاق‌های این ساختمان را به مدفوع آلوده‌اند و نقاشی‌های کودکان را که در اتاقی نگهداری می‌شده، با پاشیدن رنگ تخریب کرده‌اند!

در این فیلم رؤسای جمهور آمریکا را می‌بینیم که پیاپی از اسراییل حمایت می‌کنند. پیلجر اسراییل را «کلانتر آمریکا در خاورمیانه‌ی نفت‌خیز» می‌داند، کشوری که میلیاردها دلار کمک مالی و آخرین سلاح‌های ساخته‌شده را از آمریکا دریافت می‌کند؛ سلاح‌هایی مثل هواپیمای F-16، بمب‌ها، موشک‌ها و بالگردهای آپاچی. او می‌گوید انگلیس هم- هر چند در ظاهر اشغال را محکوم می‌کند- فعالانه به ارتش اسراییل کمک می‌کند.

«در چهارده ماه نخست انتفاضه، دولت تونی بلر ۲۳۰ مجوز صادرات اسلحه و تجهیزات نظامی به مقصد اسراییل صادر کرده است. بلر گفته است: ”هر چه از دست‌مان بر بیاید برای صلح و پایداری در خاورمیان انجام خواهیم داد“ ». در نتیجه اکنون اسراییل چهارمین ارتش بزرگ دنیا را داراست.

پیلجر نتیجه می‌گیرد: «واقعیت این است که اسراییلی‌ها هرگز روی صلح را نخواهند دید مگر ‌زمانی که درک کنند که فلسطینی‌ها هم به اندازه‌ی ایشان حق بهره‌مندی از استقلال و صلح را دارند. اخیراً اسقف دزموند توتو، این ندای بیدار آزادی، گفته است: ”آیا مردم یهودی اسراییل به این زودی مجازات جمعی‌شان، تخریب خانه‌هایشان و تحقیرشدن‌شان[توسط نازی‌ها] را فراموش کرده‌اند؟“ در این فیلم می‌توان دید که وجدان‌های بیداری در اسراییل هستند که هنوز این واقعیت‌ها را فراموش نکرده‌اند و به انتقاد از سیاست‌های حکومت‌شان می‌پردازند. ایشان نماینده‌ی ارزش‌های انسانی سنّت یهودی هستند. اشغال فلسطین باید همین اکنون پایان یابد […] آیا این امر غیرممکن است؟ و آیا تاریخ از نو شاهد نتیجه‌ی سکوتی دیگر خواهد بود؟[۲]»


[۱] این فیلم را می‌توانید از این آدرس مشاهده کنید: http://johnpilger.com/videos/palestine-is-still-the-issue

[۲] اشاره‌ به سکوت کشورها در برابر نسل‌کشی یهودیان در جنگ جهانی دوم است.

// // ?>


در برابر دیوار (گزیده‌ای از سه مقاله در مورد دیوار حائل)

استفاده از دیوار و حصارهای جداکننده از سوی دولت‌ها پدیده‌ی جدیدی نیست. در طول تاریخ، دیوارها را بیشتر برای تعیین حدود مرزی، اهداف دفاعی، تحکیم تصرفات و اشغال اراضی و حتی گاهی به نام برقراری صلح ساخته‌اند. اسرائیلی‌ها سال‌ها در فکر ساخت مانعی داخل خاک فلسطین بودند. سال ۲۰۰۲ فکرشان را عملی کردند؛ کنار مناطق مسکونی و کشاورزی مانعی ساختند به عرض شصت و ارتفاع نُه متر؛ دیوارهایی از صفحات بتون پیش‌ساخته همراه با خندق، سیم‌های خاردار، حس‌گرهای الکترونیکی و برج‌های دیده‌بانی برای تک‌تیر‌اندازهای اسرائیلی؛ مانعی که فلسطینی‌ها نامش را «دیوار آپارتاید» گذاشته‌اند.

فلسطینی‌های این مناطق برای رفتن به خانه، محل کار و زمین‌های کشاورزی یا دیدن اقوامشان باید برای عبور از این دیوار اجازه‌نامه‌ی کتبی داشته باشند. اعتبار این مجوزها گاهی تنها یک روز است.

کتاب «در برابر دیوار» گردآوری نه مقاله است که به بررسی تأثیر دیوار از جنبه‌های مختلف می‌پردازد. آنچه در ادامه می‌آید، بخش‌هایی از سه مقاله‌ی این کتاب است.

این دیوار برای چیست؟

استفان کوری

[…] استفاده از دیوار و حصارهای جداکننده از سوی دولت‌ها، پدیده‌ی جدیدی نیست. در طول تاریخ، دیوارها بیشتر برای تعیین حدود مرزی، اهداف دفاعی، تحکیم تصرفات و اشغال اراضی و حتی گاه به نام برقراری صلح ساخته شده‌اند. برای مثال، می‌توان به دیوار برلین یا ۲۷ حصاری اشاره کرد که انگلیس با هدف کنترل آشوبگران، در ایرلند شمالی احداث کرد. دیوار شنی در طول صحرای غربی که از هشتاد درصد منابع ارضی مراکش محافظت می‌کند نیز از جمله نمونه‌هایی است که می‌توان برشمرد. حال باید دید چرا دیواری که اسرائیل در اراضی فلسطین اشغالی ساخته، این قدر مورد توجه قرار گرفته است؟ […] رژیم صهیونیستی در بعضی اماکن، به ویژه در مناطق پرجمعیت فلسطین، دیوارهای بتونی با ارتفاع ۹-۸ متر برپا کرده است؛ بیشتر این دیواره‌ها که از صفحات بتونی پیش‌ساخته درست شده‌اند، در بالای تپه‌ها یا زمین‌های هموار مجاور مناطق مسکونی یا اراضی کشاورزی فلسطینی‌ها برپا شده است. در دیگر مناطق، ممکن است دیوار همراه با خندق یا سیم‌های خاردار باشد و در میان آن مسیری برای عبور مردم و نیروهای گشتی ایجاد کرده باشند. عرض این موانع ۱۰۰-۵۰ متر است و هدف اصلی از احداث آن‌ها، جدا کردن فلسطینی‌ها از خانواده، سرزمین، مدرسه و محل کارشان است. این دیوار خطی ممتد به طول ۶۲۵ کیلومتر است که تاکنون دویست کیلومتر آن تکمیل شده است. این دیوار گذرگاه‌هایی معدود برای عبور دارد که ساعت فعالیت آن‌ها محدود است. از این‌رو، رفت و آمد مردم، حمل و نقل کالا و تردد وسایل نقلیه‌ی موتوری به داخل و خارج مناطق دو طرف دیوار بسیار مشکل است. شاید بتوان گفت که بیش از نود و پنج درصد قسمت‌هایی که تاکنون ساخته شده در کرانه‌ی باختری بوده است و کمتر از یک درصد آن در سرزمین‌های اسرائیل ساخته خواهد شد.

دلیل دیگر توجه مجامع بین‌المللی به این دیوار، احتمالاً خط مشی سیاسی است که در پشت این موضوع نهفته است. اسرائیل با مسدود کردن مناطق مابین خطوط مرزی ۱۹۶۷ و این دیوار، نظام اجرایی جدیدی ایجاد کرده است. بر این اساس، برای ورود به نواحی مذکور و خروج از آن‌ها نیز مجوز عبور تعیین کرده است. به همین خاطر، فلسطینی‌های مقیم و غیر مقیم در این مناطق برای رفتن به خانه، محل کار، دیدن اقوام یا زمین‌های کشاورزی خود باید اجازه‌نامه‌ی کتبی داشته باشند. (این مجوزها گاهی اعتبار یک‌ماهه دارند و گاه در همان روز و بلافاصله از اعتبار ساقط می‌شوند) این در حالی است که شهروندان اسرائیلی یا افرادی که تابعیت آن‌ها مورد قبول است از گرفتن مجوز مذکور معاف‌اند و می‌توانند آزادانه در مناطق ممنوعه یا محل سکونتشان تردد کنند. از نظر فلسطینی‌ها دیوار حائل حاصل سیاست پیچیده و برنامه‌ریزی شده‌ای است که اسرائیل از سال ۱۹۶۷ در سرزمین‌های اشغالی فلسطین اجرا کرده است. هدف اصلی آن حفظ بخش‌هایی از کرانه‌ی باختری و تسلط بر آن‌ها است. این سیاست که معمولاً از آن به عنوان «تأمین امنیت» یاد می‌شود، مستلزم اجرای اقدامات زیر است:

  1. مصادره‌ی نظام‌مند سرزمین‌های فلسطینی از طریق احکام نظامی یا مکانیسم‌های قانونی.
  2. ترغیب شهروندان اسرائیلی برای نقل مکان به اراضی فلسطینی اشغالی از طریق تشویق و کمک‌های مالی دولت.
  3. گسترش قوانین اسرائیل در مناطق اشغالی و در نتیجه کمک به از بین بردن تدریجی اختلافات موجود میان شهروندان ساکن در اسرائیل و افرادی که در اراضی اشغالی ساکن می‌شوند.

البته اسرائیلی‌ها برای سهولت جابه‌جایی و انتقال جمعیت، در حال ساخت جاده‌هایی هستند که حدود ۴۵۰ کیلومتر طول دارند و در صورت احداث کامل، همه‌ی مناطق مسکونی را به کشور اسرائیل متصل می‌کنند. این دیوار حائل مانند یک سنگر، مهاجران اسرائیلی را که در اراضی فلسطینی ساکن شده‌اند در خود پنهان کرده و به شکل گسترده‌ای در حال پیش‌روی به سوی کرانه‌ی باختری است. دیوار در مناطقی نظیر بیت‌المقدس شرقی در حدود ۸-۷ کیلومتر و در بعضی مناطق تا ۲۲ کیلومتر به سمت کرانه‌ی باختری پیش‌روی کرده است. هدف از این تجاوز آشکار به اراضی فلسطینی‌ها، در حقیقت اسکان صهیونیست‌ها و ایجاد جاده‌های فرعی در مناطق صهیونیست‌نشین مجاور دیوار است. این دیوار مناطق وسیعی از زمین‌های کشاورزی و مناطق تجاری توسعه نیافته را اشغال کرده است تا فضای لازم برای اسکان اسرائیلی‌ها در اراضی فلسطینی ایجاد شود.

طی ماه‌های اخیر اسرائیل ساخت یا تبلیغ طرح‌های ساخت و ساز برای احداث شهرک‌های جدید صهیونیست‌نشین را آغاز کرده است. این شهرک‌ها دست کم پنج شهرک‌اند که در غرب دیوار در اراضی فلسطین اشغالی ساخته شده‌اند. بزرگ‌ترین پی‌آمد سیاست ساخت دیوار همانند پی‌آمدهای ساخت شهرک‌های صهیونیست‌نشین بوده است، به تعبیری، اصلی‌ترین و مشهورترین پی‌آمد، آوارگی فلسطینی‌ها از سرزمین‌هایشان، از بین رفتن تدریجی روابط اجتماعی و کاهش فرصت‌های امرار معاش آن‌ها بوده است. این دیوار نشان‌دهنده‌ی ادامه‌ی «فاجعه» یا آوارگی بیش از هفتصد هزار فلسطینی از خانه و کاشانه و سرزمینشان از زمان تأسیس رژیم صهیونیستی در سال ۱۹۴۸ تاکنون است، با این تفاوت که این بار فلسطینی‌های بیشتری آواره خواهند شد، زیرا دسترسی آن‌ها به محل کار، زندگی و منابع دیگری که در آینده برای رشد جمعیت و توسعه‌ی اقتصادی به آن‌ها نیاز خواهند داشت، محدود خواهد شد. برای مثال قلقیلیا، یکی از شهرهای فلسطین با جمعیتی بیش از ۴۳ هزار نفر کاملاً با این دیوار احاطه شده است و هدف از آن توسعه‌ی شهرک‌های اسرائیلی زوفین و الف‌مناشه و همچنین تسهیل رفت و آمد ساکنان آن‌ها از جاده‌های فرعی است. بنابر گزارش گزارشگر ویژه‌ی سازمان ملل در امور غذا، تاکنون بیش از شش هزار فلسطینی قلقیلیا را ترک کرده‌اند.

دیوار حائل و شهرک‌های صهیونیست‌نشین و جاده‌های مخصوص عبور و مرور ساکنان آن‌ها، با هدف تبدیل پنج درصد از کرانه‌ی باختری به مناطقی محصور و جزیره مانند، طراحی شده است که یک شبکه‌ی جاده‌ای برای تردد دارند اما دسترسی کافی به منابع طبیعی نظیر آب ندارند.

به طور خلاصه باید گفت، همه‌ی هدف اسرائیل از ساخت دیوار حائل، تسلط بر اراضی فلسطین و جلوگیری از تشکیل فلسطینی مستقل و خودکفا بوده است. […]

برنامه‌ی استعماری اسرائیل از ۱۹۷۴ تا احداث دیوار

ساری حنفی

دولت اسرائیل برای جامه‌ی عمل پوشاندن به رؤیای صهیونیست‌ها مبنی بر دست‌یابی به «سرزمین بدون ملت برای ملت بدون سرزمین»، سیاست خود را همواره بر تصرف اراضی و نادیده گرفتن مردم آن سرزمین‌ها استوار کرده است. این رؤیای دیرین همواره با صهیونیست‌ها بوده و در شکل امروزین آن به سیاست غصب اراضی هر چه بیشتر با سکنه‌ی هر چه کمتر تبدیل شده است. (البته در این جا منظور از سکنه، مردم فلسطین می‌باشد.) کم تعداد بودن مردم فلسطین، اقدامات استعماری اسرائیل را تشدید می‌کند. برای مثال بخش‌هایی از دیوار حائل در کرانه‌ی باختری دقیقاً با هدف از دیدرس دور نگه‌داشتن روستاهای فلسطینی احداث شده است. به علاوه، این نامحسوس بودن اجباری در راستای سیاست اسرائیل قرار می‌گیرد که بر اساس آن نه فلسطینی‌ها را از بین می‌برد و نه آن‌ها را می‌پذیرد. وفادار بودن فلسطینی‌های ساکن بخش اسرائیل به این رژیم، هرگز باعث برابری حقوق آن‌ها با اسرائیلی‌ها نشده است. مثلاً بیت‌المقدس به عنوان پایتخت ابدی اسرائیل در نظر گرفته می‌شود، اما دویست و پنجاه هزار سکنه‌ی فلسطینی آن از هیچ حقی برخوردار نیستند.

احزاب چپ‌گرا و راست‌گرای اسرائیل با هدف استفاده‌ی ابزاری از فلسطینی‌ها به آن‌چه که می‌توان آن را «بیوپولتیک» نامید، متوسل شده‌اند. در این روش از پیچیده‌ترین ابزار مردم‌شناختی برای تقسیم مردم فلسطین به طبقات مختلف استفاده می‌شود. اسرائیلی‌ها همچنین با قرار دادن آن‌ها در وضعیتی بسته و محصور در پی رسیدن به هدفی خاص هستند و آن هدف، اشغال هرچه بیشتر سرزمین فلسطینی‌ها بوده است. این مقاله توضیح خواهد داد که سیاست محصور کردن، یک ساختار دائم حقوقی-سیاسی می‌باشد که اسرائیل به منظور انتقال مردم فلسطین به داخل یا خارج مرزهایی نامشخص اجرا می‌کند. من در این مقاله ثابت خواهم کرد که برنامه‌ی استعماری اسرائیل «فضاکُشی» است (که با نسل‌کُشی تفاوت دارد) و هدف آن مجبور کردن مردم فلسطین به نقل مکان «داوطلبانه» از طریق اشغال مکان زندگی آن‌ها می‌باشد. این امر با استفاده از بیوپولتیک و جدا کردن مردم فلسطین از یکدیگر و اسکان آن‌ها در چند منطقه‌ی محصور و در نتیجه تضعیف آن‌ها تحقق می‌یابد. در چنین شرایطی بازگشت آوارگان به اصلی مهم تبدیل می‌شود که کلّ برنامه‌ی صهیونیسم را تحت‌الشعاع خود قرار می‌دهد.

فضا‌کُشی در فلسطین

[…] هدف اسرائیل تصرف سرزمین فلسطین است. «کمیته‌ی مواقع اضطراری بیت‌المقدس»، کمیته‌ای مستقر در بیت‌المقدس است که پس از تهاجم اسرائیل در آوریل سال ۲۰۰۲ به عنوان یک سازمان غیر دولتی (NGO) تأسیس شد. گزارش‌های مختلف این کمیته نشان‌دهنده‌ی تخریب هدفمند اماکن دولتی فلسطین است؛ به نحوی که کلیه‌ی وزارت‌خانه‌های فلسطین، جز دو وزارت‌خانه، به علاوه کلیه‌ی شصت و پنج سازمان غیر دولتی فلسطینی تقریباً یا به طور کامل تخریب شده‌اند. مسئله‌ی قابل تأمل نه مصادره‌ی ساختمان‌ها، بلکه تخریب آن‌ها بود. سرقت اسناد و حافظه‌ی رایانه‌ها از وزارت آموزش و پرورش فلسطین را می‌توان تلاش ارتش اسرائیل برای جمع‌آوری اطلاعات انگاشت.[…] اما چرا سربازان دست به تخریب رایانه‌ها و اثاثیه‌ی ساختمان‌ها می‌زدند؟[…] ابزار اصلی اسرائیل بلدوزرهایی هستند که خیابان‌ها، منازل، اتومبیل‌ها و درختان زیتون را ویران و منهدم می‌کنند. این جنگ در عصری روی می‌دهند که به گفته‌ی کریستین سالمون، عصر مکان‌هراسی است. در این عصر مسئله‌ی تقسیم سرزمین‌ها مطرح نیست بلکه طرح نابودی آن‌ها مطرح است. آثار ویرانی در همه جا به چشم می‌خورد؛ بقایای ساختمان‌های تخریب‌شده، تپه‌های مسطح‌شده و جنگل‌های ریشه‌کن شده.[…] این کار را باید فضاکُشی نامید و نه شهرکُشی. فضاکُشی مفهومی کلی‌نگر دارد و شامل «اجتماع‌کُشی» (از بین بردن کلّ جامعه‌ی فلسطین و روابط اجتماعی بین اعضای مختلف آن)، «اقتصادکُشی» (ایجاد اختلال در پویایی و تحرک افراد و کالاها) و «سیاست‌کُشی» (از بین بردن نهادهای سیاسی و سایر سازمان‌های ملی فلسطین) می‌شود. اوج این برنامه‌ی استعماری تاکنون تخریب یک سوم از فضای اردوگاه‌های آوارگان در شهر جنین بوده است.

برنامه‌ی اسرائیل در خلال انتفاضه‌ی دوم نوعی «انتقال جمعیت» یا به گفته‌ی یکی از وزاری اسرائیل «انتقال داوطلبانه»ی فلسطینی‌ها از طریق انتقال آن‌ها و تبدیل سرزمین‌هایشان به زمین‌های خشک و لم‌یزرع بوده است. اسرائیل این انتقال جمعیت را با استفاده از پروژه‌ی «فضاکُشی» انجام می‌دهد و از ابتدای انتفاضه تاکنون حدود صدهزار فلسطینی برابر با ۳/۳ درصد از جمعیت فلسطین که در کرانه‌ی باختری و غزه ساکن هستند، کشور خود را ترک کرده‌اند. فلسطینی‌ها در داخل کشور خود نیز مجبور به جابه‌جایی شده‌اند. برای مثال در الخلیل حدود پنج هزار نفر (۸۵۰ خانواده) به دلیل فعالیت‌های ساخت و ساز شهرک و نیز مقررات منع عبور و مرور شهر را به مقصد روستاهای اطراف ترک کرده‌اند.

تخریب خانه‌ها تاکتیک دیگری است که برای اجرای این انتقال صورت می‌گیرد. از آغاز انتفاضه‌ی دوم در سپتامبر ۲۰۰۰ تا ۳۰ آوریل ۲۰۰۳، مجموعاً دوازده هزار و ۷۳۷ نفر به دلیل تخریب خانه‌هایشان (۱۱۳۴ خانه) در غزه و کرانه‌ی باختری آواره شدند. این آمار از آن زمان به بعد به نحو قابل ملاحظه‌ای افزایش یافته است. این تخریب‌ها عمدتاً در شهرهای رفح، جنین، نابلس، الخلیل و بیت‌المقدس انجام شده و آوارگان آن‌ها تقریباً همان آوارگان سال‌های ۱۹۴۸ تا ۱۹۶۷ هستند. سیاست انتقال همچنین از طریق «محروم کردن» فلسطینی‌ها از کلیه‌ی ارتباطات به اجرا در آمده است. مانند دویست هزار فلسطینی که در کرانه‌ی باختری پشت دیوار حائل قرار گرفته‌اند و در حال حاضر نه جزو اسرائیل و نه جزو فلسطین محسوب می‌شوند یعنی عملاً بی‌سرزمین و بی‌جا و مکان شده‌اند.

اجرای برنامه‌ی «فضاکُشی» از طریق تقسیم سرزمین‌های فلسطین به مناطق A، B، B-، B+، C، H1 و H2 آسان‌تر شده است. در این تقسیم‌بندی، توسعه‌ی زیرساخت‌های فلسطین تقریباً غیرممکن شده است و دلیل آن نه تنها جداسازی فضاها، بلکه جداسازی نظام سیاسی فلسطین می‌باشد. برای مثال دولت فلسطین نمی‌تواند پروژه‌های آب‌رسانی به برخی روستاها را چنانچه لوله‌ها از منطقه‌ی C عبور می‌کنند، به انجام برساند. احداث جاده‌ی بیت‌لحم به الخلیل در سال ۱۹۹۹ متوقف شد زیرا اسرائیل مجوز عبور آن از منطقه‌ی C را صادر نکرد.[…]

ویژگی‌های فضاکُشی

برنامه‌ی «فضاکُشی» اسرائیل خصوصیات متعددی دارد. نخست آن‌که این پروژه یک ایدئولوژی استعماری راهبردی است که جدای از روند صلح در فلسطین یا اسرائیل اجرا شده است. حتا پس از انعقاد پیمان اسلو تعداد مهاجران اسرائیلی چهار برابر (از ۱۲۰ هزار نفر به ۴۳۰ هزار نفر) و مناطق شهرک‌نشین دو برابر شد. اسرائیل پس از امضای پیمان الخلیل در سال ۱۹۹۷، با صدور شش حکم نظامی فعالیت ۴۱۶ کارگر را که در حال تعمیر شهر قدیمی الخلیل بودند، متوقف کرد. در همین زمان سازمان جهانی صهیونیسم‌ در حال تهیه‌ی طرح‌های دیگری برای غصب سرزمین‌های بیشتر است. برای مثال این سازمان در خلال سال‌های ۱۹۸۳ تا ۱۹۸۶ طرحی منطقه‌ای را تهیه کرد که طبق آن توسعه‌ی شبکه‌ی جاده‌ای در شهرک‌ها بر اساس چهار اصل انجام می‌شد؛ متصل کردن جاده‌های اسرائیل به جاده‌های کرانه‌ی باختری، افزایش زمین‌های اختصاص یافته به شهرک‌سازی، اتصال شهرک‌های یهودی‌نشین به یکدیگر و اتصال «مستعمره‌های عربی» به یکدیگر به صورت مستقل. این طرح‌ها تاکنون در توسعه‌ی زیرساخت‌های شهرک‌ها به نحو دقیقی به مورد اجرا گذاشته شده‌اند.[…]

یک ویژگی دیگر پروژه‌ی «فضاکُشی» ماهیت سه بعدی آن است.[…] ابعاد هندسی اشغال سرزمین‌های فلسطین را تنها می‌توان از سه بعد درک کرد؛ ابهاماتی درباره‌ی سیستم فاضلاب زیرزمینی، باستان‌شناسی، تونل‌ها، منابع آبی، حریم هوایی و … مطرح است که هنوز برطرف نشده است. این پیچیدگی‌ها، و اینکه امکان ترسیم خطی مرزی که فلسطین را از اسرائیل جدا می‌کند امکان‌پذیر نیست، طی مذاکرات صلح اسلو برای طرفین روشن شد و معلوم شد که دیگر راه حل دو بعدی عملی نیست. طرح پیشنهادی اسرائیل در این مذاکرات آن بود که به فلسطینی‌ها حق حاکمیت محدودی بر سرزمین‌ها داده شود اما اسرائیل همچنان بر زیرزمین و ذخایر زیرزمینی و حریم هوایی این سرزمین‌ها کنترل داشته باشد. به عبارت دیگر، نوعی حاکمیت «ساندویچی» یعنی اسرائیل، فلسطین، اسرائیل در بعد قائم. […]

ویژگی دیگر برنامه‌ی «فضاکُشی» این است که علاوه بر مناطق، شکل مرزها را نیز تعیین می‌کند. اقدامات استعماری اسرائیل شامل مرزبندی‌های جدید می‌باشد. در نتیجه مرزهای جدیدی ایجاد می‌شود که قابل جابه‌جایی، نفوذپذیری و در عین حال نامشخص هستند، یعنی مرزهای متحرک. این مرزبندی جدید دو فضای کاملاً متفاوت را مشخص می‌کند، شامل فضای فلسطینی‌ها و فضای شهرک‌نشینان. دولت اشغال‌گر اسرائیل تعیین می‌کنند که چه چیزی نباشد یا چه چیزی قابل دسترسی و چه غیر قابل دسترسی باشد.

ویژگی دیگر برنامه‌ی «فضاکُشی» این است که هدف از آن تبدیل کردن اراضی فلسطینی‌ها به زمین‌های لم‌یزرع، مناطق بسته و جزیره مانند پراکنده و حتی به قولی «اردوگاه» است. ذکر این نکته جالب است که در اوت سال ۲۰۰۴ ارتش اسرائیل طرحی را برای ساخت راه‌ها، پل‌ها و تونل‌های جدید که مورد استفاده‌ی فلسطینی‌ها قرار خواهد گرفت به بانک جهانی تسلیم کرد و خواستار اعطای وام برای احداث این قبیل زیرساخت‌ها شد. از این‌رو، اسرائیل دیگر خود را متعهد به ایجاد کشور مستقل فلسطین که اراضی پیوسته و هم‌جوار داشته باشد نمی‌داند، بلکه تنها «شبه کشوری» را مد نظر دارد که سیستم جاده‌ای، مناطق پراکنده‌ی آن را به یکدیگر متصل می‌کند.

ما در اینجا به مسئله‌ی فضاکُشی در سطح کلان سیاسی می‌پردازیم اما محققان در آینده قطعاً باید بررسی کنند که این طرح در سطح خُرد چه عملکردهایی خواهد داشت. برای مثال موضوعی همچون تعامل میان استعمارگر و استعمارزده یا اینکه چگونه اجتماع در برابر این طرح مقاومت می‌کند و از این نوع ساختار قدرت تخطی می‌نماید. در سطح کلان سیاسی باید پرسید که اسرائیل برای تحمیل نظام استعماری‌اش از چه مکانیزم‌هایی بهره جسته است و چگونه این نظام استعماری با جامعه‌ی بین‌المللی (کشورها و سازمان‌های بین‌المللی که کمک‌های مالی را ارائه می‌کنند) تعامل دارد.

دیوار حائل: عالی‌ترین شکل فضاکُشی

جورجیو آگامبن اِعمال قدرت حاکمیت را در کشوری به ظاهر غیر مستعمره به صورت اِعمال وضعیت بسته در داخل محدوده‌ی کشور توصیف می‌کند. اما با دیدن دیوار حائل نژادپرستانه در اطراف بیت‌المقدس، انسان به عمق وضعیت بسته‌ای که قدرت حاکمیت می‌تواند ایجاد کند، پی می‌برد. این دیوار سرزمین و زندگی مردم فلسطین را ویران می‌کند و پذیرش هر نوع راه حل سیاسی را چه به صورت دوجانبه چه یک جانبه غیر ممکن می‌سازد. دیوار نه تنها مانعی فیزیکی است بلکه مانعی روان‌شناختی، کارکردی، فرهنگی- اجتماعی و ژئوپلتیک نیز محسوب می‌شود. برخلاف کلیشه‌ی مرسوم اسرائیلی‌ها که همه‌ی امور را استراتژیک می‌دانند، شاهد هستیم که ارتش این رژیم چه مشکلاتی را نه تنها برای فلسطینی‌ها بلکه برای جامعه‌ی اسرائیل به وجود آورده است. […] حتا اگر احداث دیوار به عنوان یک راه حل امنیتی مطرح شده باشد، عملاً سرپوشی است بر توسعه‌ی جوامع شهرک‌نشین در راستای رؤیای نیمه آمریکایی سرمایه‌داری «جوامع امن محصور». در واقع ساخت دیوار از نظام مشابهی پیروی می‌کند.

قدرت استعماری، زندگی بسته با معیارهای معیشتی ناچیز و تبعیض و استثنا

پروژه‌ی استعماری فضاکُشی در سرزمین‌های اشغالی فلسطین چگونه اجرا می‌شود؟ […] به گفته‌ی آگامبن، قدرت استعمارگر معمولاً بین کسانی‌ که از «حیات سیاسی» برخوردارند و کسانی که از آن محرومند و تنها دارای «حیات صرف» هستند، تمایز قائل می‌شود. این تمایز به شکل فرآیند طبقه‌بندی مردم و نهادها به منظور مدیریت، کنترل و نظارت بر آن‌ها و تنزل آن‌ها به «حیات صرف» -نهادهایی با موجودیت «نباتی»- می‌باشد. این به آن معناست که ما باید مکانیسم‌هایی را شناسایی و تعریف کنیم که از طریق آن‌ها کشور، حاکمیت خود را به نهادها و مردم تحت استعمارش اعمال می‌کند، اَشکال خاصی از خشونت را از راه حاکم کردن نظام محدودیت به اجرا می‌گذارد و کلیه‌ی چالش‌های سیاسی و فعالیت‌های اجتماعی را به کشمکش بر سر «حیات صرف» تبدیل می‌کند.

این اَشکال جدید با حاکمیت در شیوه‌ای که قدرت استعمارگر نهادها را براساس طبقه‌بندی‌های استعماری و انسانی اداره می‌کند،‌ نمود پیدا می‌کنند. جورجیو آگامبن با بررسی بیشتر قدرت استعماری که میشل فوکو آن را پایه‌گذاری کرده بود، نشان می‌دهد که چگونه قدرت استعمارگر با توسل به «استثنا»ها و تبدیل آن‌ها به قانون، بر زندگی تسلط می‌یابد. با توجه به نیروی سازنده و تأثیر گذار «استثنا» هم می‌توان آن را فراتر از قانون و هم حافظ قانون در نظر گرفت.[…]

طبق اختیارات جدیدی که به قدرت‌های استعمارگر تفویض شد، نه تنها قدرت بالقوه‌ی انسان‌ها در انجام فعالیت‌های اجتماعی و تاریخ مورد اغماض قرار گرفت، بلکه آن‌ها به عنوان موجوداتی منفعل در نظر گرفته شدند که نیازمند سرپرستی بودند. این مسئله به آن معنا نیست که انسان‌ها از مقاومت در برابر قدرت‌های استعمارگر عاجز هستند، بلکه به آن معنا است که این دولت‌ها سعی می‌کنند مسیر فعالیت‌های ذهنی انسان‌ها را به سمت نیازهای جسمانی آن‌ها منحرف نمایند. این جسم‌های ضعیف آواره، محدود و استعمارشده در طبقات و دسته‌بندی‌های مختلف قرار می‌گیرند و پناهنده، آواره، ساکنان مناطق A، B، B-، B+، C، H1 و H2 (طبقه‌بندی‌های معاهده‌ی اسلو)، ساکنان مناطق دو طرف دیوار حائل کرانه‌ی باختری، تروریست‌های بالقوه (عنوانی که پس از حملات ۱۱ سپتامبر شایع شد) و غیره نامیده می‌شوند. بنابراین ساکنان قانونی مناطق مختلف، در دسته‌بندی‌های مختلف قرار می‌گیرند و به این ترتیب حیات افراد در طبقه‌بندی‌ای شبیه به «مردم بدون سرزمین» جای می‌گیرد که هدف اصلی این دسته‌بندی نیز طرح، جداسازی و اجرای پروژه‌ی فضاکُشی در اراضی مورد نظر است.[…]

هرچند فلسطینی‌ها از سوی قانون حمایت نمی‌شوند، اما آن‌ها ملزم به رعایت قانون هستند. بنابراین قوانین اسرائیل و احکام نظامی رژیم صهیونیستی بر تمامی جوانب زندگی فلسطینی‌ها و حتا خصوصی‌ترین ابعاد زندگی آن‌ها همانند ازدواج، حاکم است. این قوانین بسیار دست و پا گیر و محدودکننده می‌باشند. از زمان صدور حکم از سوی یک دادگاه عالی اسرائیل در سال ۲۰۰۳ و ممنوعیت پیوندهای خانوادگی بین فلسطینی‌های ساکن مناطق اسرائیلی و دیگر مناطق، مسلمانان ساکن مناطق اسرائیلی اجازه ندارند با همتایان خود که در کرانه‌ی باختری و غزه سکونت دارند، ازدواج کنند. شرایط فلسطینی‌های ساکن بیت‌المقدس به بازی حذف-الحاق شبیه است. آن‌ها (با توجه به الحاق مناطق مسلمان‌نشین بیت‌المقدس به خاک اسرائیل و ادعای رژیم صهیونیستی مبنی بر ایجاد بیت‌المقدسی واحد) هم جزئی از ساکنان این منطقه به شمار می‌آیند و هم (با توجه به عدم ارائه‌ی خدمات عمومی به فلسطینی‌ها، ممنوعیت ساخت و ساز از سوی آن‌ها و تجزیه‌ی بیت‌المقدس) جدای از ساکنان این منطقه محسوب می‌شوند. به‌رغم داشتن کارت شناسایی بیت‌المقدس، آن‌ها در این منطقه حق شهروندی ندارند. […]

با توسل به طبقه‌بندی‌هایی که همواره حکومت‌های مدعی وجود شرایط استثنایی از آن بهره برده‌اند، رژیم صهیونیستی توانسته است عدم ساخت و ساز در شرق بیت‌المقدس و انهدام خانه‌های فلسطینی‌ها را که بدون کسب مجوز صورت می‌گیرد، قانونی جلوه دهد. همچنین با استفاده از سیاست شرایط استثنایی، ساخت و ساز در مناطق مختلف مسلمان‌نشین اراضی اشغالی به شدت محدود شده است. […] کشتار غیرقانونی و مستمر فلسطینی‌ها به دست رژیم صهیونیستی به این صورت انجام می‌گیرد که اسرائیل قانون اساسی قدرت استعماری خود را به گونه‌ای طراحی و اجرا می‌کند که بتواند فلسطینی‌ها را از میان بردارد، بدون این که به آدم‌کشی متهم شود یا فرد مقتول به عنوان یک ایثارگر مورد تقدیر قرار بگیرد. این نوع مرگ نه تنبیه است و نه فداکاری و در واقع نمایانگر «قابلیت به قتل رسیدن» افرادی (فلسطینی‌ها) است که تحت سلطه‌ی قدرت استعمارگر به سر می‌برند.

سکوت و یا مخالفت‌های محتاطانه و بی‌اثر جامعه‌ی بین‌الملل باعث شده است که رژیم صهیونیستی جسورانه به اقدامات استعمارگرانه‌ی خود ادامه دهد. نیروهای اشغال‌گر اسرائیل هنگام انهدام شهرهای فلسطینی برای ممانعت از ورود روزنامه‌نگاران و خارجیان به شهر، آن را منطقه‌ی نظامی اعلام می‌کنند. برای رژیمی که بر مبنای «سیاستِ شرایط استثنایی» حکومت می‌کند، پنهان کردن این شرایط استثنایی و ممانعت از کنجکاوی رسانه‌ها در این زمینه، اهمیت به‌سزایی دارد. به همین دلیل همواره شهرها و به‌خصوص اردوگاه‌های پناهندگان فلسطینی، منطقه‌ی نظامی اعلام می‌شوند.

منطق قدرت استعماری نه تنها مردم استعمارشده بلکه خود استعمارگران را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد؛ بین خود یهودیان نیز تبعیض وجود دارد. به عنوان مثال، در دهه‌ی ۱۹۸۰ اعلام شد نژاد «ناخالص» یهودیان فالاش (که اصالت اتیوپیایی دارند) حقّ پیوند با دیگر یهودیان را ندارند و یهودیان میزراهیس (یهودیان شرقی) از بیان سنت‌های شرقی خود منع شدند. اورن ییفتاشل این سیاست‌های نژادپرستانه و جداسازی و دسته‌بندی انسان‌ها بر حسب نژاد و طبقات اجتماعی را نوعی «آپارتاید پنهان» می‌نامد. طبق اظهارات وی «تعامل سیاست یهودی‌سازی و حقوق قانونی-مذهبی» یهودیت باعث پیدایش و گسترش دسته‌بندی و تفکیک نظام‌مند یهودیان شده است.[…]

ظهور حکومت‌هایی که بر سیاست‌های تعلیق یا محروم‌سازی و موارد استثنایی استوار هستند، به شرایط جغرافیایی بستگی دارد. رژیم صهیونیستی در اراضی اشغالی و به‌خصوص در مناطق بحران‌زده‌ای همچون نابلس و اردوگاه‌های آوارگان، از سیاست تعلیق یا محروم‌سازی و شرایط استثنایی استفاده می‌کند. ارتباط این مناطق با دیگر مناطق محلی کاملاً قطع شده است. تعلیق و محرومیت، قانون این بازی است. از زمان آغاز انتفاضه‌ی دوم، اسرائیل و آمریکا به جای تأکید بر پایان اشغال اراضی فلسطینی‌ها، همواره پیشنهاد آتش‌بس داده‌اند و به جای انجام مذاکرات سیاسی، محور گفت‌وگوهای انجام گرفته، مسائل امنیتی بوده است. رژیم اشغالگر اسرائیل این سیاست را تحت عناوین مختلف همچون «حفظ امنیت»، «جنگ ضد تروریسم»، «موارد اضطراری» و «بحران بشریت» اعمال کرده است. […]

«فضاکُشی» از طریق سه مکانیسم قابل اجرا است. مکانیسم اول سیاست‌هایی می‌باشد که از سوی رژیم صهیونیستی مورد استفاده قرار گرفته است. مکانیسم دوم توانایی قدرت استعمارگر در اعلام شرایط استثنایی و مکانیسم سوم نیز تقویت سیاست‌های تعلیق و محروم‌سازی است. قابل ذکر است که افراد تحت استعمار به هیچ عنوان در این سه مکانیسم منفعل نیستند. آن‌ها با توسل به اعمال خشونت‌آمیز یا صلح‌طلبانه، احاطه‌ی افراد مهاجم، ساخت خانه، تشکیل جامعه و به راه‌اندازی جنبش‌های بین‌المللی از خود مقاومت نشان می‌دهند.[…]

[…] فلسطینی‌ها در اراضی اشغالی جا و مکانی ندارند و پناهندگان و آوارگان فلسطینی نیز به معنای واقعی کلمه، فاقد کشور و سرزمین هستند. فضاکشی مکان و فضا را از جسم می‌گیرد، و این جسم فاقد مکان با نصب مواد منفجره به بدن خود و انفجار آن‌ها در میان دشمنانی که خود با توجه به عوامل زیست‌محیطی و نوع نژاد، دسته‌بندی شده‌اند، دوباره به یک فاعل یا کننده‌ی کار تبدیل می‌شود. موضوع یهودیت به عنوان یک مقوله‌ی بیولوژیکی با اقتدار و انسجام نسبی قابل توجهی در سطوح پراکنده در حال ظهور است و این تجلی خصوصاً از زمان آغاز انتفاضه‌ی دوم منشأ اقدامات متعدد و متفاوتی در عرصه‌ی مسائل جاری این منطقه بوده است و خواهد بود.

سیاست‌های فضاکشی به خودی خود نوعی سیاست انتحاری به شما می‌روند. جسم آواره و فاقد مکانی که این سیاست‌ها به وجود می‌آورند، جسمی است که قابلیت و آمادگی حملات انتحاری را دارد. جسم آواره جسمی است که به هیچ سرزمینی تعلق ندارد و جسمی است که همانند یک ماهواره در مدار زمین قرار دارد. در منطقه‌ی تک‌قطبی امپریالیسم که تحت کنترل و سلطه‌ی آمریکاست، جسم به شیئی غیر قابل کنترل و غیر قابل تسلط تبدیل می‌شود که همواره آماده‌ی انتقام‌گیری است.

اعمال خشونت‌آمیز تنها روش مقاومت در برابر استعمارگران نیست. به عنوان مثال فلسطینی‌ها برای مقابله با پروژه‌ی فضاکُشی رژیم صهیونیستی و سرپیچی از این حکومت استعمارگر، بدون کسب مجوز اقدام به احداث منازل مسکونی می‌کنند؛ هرچند که خطر انهدام این منازل همواره وجود دارد. نتایج مطالعاتی که از سوی نویسنده‌ی این مقاله پیرامون سرمایه‌گذاری آوارگان فلسطینی در اراضی اشغالی انجام گرفته است، نشان می‌دهد که بخش اعظم سرمایه‌گذاری در این مناطق به ساخت و ساز اختصاص یافته است […].

دیوار شفاف و دروازه‌های کدر

روچاما مارتون و دالیت باوم

جمعیت اسرائیلی‌های صهیونیست

[…] فرضیه‌هایی که اسرائیلی‌های صهیونیست آن‌ها را عمیقاً باور دارند، چنین القا می‌کنند که «اسرائیلی‌های صهیونیست، نژاد پاک و برتر هستند، حق همیشه با آن‌ها است، ارزش‌های اخلاقی آن‌ها از برترین ارزش‌های انسانی است، آن‌ها هیچ عمل شیطانی انجام نمی‌دهند، آن‌ها قربانی جنایات دشمنانشان می‌شوند و آن‌ها جامعه‌ای متحد و یک‌پارچه هستند.» از نظر جمعیت اسرائیلی‌های صهیونیست، ارتش اسرائیل در جهت دست‌یابی به اهداف پاک و انسانی عمل می‌کند. در واقع آن‌ها عقیده دارند ارتش اسرائیل برای دفاع از جمعیت اسرائیلی‌های صهیونیست به تمهیدات و روش‌هایی متوسل می‌شود که استفاده از آن‌ها برای دفاع در برابر دشمن غیرقابل اجتناب است. به عقیده‌ی جمعیت اسرائیلی‌های صهیونیست، ارزش‌های اخلاقی آن‌ها برترین ارزش‌ها است و برای دیگران نمونه و الگو است. تظلم و قربانی شدن، حسّ مشترکی است که میان تمام افراد این جمعیت وجود دارد. یهودی‌ها عقیده دارند در اعصار و مکان‌های مختلف همواره مورد ظلم واقع و قربانی شده‌اند. آن‌ها علی‌رغم وجود قدرت نظامی اسرائیل، بر هویت، مظلومیت و قربانی بودن خود تأکید دارند و وانمود می‌کنند که همواره در انتظار وقوع فاجعه‌ای اجتناب ناپذیر هستند. جمعیت اسرائیلی‌های صهیونیست در اراضی اشغالی همواره زندگی و جان خود را از سوی اعراب در خطر می‌بینند. طی این سال‌ها، خطراتی که یهودیان همواره از آن‌ها هراس داشته‌اند شامل حمله‌ی اعراب، شکست در جنگ، در اقلیت قرار گرفتن و بمب‌گذاری‌های انتحاری بوده است.

یکی دیگر از باورهای مشترک این جمعیت که با باور قبلی (قربانی شدن) ارتباط نزدیکی دارد، این است که صهیونیست‌ها عقیده دارند «تمام مردم دنیا با آن‌ها دشمنی و عناد دارند.» اعراب همواره بخشی از ماهیت این دشمن خیالی را تشکیل داده‌اند. یهودی‌ها عقیده دارند که اعراب کمر به نابودی آن‌ها بسته‌اند و همواره، قصد دارند آن‌ها را به دورن دریا بیاندازند.

یکی‌ دیگر از باورهای مشترک صهیونیسم این است که فلسطین در ابتدا سرزمینی خالی از سکنه بود. (یکی از شعارهای ابتدایی صهیونیسم که به اسرائیل زنگویل ۱۸۹۲ نسبت داده می‌شود، این است که فلسطین سرزمینی خالی از سکنه، برای مردمی فاقد سرزمین.) چنین ایده‌هایی برای توجیه سیاست‌های اشغالگرانه‌ی صهیونیست‌ها ضروری به نظر می‌رسید. آن‌ها با استناد به این باور، خود را افرادی مُحق تلقی کردند و از قبول مسئولیت اشغال سرزمین انسان‌های دیگر شانه خالی کردند اما حقیقت این است که سرزمین فلسطین خالی از سکنه نبود. بنابراین اسرائیلی‌های صهیونیست مقدمات خالی بودن فلسطین را فراهم کردند آن‌ها اراده کردند که فلسطین را سرزمین فاقد سکنه ببینند!

این ایده در سال‌های اولیه‌ی اشغال فلسطین مؤثر واقع شد، اما با بیداری فلسطینی‌ها و شروع انتفاضه، صهیونیست‌ها دیگر نتوانستند مردم فلسطین را نادیده بگیرند. بنابراین به بهانه‌ی دفاع از خود، ‌دیوار حائل را ساختند تا به این ترتیب فلسطینی‌ها را از دید خود پنهان کنند. البته دلیل ساختاری دیوار حائل، دفاع از خود بود. دلیل ظاهری ساخت دیوار، دفاع در برابر گلوله‌ها و بمب‌های فلسطینیان و دلیل پنهان آن (که دلیل واقعی نیز می‌باشد) دفاع در برابر «دیده شدن» بود. با ساخت دیوار حائل آن‌ها خود را هم از دیده شدن و هم از دیدن سکنه‌ی واقعی سرزمین فلسطینی نجات دادند. به این ترتیب، فرضیه‌های اولیه‌ی صهیونیست‌ها همچنان پابرجا باقی ماند و آن‌ها همچنان خود را نژادی پاک، برتر و محق قلمداد کردند. دیوار حائل با پنهان کردن فلسطینیان، رؤیای تصرف سرزمین خالی از سکنه را حفظ می‌کند. یهودیان نمی‌توانند آن طرف دیوار را ببینند؛ آن‌ها غیر از خود دیوار، چیز دیگری را نمی‌بینند. بنابراین، سرزمین فلسطین همچنان خالی از سکنه است!

با توجه به ساختار دفاعی دیوار حائل، به نظر می‌رسد بررسی این دیوار با استفاده از مباحث و اصول روان‌شناسی بسیار معقول و منطقی است. […]

جداسازی

یکی از راه‌های کشف ساختار روان‌شناسی موجود در دیوار حائل، توجه به ایده یا بحث جداسازی است. قدرت و تأثیر ساختار جداسازی از سادگی آن نشأت می‌گیرد. جداسازی به دو ایده و مفهوم محدود می‌شود؛ تمام دنیا به دو قسمت «خوب» و «بد» تقسیم می‌شود و حد وسطی وجود ندارد. طبق عقیده‌ی ملانی کلین، ایده‌ی جداسازی، یک ساختار دفاعی روانی است که خوب و بد را در درون خود انسان و دیگران از هم جدا می‌کند. کلین عقیده دارد جداسازی حاصل اضطراب و حساسیت شدیدی است که جز «خوب» و «بد» هیچ حدّ وسطی را نمی‌پذیرد و به عنوان ابتدایی‌ترین تمهید دفاعی در برابر اضطراب و نگرانی به شمار می‌رود. […] در این حالت ساختار جداسازی، «خود» و «دیگری» را به دو بخش همسان تقسیم می‌کند؛ بخش خوب و برتر در برابر بخش بد و شیطانی.

ترس و وحشت باعث فعال شدن ابتدایی‌ترین و بی‌واسطه‌ترین مکانیسم‌های روانی در انسان می‌شود. یکی از مکانیسم‌های ابتدایی روانی در انسان که بر اثر ترس و وحشت فعال می‌شود، نیروی حیوانی و زور جسمانی است. روند جداسازی در انسان مستلزم حفظ و افزایش دائمی انرژی است، اما در نهایت باید گفت چنین مکانیسمی مؤثر و مفید نیست. این مکانیسم روانی، اضطراب و نگرانی را کاهش نمی‌دهد و فقط آن را به طور موقت متوقف می‌کند و تسکین می‌دهد. چنین مکانیسمی دلایل و عوامل اضطراب و نگرانی در انسان را از بین نمی‌برد، بلکه موقتاً آن‌ها را از انسان دور می‌کند. دیوار حائل فضای درونی سرزمین‌های اشغالی را به دو بخش تقسیم می‌کند؛ بخش «بد» و نامطلوب که رویارویی با آن برای صهیونیست‌ها مشکل است و بخش «خوب» و دل‌پذیر که با باورهای یهودیان مطابق است. بخش بد از بخش خوب جدا و به خارج رانده می‌شود، به عبارت دیگر، به بخش «دیگری» واگذار می‌شود. به این ترتیب، خود درونی جمعیت اسرائیلی‌های صهیونیست برای آن‌‌ها پاک و برتر باقی می‌ماند.

هم‌‌ذات پنداری معکوس

واگذاری بخش نامطلوب «خود» به «دیگری» در راستای احقاق دو هدف مهم صورت می‌گیرد؛ رهایی از بخش نامطلوب خود و مشروعیت بخشیدن و توجیه خوار و حقیر شمردن این بخش نامطلوب در دیگری. علاوه بر این، چنین مکانیسمی رؤیای کنترل و مالکیت بخش‌های واگذار شده، یعنی بخش «بد» را فعال می‌کند. کلین «هم‌ذات پنداری معکوس» را اینگونه تعریف می کند: «هم‌ذات پنداری معکوس مکانیسمی است که در توهم و خیال انسان نمود پیدا می‌کند و طی آن فرد برای آزار، کنترل یا تملک دیگری، تمام یا بخشی از خود را به دیگری نسبت می‌دهد. دیوار حائل باعث می شود تا صهیونیست‌ها با نسبت دادن خشونت‌طلبی، تجاوزگری، ستمگری، انحصارطلبی و قانون‌شکنی خود به فلسطینیان ساکن پشت دیوار، این خصوصیات خود را نبینند.»

صهیونیست‌ها دیوار را به عنوان نماد تجاوزگری و خشونت‌طلبی خود نمی‌بینند، بلکه دیوار برای آن‌ها وسیله‌ای دفاعی است که آن‌ها را در برابر خشونت‌طلبی که فقط به فلسطینیان نسبت می‌دهند، محافظت می‌کند. در واقع، دیوار حائل در تحقق این ایده‌ی واهی و نیز در وارونه جلوه دادن حقیقت به صهیونیست‌ها کمک می‌کند. به این ترتیب، هدف اولیه‌ی ساخت دیوار حائل محقق می‌شود؛ این دیوار صهیونیست‌ها را از مشاهده و مواجه شدن با خوی خشونت‌طلبی و تجاوزگری خود محافظت و فرضیه‌های اولیه‌ی صهیونیسم یعنی نژاد برتر و قربانی بودن را همچنان حفظ می‌کند. […] در واقع این دیوار را می‌توان نماد مجسم راه حل مشکلی پیچیده، تاریخی، سیاسی و روان‌شناسی تلقی کرد. جمعیت اسرائیلی‌های صهیونیست، خود را جامعه‌ای پسامدرن، پیشرفته، امروزی و همسان با جوامع متمدن غربی تلقی می‌کنند. در تبلیغات توریستی آن‌ها، این جمله‌ی مشهور اغلب به چشم می خورد؛ اسرائیل تنها دموکراسی خاورمیانه است. دیوار حائل در اذهان صهیونیست ها نقش یک ماشین زمان را بازی می کند؛ وسیله‌ای که آن‌ها را از ساکنان اولیه‌ی دنیای آن‌ها جدا می‌کند. به اعتقاد آن‌ها دیوار حائل سادگی، بدویت، عقب‌ماندگی و وحشیگری‌های فلسطینیان را در آن سوی خود پنهان می‌کند. به این ترتیب، صهیونیست‌ها خود را در این سوی همان دیوار، افرادی پیشرفته، متمدن و بافرهنگ قلمداد می‌کنند.

دیوار زشت است، چون یکی از اهداف صهیونیست‌ها از ساخت آن، این است که انسان‌های آن سوی دیوار را به جای انسان‌های معمولی، افرادی دیوصفت و شیطانی قلمداد کنند. به این ترتیب، ماهیت و وجود فلسطینی‌ها با وجود دیوار حائل از اهمیت ناچیزی برخوردار است؛ آن‌ها به عنوان موجوداتی پست، زشت، کثیف، خشن و خطرناک معرفی می‌شوند. چنین برداشتی از اعراب در سخنان پروفسور رافی اسرائیل (استاد دانشگاه مطالعات خاورمیانه) که اخیراً در دادگاهی علیه رهبر جنبش‌های اسلامی در اسرائیل به عنوان شاهد احضار شده بود، به خوبی مشهود است. وی می‌گوید «اعراب بهداشت را رعایت نمی‌کنند. دهکده‌های آن ها کثیف است. آن‌ها جانیان خطرناک و بسیار خشن و پرهیاهویی هستند.» به این ترتیب، دیوار نماد و تجسم غیرممکن بودن هم ذات پنداری و احساس یگانگی صهیونیست‌ها با فلسطینیان است.

دیوارها و حصارها

دیوار حائل در مناطق دور از مراکز و جمعیت شهری به حصارها، سیم خاردار و مکانیسم‌های مختلف تجسسی مانند حسگرها، پاسگاه‌های ایست و بازرسی و برج‌های دیده‌بانی نیز مجهز است. به این ترتیب با ساخت دیوار حائل، عملاً از برخی از انواع «دیدن» اجتناب شده است، اما برخی دیگر همچنان کاربرد دارند. جمعیت اسرائیلی‌های صهیونیست دوست ندارند فلسطینی‌ها را ببینند، اما نظارت و کنترل بر آن‌ها، امری ضروری به نظر می‌رسد. بنابراین آن‌ها را با استفاده از وسایلی غیر از قوه‌ی بینایی انسان و مثلاً از طریق مگسک تفنگ، می‌بینند.

روزی یک فعال اسرائیلی در اردوگاه صلح ماشا گفت «نشانه‌گیری و تیراندازی از پشت حصار بسیار آسان‌تر از تیراندازی از پشت دیوار است.» این کمپ از دو چادر تشکیل شده بود که در اطراف دهکده‌ی فلسطینی ماشا، نزدیک محل احداث دیوار حائل، بنا شده بودند. در سال ۲۰۰۳ ده‌ها فعال فلسطینی، اسرائیلی و بین‌المللی به مدت پنج ماه این اردوگاه را با هدف ابراز مخالفت با ساخت دیوار حائل برپا کرده بودند. شش ماه بعد و در طول اقدام مخالفت‌آمیز دیگری که در همان مکان و از سوی همان فعالان سیاسی انجام شد، نیروهای رژیم صهیونیستی از حصارهای دیوار به سوی گیل ناآماتی، یکی از فعالان اسرائیلی شلیک و او را به سختی مجروح کردند.

دروازه‌های کدر امنیت

دیوار حائل که در برخی مناطق از بلوک‌های بتونی خاکستری رنگ و به ارتفاع یک ساختمان سه طبقه ساخته شده است، ‌از میان کرانه‌ی باختری عبور می‌کند.

جمعیت اسرائیلی‌های صهیونیست به زشتی دیوار واقف هستند، اما عقیده دارند وجود چنین منظره‌ی ناپسندی در کرانه‌ی باختری ناشی از اقدامات خصمانه‌ی فلسطینیان است. آن‌ها برای توجیه ساخت دیوار حائل، مسائل امنیتی را مستمسک قرار داده‌اند. دلیلی که آن‌ها برای ساخت این دیوار در اراضی اشغالی ارائه می‌کنند، بسیار واضح است؛ دیوار حائل از نفوذ مبارزان فلسطینی به مناطق یهودی‌نشین و به خطر افتادن جان اسرائیلی‌ها جلوگیری می‌کند. صهیونیست‌ها ادعا می‌کنند باید از ورود تروریست‌ها به شهرها، جاد‌ه‌ها، رستوران‌ها، مراکز خرید و همچنین وسایل نقلیه‌ی عمومی اسرائیلی‌ها، ممانعت کنند. به عقیده‌ی صهیونیست‌ها، تمام مردم فلسطین، ذاتاً تروریست هستند. به عبارت دیگر، جمعیت اسرائیلی‌های صهیونیست می‌پندارند باید برای رسیدن به اهداف خود، از ورود فلسطینی‌های مشکوک (یعنی تمام فلسطینی‌ها) به جوامع اسرائیلی جلوگیری کرد و دیوار حائل به همین منظور ساخته شده است.

همان‌گونه که بارها از سوی طراحان دیوار حائل مطرح شده است، هدف از ساخت این دیوار تعیین مرزهای نهایی اسرائیل نیست. رژیم صهیونیستی همواره از تعریف و تعیین مرزهای خود امتناع کرده است و همچنان از انجام این کار طفره می‌رود. دست‌اندرکاران ساخت دیوار حائل ادعا می‌کنند این دیوار برای محافظت صهیونیست‌ها از انواع خطرات و تهدیدهای احتمالی ساخته شده است. همان گونه که ایهود باراک گفته است، به اعتقاد صهیونیست‌ها، اسرائیل همانند خانه‌ای پیشرفته و متمدن است که در میان جنگلی وحشی و به دور از تمدن بنا شده است.

دیوار حال در اذهان صهیونیست ها مثل ماشین زمان است که آن ها را از دنیای اطرافشان جدا می کند. در این تصور، دنیای خیالی صهیونیست‌ها مملو از خطراتی است که جان ساکنان پیشرفته‌ی آن را تهدید می‌کند. بنابراین دیوار حائل بخشی از این خانه محسوب می شود. قوانین ارتش رژیم صهیونیستی به گونه‌ای تغییر یافته است که به نیروهای خود امکان مقابله با هرگونه حمله و تهدید علیه دیوار حائل را می‌دهد؛ گویی حمله به دیوار حائل، حمله به جان و زندگی صهیونیست‌ها است. تیراندازی به سوی ناآماتی، فعال اسرائیلی، این گونه توجیه شد که نگهبانان اسرائیلی دیوار، از هرج و مرج طلبی فعالانی که قصد داشتند یکی از دروازه‌های دیوار را باز کنند، جلوگیری کرده‌اند. ساکنان اراضی اشغالی در صورت نزدیک شدن به دیوار حائل، کشته می‌شوند و مرگ آن‌ها با قوانین ارتش رژیم صهیونیستی توجیه می‌شود.

تحرک و فعالیت

در سال‌های اخیر استحکامات، حصار، پاسگاه‌های ایست و بازرسی، برج‌های نگهبانی و دیوارهای فراوانی در کرانه‌ی باختری ساخته شده‌اند. تمام این موانع فیزیکی و شکل‌های مختلف دیوار حائل، بخشی از نظام پیشرفته‌ای هستند که برای کنترل تحرک و فعالیت فلسطینیان طراحی شده است. این نظام، محاصره، مقررات منع عبور و مرور، خاموشی، نوآوری در حیطه‌ی قانون و مقررات اداری، فناوری‌های جدید و روش‌های ظالمانه‌ی نظامی را شامل می‌شود. این نظام نه تنها برای کنترل تمام فعالیت و تحرک فلسطینیان، بلکه برای کنترل تمامی ابعاد زندگی آن‌ها طراحی شده است. با بررسی این نظام گسترده که تمام ابعاد زندگی مردم فلسطین را تحت کنترل دارد و نقش مهمی را در این زمینه ایفا می‌کند، دروازه‌ها، پاسگاه‌های ایست و بازرسی و برج‌های نگهبانی که به بهانه‌ی حفاظت از دیوار حائل در مناطق مختلف اراضی اشغالی تعبیه شده‌اند، تمام فعالیت و تحرک مردم فلسطین را تحت کنترل دارند.

منطقه‌ی حائل

هزاران فلسطینی ساکن اراضی اشغالی از مناطق مختلف کرانه‌ی باختری جدا شده و از زمین‌های کشاورزی، ادارات، شهرهای دیگر و مراکز خدمات ضروری دور افتاده‌اند. منطقه‌ی ممنوعه، به منطقه‌ای گفته می‌شود که بین دیوار حائل و مرز آتش‌بس ۱۹۴۹ واقع شده است.

پس از اتمام مرحله‌ی اول ساخت دیوار حائل در سال ۲۰۰۳، منطقه‌ی ممنوعه به منطقه‌ی نظامی تبدیل شد. هیج فلسطینی بدون کسب مجوز از ارتش رژیم صهیونیستی، اجازه‌ی ورود به این منطقه را ندارد.

مقامات رژیم صهیونیستی برای فلسطینیانی که در این منطقه زندگی می‌کنند، شرایط عبور و مرور بسیار پیچیده و گسترده‌ای را در نظر گرفته‌اند. این افراد برای ادامه‌ی زندگی در این منطقه حتماً باید مجوزهای مذکور را اخذ کنند. ساکنان دیگر کرانه‌ی باختری باید مجوزهای جداگانه بگیرند و از دروازه‌های مخصوصی رفت و آمد کنند. برای رفت و آمد در این منطقه بیش از دوازده نوع مجوز عبور و مرور صادر می‌شود. دارندگان این مجوزها باید از دروازه‌های جداگانه و در زمان‌های خاص تردد کنند.

اقامت شبانه در منطقه‌ی ممنوعه، آوردن وسیله‌ی نقلیه به این منطقه و نقل و انتقال کالا از آن، به مجوزهای جداگانه نیاز دارد.

ارتش اسرائیل برای صدور این مجوزها از متقاضیان اسناد و مدارک مختلف و متعددی را درخواست می‌کند.

معیارهایی که برای صدور این مجوزها در نظر گرفته می‌شود، در هیچ اداره و سازمان دیگری اعمال نمی‌شود و ارتش رژیم صهیونیستی برای صدور یا عدم صدور این مجوزها اختیار تام دارد. ممکن است کمیته‌ی استیناف نظامی بنا به دلایل امنیتی، از صدور این مجوزها جلوگیری کند. مجوزها تاریخ انقضا دارند و پس از آن باید تمدید شوند.

هدف از اجرای چنین طرحی بهره گرفتن از منطقه‌ی ممنوعه و وارد کردن آن به مکانیسم کنترل است. کنترل تمامی ابعاد زندگی مردم فلسطین در منطقه‌ی ممنوعه، این منطقه را به منطقه‌ی حائل تبدیل کرده است و به عبارت دیگر این مسئله باعث تشدید محدودیت‌ها شده و منطقه‌ی ممنوعه را به دیواری سیار تبدیل کرده است.

نظارت

البته باید گفت این نظام کنترل، بوروکراسی محض نیست. بهتر است این مسئله را نیز با استفاده از ساختارهای روان‌شناسی توضیح داد؛ در اختلال وسواس فکری، ترس از مرگ بسیار مشهود است. فرد مبتلا به این اختلال قویاً عقیده دارد که با انجام برخی اعمال می‌تواند از مرگ قریب‌الوقوع خود و عزیزانش جلوگیری کند.

منافذ باز معمولاً به عنوان قسمت‌های پرخطر بدن انسان در نظر گرفته می‌شوند. عوامل خطرزا مانند میکروب‌ها و باکتری‌ها از این نقاط وارد بدن انسان می‌شوند و قطعاً ممانعت از ورود عوامل خطرزا می‌تواند انسان را در مقابل ترس از بیماری، مرگ و ناامنی محافظت کند. وسواس تمیز نگاه‌داشتن منافذ بدن و عاری ساختن این بخش‌ها از عوامل بیماری‌زا با وسواس فکری ارتش اسرائیل برای کنترل ورودی و خروجی‌های دیوار شباهت دارد.

وسواس کنترل منافذ بدن شبیه نوعی مکانیسم مدرن کنترل و نظارت است که با اصول بهداشتی، پاکیزگی و مصونیت در بابر انواع میکروب‌ها و باکتری‌ها در ارتباط است. آداب و رسوم این کار برای محافظت از خود در قبال آلودگی‌ها، بیماری و مرگ طراحی شده است.

این آداب و رسوم با گذشت زمان به طور مدام در حال تغییر و تحول هستند. انسان به خوبی می‌داند که امکان کنترل نهایی وجود ندارد و مصونیت کامل در قبال آلودگی، بیماری و مرگ ممکن نیست. بنابراین، اضطراب و ترس از این عوامل هرگز از بین نمی‌رود. این امر باعث می‌شود آداب و رسوم کنترل به طور مداوم تغییر پیدا کند.

این وسواس می تواند بر تمامی ابعاد و جنبه‌های مختلف زندگی فرد مبتلا به وسواس فکری غلبه پیدا کند و تمام زندگی فرد را تحت‌الشعاع قرار بدهد، در این صورت فرد مدام به دنبال یافتن پناهگاه و راه فرار خواهد بود.

دیوار بتونی

دیوار حائل یک مانع ساخت بشر است و به وضوح نماد باورها و ترس‌های نهادی جمعیت اسرائیلی‌های صهیونیست می‌باشد. ارتفاع بیست و پنج پایی این دیوار، نماد اسرائیل و دروازه‌های زردرنگ و فلزی آن بیانگر وسواس کنترل آن‌ها است.

اگر بخواهیم دیوار حائل را تنها با توجه به جنس آن (بتون) بررسی کنیم، باید گفت این دیوار فقط یک دیوار ساده است و مانند تمام ساخته‌های دست بشر شیء بی‌جانی است. اگر از ارزش‌ها و ماهیت نمادین دیوار صرف نظر کنیم، شاید در تاریکی شب اصلاً به چشم نیاید.

در آگوست ۲۰۰۴ یک راهپیمایی در مخالفت با ساخت دیوار حائل در ابودیس، دهکده‌ای فلسطینی در نزدیکی بیت‌المقدس، ترتیب داده شد. هزاران فلسطینی، اسرائیلی و شخصیت‌های بین‌المللی در این منطقه گرد هم آمده بودند تا به سخنان آرون گاندی، نوه‌ی مهاتما گاندی، درباره‌ی چگونگی مخالفت با دیوار حائل بدون توسل به خشونت، گوش دهند. در طول این راهپیمایی، مرد جوانی ناگهان شروع به بالا رفتن از بلوک‌های بتونی دیوار حائل کرد. وی پس از رسیدن به بالای دیوار، شروع به تکان دادن پرچم فلسطین کرد. در این هنگام تمام شرکت‌کنندگان از ترس توأم با احترام به مدت چند دقیقه نفس‌های خود را در سینه حبس کردند. پس از چند دقیقه برخی از مردم سکوت را شکستند و از مرد جوان پیروی کردند. ناگهان هیبت و شکوه دیوار بتونی در مقابل چشمان ما از هم فرو پاشید و تمام تأثیر روانی خود را از دست داد. در واقع دیوار حائل برای چند لحظه به یک دیوار معمول و ساده تبدیل شد.

(در برابر دیوار، گردآوری: مایکل سورکین، مترجم: آزیتا گلزاده و پرویز قاسمی، انتشارات روایت فتح، چاپ اول، ۱۳۸۶)

// // ?>


کشور برگزیده! (گزیده‌ای گفتگوی دیوید بارسامیان با نوآم چامسکی)

  • شرایط حاکم بر ائتلاف ایالات متحده اسرائیل تغییر کرده است، امّا آیا این تغییرات ساختاری بوده است؟

به رغم موافقت‌نامه‌ای که در سپتامبر ۱۹۹۳ میان اسرائیل و سازمان آزادی‌بخش فلسطین منعقد شد، تغییرات ساختاری عمده‌ای در مناسبات آمریکا – اسرائیل صورت نگرفته است. فقط می‌توان گفت ظرفیت اسرائیل برای خدمت به منافع ایالات متحده، دست کم در کوتاه مدت، احتمالاً افزایش یافته است.

کابینه‌ی کلینتون این نکته را کاملاً روشن ساخت که قصد دارد بر سوگیری افراطی کابینه‌ی بوش در طرفداری از اسرائیل پافشاری کند. آن‌ها مارتین ایندایک را که قبلاً در کمیته‌ی امور عمومی آمریکا – اسرائیل [که یک گروه فشار است] خدمت می‌کرد، به مسئولیت میز خاورمیانه درشورای امنیت ملی منصوب کردند.

وی رئیس یک مؤسسه تحقیقاتی ساختگی، به نام انستیتوی مطالعات شرق نزدیک واشنگتن بوده است. علت وجودی این مؤسسه آن است که روزنامه‌نگارانی که می‌خواهند تبلیغات اسرائیلی منتشر سازند، امّا این کار را به شیوه‌ای «عینی» انجام دهند، می‌توانند از کسی نقل قول کنند که چیزی را که آن‌ها می‌خواهند بیان می‌کند.

ایالات متحده همواره در این به اصطلاح مذاکرات صلح، یک هدف عمده را دنبال می‌کرده است – اینکه ائتلاف پنهان و سنتی میان اسرائیل و خاندان‌های دیکتاتور حاکم بر کشورهای خلیج فارس به نوعی علنی‌تر یا مستحکم‌تر شود (این هدف در جریان مذاکرات اسرائیل – سازمان آزادی‌بخش فلسطین در اواخر سال ۱۹۹۳ پیش رفته است.)

امّا یک مسئله‌ی بزرگ وجود دارد. نقشه‌های اسرائیل برای تصرف و انضمام آنچه که از سرزمین‌های اشغالی می‌خواهد – نقشه‌هایی که هیچ‌گاه تغییر نکرده است – به پاره‌ای مسائل عینی تبدیل می‌شود. اسرائیل همواره امیدوار بوده است که در بلند مدت بتواند بیشتر فلسطینی‌ها را اخراج کند.

آن‌ها سال‌های متمادی این کار را کردند – توانستند گروه کثیری از مردم را وادار به ترک سرزمین خود نمایند – امّا اکنون در نتیجه‌ی افزایش جمعیت غافلگیر شده‌اند. این موضوع مشکلاتی واقعی به بار می‌آورد، زیرا اسرئیل قصد دارد آب و زمین قابل استفاده را تصرف کند (چشم‌اندازی که در موافقت‌نامه‌ی اسرائیل – سازمان آزادی‌بخش فلسطین به پیش برده شده است).

  • گزارش برخورد اسرائیل با بیش از بیست قطعنامه‌ی شورای امنیت که سیاست‌های این کشور را محکوم می‌کند چگونه است؟

اسرائیل همچنان در مرحله‌ی طبقه‌ی فاقد شعور طبقاتی است.[۱]

نه هیچ مجازاتی نه هیچ اعمال زوری؟

هیچ. یکی از این قطعنامه‌ها را به طور تصادفی در نظر بگیرید – قطعنامه‌ی ۴۲۵ شورای امنیت که در ماه مارچ سال ۱۹۷۸ به تصویب رسید. در این قطعنامه از اسرائیل خواسته شده است که بلافاصله و بدون قید و شرط از خاک لبنان عقب‌نشینی کند. امّا اسرائیل هنوز در لبنان است، هر چند دولت لبنان در فوریه‌ی سال ۱۹۹۱ هنگامی که همه رهسپار جنگ با عراق بودند، این درخواست را مجدداً مطرح کرد.

ایالات متحده هرگونه کوششی برای تغییر امور را سد خواهد کرد. بسیاری از قطعنامه‌های شورای امنیت که ایالات متحده آن را وتو کرده است به تهاجمات یا سبعیت‌های اسرائیل مربوط می‌شود.

به عنوان مثال، اشغال لبنان در سال ۱۹۸۲ را در نظر بگیرید. در آغاز ایالات متحده نیز با محکومیت این اقدام توسط شورای امنیت همراهی کرد. امّا ایالات متحده چند روز بعد یکی از قطعنامه‌های مهم شورای امنیت را که از همه‌ی طرف‌های درگیر می خواست عقب‌نشینی کنند و به جنگ پایان دهند وتو کرد، و بعداً باز هم قطعنامه‌ی مشابه دیگری را وتو کرد.

  • ایالات متحده با چند مورد اخیر قطعنامه‌ها یا اخراج‌های سازمان ملل همکاری کرده است؟

ایالات متحده همراهی کرده است، امّا نگذاشته است این مصوبات چنگ و دندانی داشته باشند. پرسش مهم این است که آیا ایالات متحده کاری صورت خواهد داد یا خیر؟ مثلاً ایالات متحده به قطعنامه‌ی شورای امنیت دایر بر محکومیت اشغال بلندی‌های جولان رأی موافق داد. امّا هنگامی که قرار شد در این مورد اقدامی صورت گیرد از این کار امتناع کرد.

  • قانون بین‌المللی فراتر از قانون دولتی است، امّا اسرائیل می‌گوید این قطعنامه‌ها قابل اجرا نیست. چگونه قابل اجرا نیست؟

درست همان‌طور که قانون بین‌المللی در مورد ایالات متحده قابل اعمال نیست، در حالی که حتی دادگاه بین المللی نیز این کشور را نکوهش کرده است. دولت‌ها همان کاری را انجام می‌دهند که دوست دارند – هرچند البته دولت‌های کوچک باید اطاعت کنند.

اسرائیل یک دولت کوچک نیست، بلکه ضمیمه‌ی یک ابر قدرت جهانی است، لذا همان کاری را انجام می‌دهد که ایالات متحده مجاز می‌شمارد. ایالات متحده به این کشور می‌گوید: لزومی ندارد از هیچ یک از این قطعنامه‌ها تبعیت کنید. به همین دلیل است که این قطعنامه‌ها خنثی و بی‌اعتبارند – درست همان‌طور که وقتی ایالات متحده محکوم می‌شود بی‌اعتبارند.

ایالات متحده هیچ‌گاه در یک قطعنامه‌ی شورای امنیت محکوم نمی‌شود، زیرا چنین قطعنامه‌ای را وتو می‌کند. اشغال پاناما را در نظر بگیرید. شورای امنیت دو قطعنامه دارد که در آن‌ها آمریکا محکوم شده است. ما هر دوی آن‌ها را وتو کردیم.

شما می‌توانید قطعنامه‌های متعدد شورای امنیت را ببینید که به دلیل محکوم کردن ایالات متحده به تصویب نرسیده‌اند، قطعنامه‌هایی که اگر درباره‌ی یک کشور بی‌دفاع بود مسلماً تصویب می‌شد. مجمع عمومی نیز همواره قطعنامه‌هایی را تصویب می‌کند، امّا این قطعنامه‌ها اعتباری ندارند و صرفاً توصیه محسوب می‌شوند.

  • به خاطر می‌آورم که با رونا ریشماوی، یکی از وکلای سازمان حقوق بشر الحق در رام‌الله، واقع در ساحل غربی صحبت می‌کردم. او می‌گفت هنگامی که به دادگاه می‌رود، نمی‌داند که آیا قاضی اسرائیلی موکلان او را طبق قانون فوق‌العاده‌ی قیومیت بریتانیا محاکمه خواهد کرد، یا قانون اردن، یا قانون اسرائیل یا قانون عثمانی.

با قوانین خودشان. مقرراتی اداری وجود دارد که هیچ‌گاه منتشر نمی‌شوند. همان‌طور که هر وکیل فلسطینی به شما خواهد گفت، نظام حقوقی در این سرزمین‌ها یک لطیفه است. اصولاً قانونی وجود ندارد، بلکه هرچه هست قدرت است.

اغلب محکومیت‌ها مبتنی بر اعترافات است، و همه به خوبی می‌دانند معنی اعتراف چیست. سرانجام، پس از گذشت حدود شانزده سال، یک دروزی بازنشسته‌ی ارتش اسرائیل که اعتراف کرده و محکوم شده بود، بی‌گناه شناخته شد. سپس این ماجرا به یک رسوایی تبدیل شد. یک هیأت بازرسی مأمور دنبال کردن این مسئله شد، و دادگاه عالی اعلام کرد که سرویس‌های مخفی به مدت شانزده سال به آن‌ها دروغ گفته‌اند. همان‌طور که همه می‌دانند، سرویس‌های مخفی مردم را شکنجه می‌کردند، امّا در دادگاه چنین عملی را انکار می‌کردند.

این واقعیت که آن‌ها به دادگاه عالی دروغ گفته بودند هیاهوی بسیاری به پا کرد. هنگامی که دروغ تحویل دادگاه عالی می‌دهند چگونه می‌توان از دمکراسی حرف زد؟ امّا شکنجه مسئله‌ی مهمی نبود – همه این موضوع را می‌دانستند.

سازمان عفو بین‌المللی، در سال ۱۹۷۷ در لندن با قاضی دادگاه عالی، موشه اتزیونی مصاحبه کرد. آن‌ها از او خواستند توضیح دهد که چرا درصد فوق‌العاده بالایی از اعراب اعتراف می‌کنند. او گفت: «این بخشی از سرشت آن‌ها است.» این است نظام حقوقی اسرائیل در این سرزمین‌ها.

  • نظرتان را درباره‌ی اُروِلیسم[۲] «منطقه‌ی امن» و «منطقه‌ی حائل» بیان کنید.

در جنوب لبنان؟ این اصطلاحات را اسرائیل به کار می‌برد، و رسانه‌های گروهی نیز از آن استفاده می‌کنند.

اسرائیل در سال ۱۹۷۸ جنوب لبنان را اشغال کرد. این اقدام در چارچوب موافقت‌نامه‌های کمپ دیوید صورت گرفت. کاملاً آشکار بود که این موافقت‌نامه‌ها چنین پیامدهایی را به دنبال خواهد داشت. چون مصر به عنوان یک عامل بازدارنده کنار گذاشته شده بود، دست اسرائیل برای حمله به لبنان و انضمام سرزمین‌های تصرف شده به قلمرو خود باز می‌ماند.

اسرائیل جنوب لبنان را اشغال کرد و از طریق دست‌نشاندگانش در آنجا باقی ماند – در آن زمان نیروهای شبه نظامی سرگرد سعد حداد، اساساً یک نیروی مزدور اسرائیلی بود. در این هنگام بود که قطعنامه‌ی ۴۲۵ شورای امنیت – که قبلاً درباره‌‌اش صحبت کردیم به تصویب رسید.

هنگامی که اسرائیل در سال ۱۹۸۲ خاک لبنان را اشغال کرد، خشونت‌هایی در امتداد مرزها صورت گرفته بود که همگی از شمال اسرائیل سرچشمه می‌گرفت. با میانجیگری ایالات متحده آتش‌بسی برقرار شد که سازمان آزادی‌بخش فلسطین با کمال دقت آن را رعایت کرد، و هرگونه فعالیتی را در امتداد مرزها متوقف نمود. امّا اسرائیل دست به هزاران فعالیت تحریک‌آمیز زد، و از جمله هدف‌های غیر نظامی را بمباران نمود؛ هدف از همه‌ی این کارها آن بود که سازمان آزادی‌بخش فلسطین را وادار به عکس‌العمل کند، و بهانه‌ی لازم برای اشغال را به دست آورد.

شیوه‌ی بازسازی این وقایع در نشریات آمریکایی جالب توجه است. آنچه نوشته می‌شد قصه‌هایی درباره‌ی گلوله‌باران سکونت‌گاه‌های اسرائیلی توسط سازمان آزادی‌بخش فلسطین بود که بخشی از یک داستان واقعی است (آن هم در سالی که به تهاجم اسرائیل در سال ۱۹۸۲ منجر شد).

حقیقت آن بود که اسرائیل شمال مرز را بمباران و اشغال می‌کرد، و سازمان آزادی‌بخش فلسطین واکنشی نشان نمی‌داد. در واقع، فلسطینی‌ها سعی می‌کردند از طریق مذاکره به نوعی توافق دست یابند. همان‌طور که من چندین بار با سند نشان داده‌ام – البته، بی‌فایده – حقیقت وقایع مربوط به سال‌های پیشتر نیز شباهت چندانی با تصویر ارائه شده ندارد.

می‌دانیم پس از آنکه اسرائیل لبنان را اشغال کرد چه اتفاقی افتاد. آن‌ها زیر فشار نیرویی که آن را «تروریسم» می‌نامند بیرون رانده شدند، و مراد از تروریسم مقاومت مردمی است که تسلیم نشده بودند. اسرائیل موفق شد مقاومت بنیادگرایان را بیدار کند، و بعداً نیز نتوانست آن را تحت کنترل بگیرد. آن ها ناگزیر از عقب‌نشینی شدند.

آن‌ها بخش جنوب را که «منطقه‌ امن» می‌نامند حفظ کردند – هرچند هیچ دلیلی وجود ندارد که این مسئله کمترین ارتباطی با امنیت داشته باشد. این منطقه جای پای اسرائیل در لبنان است. در حال حاضر به وسیله‌ی یک ارتش مزدور، به نام ارتش جنوب لبنان، اداره می‌شود که از حمایت نیروهای اسرائیلی برخوردار است. آن‌ها بسیار سفاک‌اند، و اتاق‌های شکنجه‌ی هولناکی دارند.

ما از جزئیات کامل قضایا اطلاع نداریم، زیرا آن‌ها به افراد صلیب سرخ یا دیگران اجازه‌ی بازرسی نمی‌دهند. امّا گروه‌های حقوق بشر، روزنامه‌نگاران و دیگران دست به تجسس‌هایی زده‌اند. منابع مستقل – افرادی که اخراج شده‌اند، به علاوه‌ی بعضی منابع اسرائیلی – بر سبعیت رفتاری که می‌شود شهادت داده‌اند. حتی یک سرباز اسرائیلی چون نمی‌توانست وقایعی را که می‌دید تحمل کند، دست به خودکشی زد. عده‌ای دیگر در نشریات عبری در این باره مطلب نوشته‌اند.

انصار اردوگاه اصلی این منطقه است. این اردوگاه در شهر خیام احداث شده است. در سال ۱۹۷۸، پس از آنکه اسرائیل سال‌ها این منطقه را بمباران، و اغلب مردم را وادار به ترک محل کرده بود، شبه‌نظامیان حداد، زیر چشم نظامیان اسرائیلی دست به یک قتل عام زدند. علت این اقدامات عمدتاً آن است که لبنانی‌ها حاضر به همکاری با ارتش جنوب لبنان نیستند.

  • من به سخنان استیون سولارز [نماینده‌ی پیشین کنگره از حزب دمکرات از بروکلین] در بی‌بی‌سی گوش می‌دادم. او می‌گفت جهان معیاری دوگانه دارد: ۷۰۰,۰۰۰ نفر یمنی از عربستان سعودی اخراج شدند، و هیچ کس کلامی بر زبان نیاورد؛ ۴۱۵ نفر فلسطینی از غزه و ساحل غربی اخراج شدند، داد و فریاد همه بلند شده است.

هر استالینیستی همین حرف را می‌زند: «ما ساخاروف را به تبعید فرستادیم داد و فریاد همه بلند شد. درباره‌ی این یا آن ظلم دیگر که بدتر هم هست چه می‌توان گفت؟» برای یک مقلد استالینیست مانند سولارز همواره کس دیگری وجود دارد که جرم بدتری مرتکب شده است، پس چرا نباید آن خط را ادامه داد؟

تصادفاً در این میان یک تفاوت وجود دارد – یمنی‌ها به کشور خودشان عودت داده شدند، حال آنکه فلسطینی‌ها از کشور خودشان اخراج شدند. آیا حرف سولارز این است که اگر او و خانواده‌اش را در بیابانی در مکزیک رها کردند، همه‌ی ما باید سکوت اختیار کنیم؟

  • آقای آبراهام فاکسمن، گرداننده‌ی اتحادیه‌ی مبارزه با هتک حرمت در نامه‌ای به نیویورک تایمز می‌نویسد: دولت رابین از هنگام به دست گرفتن قدرت «آشکارا تعهد خود را به فرایند صلح نشان داده است.» اسرائیل آخرین طرفی است که باید تمایل خود را برای رسیدن به صلح اثبات کند. عملکرد دولت کارگری رابین را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

این مطلب کاملاً درست است که اسرائیل خواهان صلح است. هیتلر نیز خواهان صلح بود. همه خواهان صلح‌اند. مسئله این است که با چه شرایطی؟ دقیقاً همان‌طور که پیش‌بینی می‌شد، دولت رابین سرکوب در سرزمین‌های اشغالی را تشدید کرد. همین امروز بعد از ظهر با خانمی صحبت می‌کردم که دو سال گذشته را در غزه مشغول انجام وظیفه در زمینه‌ی حقوق بشر بوده است. این خانم همان چیزی را می‌گفت که همه می‌گویند، و هر کسی که مغز داشته باشد می‌داند: به محض آنکه رابین قدرت را به دست گرفت اوضاع وخیم‌تر شد، او مردی با مشت‌های آهنین است – این ارزیابی من از دولت رابین است.

در واقع در سرزمین‌های اشغالی عملکرد حزب لیکود بهتر از حزب کارگر است. در دوران حکومت بگین شکنجه و مجازات دسته جمعی متوقف شد. هنگامی که شارون حکومت را به دست گرفت اوضاع وخیم شد، امّا در دوره‌ی بگین به طور کلی بهتر بود. هنگامی که حزب کارگر در سال ۱۹۸۴ به حکومت رسید، شکنجه و مجازات دسته‌جمعی بار دیگر از سر گرفته شد، و بعداً انتفاضه وارد صحنه شد.

در فوریه‌ی سال ۱۹۸۹، رابین به گروهی از رهبران سازمان صلح فوری اظهار داشت که مذاکرات جاری با سازمان آزادی‌بخش فلسطین هیچ معنایی ندارد – او می‌خواست به این وسیله زمان لازم برای قلع و قمع کردن فلسطینی‌ها را به دست آورد. و ادامه داد آن‌ها قلع و قمع خواهند شد و درهم خواهند شکست.

  • چنین اتفاقی نیفتاد.

چرا! امّا رابین با خشونتی که اعمال کرد بار دیگر به آن جان بخشید. او به احداث سکونت‌گاه در سرزمین‌های اشغالی نیز ادامه داد، دقیقاً همان‌چیزی که هر کسی چشم بینا داشت پیش‌بینی می‌کرد. گرچه در مورد متوقف کردن احداث سکونت‌گاه‌ها تبلیغات زیادی صورت گرفت، امّا کاملاً روشن بود که این مطلب دروغی بیش نیست. فاکسمن این مطلب را می‌داند. مطمئنم که او مطبوعات اسرائیلی را می‌خواند.

آنچه رابین متوقف کرد، بعضی نقشه‌های افراطی جنون‌آمیز شارون بود. شارون همه جا به خانه سازی مشغول بود، حتی جاهایی که هیچ کس تصمیم به رفتن و اقامت نداشت. لذا رابین یک طرح ایجاد سکونت‌گاه معقول‌تر را در پیش گرفت. فکر می‌کنم ارقام کنونی، احداث ۱۱۰۰۰ واحد مسکونی جدید باشد.

حزب کارگر سیاستی معقول‌تر از حزب لیکود دارد، و این موضوع یکی از دلایلی است که ایالات متحده همواره این حزب را ترجیح می‌دهد. امّا آن‌ها نیز درست همان کاری را می‌کنند که لیکود می‌کند، امّا آرام‌تر و با تأنی بیشتر. آن‌ها مایل‌اند جهت‌گیری مدرن‌تری داشته باشند، و با هنجارهای ریاکاری غربی هماهنگ‌تر باشند. همچنین واقع‌بین‌ترند. برنامه‌ی احداث هفت شهرک بزرگ را به چهار شهرک تقلیل داده‌اند.

امّا هدفشان دقیقاً همان است – آرایش سکونت‌گاه‌ها به گونه‌ای که مناطق فلسطینی را از یکدیگر جدا کند. شبکه‌ی شاهر‌اه‌های بزرگ، سکونت‌گاه‌های یهودی‌نشین را به یکدیگر متصل می‌کند و دهکده‌های کوچک عرب‌نشین را در میان تپه‌ها به محاصره در می‌آورد. اعمال این سیاست به منظور اطمینان حاصل کردن از این موضوع است که هرگز هیچ‌گونه خودمختاری محلی به شکلی از خودگردانی معنادار تبدیل نخواهد شد (موافقت‌نامه‌ی اسرائیل – سازمان آزادی‌بخش فلسطین که در سپتامبر ۱۹۹۳ به امضا رسید، صرفاً تحقق این تعهد است). همه‌ی این سیاست‌ها همچنان ادامه دارد، و البته ایالات متحده نیز هزینه‌ی آن‌ها را تأمین می‌‌کند.

(گفتگو با نوام چامسکی، دیوید بارسامیان، ترجمه‌ی عباس مخبر، نشر مرکز، چاپ اول، ۱۳۷۳، صص ۶۰-۴۹)


 

  1. Class by itself (طبقه‌ی در خود): این اصطلاح که مارکس آن را به کار برده و به معنی «طبقه‌ی فاقد شعور طبقاتی است» در مقابل اصطلاح class for itself (طبقه برای خود) به معنی طبقه‌ی دارای شعور طبقاتی است. منظور چامسکی آن است که گوش اسرائیل به این حرف‌ها بدهکار نیست.
  2. orwellism : منسوب به جرج اورل، بخصوص کتاب ۱۹۸۴ او که آینده‌ی یک دولت توتالیتر را تصویر می‌کند.
// // ?>