بایگانی دسته: هفته کتاب و کتاب‌خوانی



سفر به هزارتوی کتاب (نکاتی در باب تشویق دانش‌آموزان به مطالعه)

دریافت فایل مقاله‌ی «سفر به هزارتوی کتاب» با فرمت PDF

  • بگذارید دانش‌آموزانتان ببینند که شما کتاب می‌خوانید!
    اگر می‌خواهید دانش‌آموزانتان را کتاب‌خوان تربیت کنید، خودتان باید مطالعه کنید! اگر وقت بگذارید و کتاب بخوانید به طور غیر مستقیم به آن‌ها می‌گویید که خواندن مهم است؛ امّا اگر برایشان سخنرانی کنید و آنها را پند و اندرز دهید ممکن است نتوانید به راحتی این پیام را منتقل کنید. فراموش نکنید یک معلم خوب، ابتدا دانش‌آموز خوبی است!
  • نشان دهید که چگونه و چرا کتاب می‌خوانید.
    از دغدغه‌های زندگی روزمره‌تان و ارتباط آن با خواندن برای آنها بگویید؛ مثلاً می‌توانید بگویید: «باغچه‌ی کوچکی جلوی درب حیاط خانه‌مان است. فکر کردم شاید بتوانم با سرسبز کردنش صفایی به کوچه و خانه‌مان بدهم و همسایه‌هایمان را هم خوشحال کنم. این کتاب را در کتابخانه‌ی مدرسه پیدا کردم، یک فصلش در مورد باغبانی است، مثل این‌که … شاید بتوانیم باغچه‌ای هم در مدرسه داشته باشیم؛ نظر شما چیست؟! از کجا شروع کنیم؟»
  • ممکن است بچه‌ها به سختی بتوانند بین خواندن و فعالیت‌های روزمره‌ی خود ارتباط برقرار کنند، به‌خصوص اگر خواندن را صرفاً فعالیتی درسی بدانند. همراه‌کردن برنامه‌های عملی مثل تهیه‌ی کاردستی، باغبانی، آشپزی، خرید، آزمایش‌های علمی و … همراه با خواندن به رفع این مشکل کمک می‌کند:
    برای مثال می‌توانید در برگه‌ای عنوان یک فعالیت، هدف و مراحل اجرای آن را به ترتیب نوشته و در اختیار دانش‌آموزان قرار دهید. در این روش دانش‌آموزان باید با خواندن و اجرای مرحله به مرحله‌ی برگه‌ی فعالیت، کار مورد نظر را انجام دهند.
    معلم نیز می‌تواند سؤالاتی در مورد هر مرحله از آن‌ها بپرسد: «در مرحله‌ی ۲ شما باید چه کاری انجام دهید؟ فکر می‌کنید چرا؟ اگر این مرحله را انجام ندهیم چه اتفاقی می‌افتد؟ و … .»
    در صورتی که امکان رفتن به مکانی مانند سوپرمارکت را داشتید، موارد زیر را آموزش دهید:
  1. هنگام خرید، موقعیت‌هایی را که در آن از خواندن استفاده می‌کنید برشمرید: مثلاً پیدا کردن مغازه، پیدا کردن بخش مورد نظر، انتخاب کالا، توجه به تاریخ مصرف و … .
  2. از آن‌ها بخواهید مارک‌های مختلف پودر رخت‌شویی، ماست، حبوبات و … را از نظر قیمت، محتویات، وزن و اندازه‌ی بسته‌بندی با هم مقایسه کنند و با هم بررسی کنید که کدام جنس برای خرید بهتر است. علاوه بر آن می‌توان از دانش‌آموزان خواست که با توجه به ملاک‌هایی که شما می‌دهید محصولی را برای خرید انتخاب کنند.
  3. از آن‌ها بخواهید تعریف کنند که چه چیزهایی را هنگام خرید خوانده‌اند.
  4. بهتر است ضمن تاکید بر آموزش موارد بالا چیزهای دیگری را هم طی یک بازی وانمودی به آن‌ها آموزش دهید؛ مثلا بن‌هایی به عنوان پول تهیه کنید و در اختیارشان قرار دهید و از آن‌ها بخواهید خرید کنند و در خریدشان علاوه بر استفاده از دانشی که آموخته‌اند نکات دیگری را نیز جدی بگیرند. مثل این‌که وقتی پول محدودی داریم کدام نیازها را در اولویت قرار دهیم یا موقع انتخاب از میان چند جور جنس به جز قیمت و تاریخ تولید و انقضا به چه چیزهای دیگری باید فکر کنیم و … .
  • شیوه‌ی درس‌دادن معلم در تشویق بچه‌ها به خواندن خیلی مؤثر است. مثلاً می‌توان برای تشویق دانش‌آموزان به مطالعه، تدریس بخش‌هایی از درس را به صورت ارائه‌ی سمینار بر عهده‌ی دانش‌آموزان گذاشت، در حین درس پرسش‌های اساسی و خوب مطرح کرد، معرفی کتاب داشت یا برای هر فصلی معمایی مشخص کرد. علاوه بر آن معلم می‌‌تواند طرح درس داشته باشد و این طرح درس شامل معما، کوییز و … نیز باشد و آنها را سر کلاس ارائه بدهد. مطرح‌کردن مباحثی مانند تاریخ علم یا گفتن داستانی از یک دانشمند یا یک واقعه‌ی علمی درکلاس درس باعث می‌شود بچه‌ها با وجه‌های دیگری از علم نیز آشنا شوند.
  • از تجربیات شغلی خود در مورد خواندن به دانش‌آموزانتان بگویید.
    محیط کار بهترین موقعیت را فراهم می‌کند تا به صورت عملی به دانش‌آموزان نشان دهید که چرا باید خواندن، نوشتن، جمع و تفریق را بیاموزند. خیلی وقت‌ها لازم است مهارتی را بعد از ورود به کار آموخت و استفاده از کتاب‌ها می‌تواند کمک بزرگی در این زمینه باشد.
    بیشتر بچه‌ها فکر می‌کنند که یادگیری با خوردن زنگ و تعطیل‌شدن مدرسه تمام می‌شود. برایشان تعریف کنید که چطور هنگام کار چیزهایی می‌آموزید، این به آن‌ها کمک می‌کند تا بهتر بتوانند تجربیات تحصیلی خود را به ”زندگی واقعی“ ربط دهند. قبل از این‌کار سؤالاتی را از خود بپرسید:
  1. در کار خود چگونه از خواندن استفاده می‌کنم؟
  2. کدام یک از مهارت‌هایی را که قبلا در مدرسه آموخته‌ام حالا در محل کار استفاده می‌کنم؟ می‌نویسم؟ حساب می‌کنم؟ آیا از مهارت‌های گفتاری و شنیداری استفاده می‌کنم؟ چگونه؟
  • خاطراتی از خواندن
    خاطرات خود را از خواندن، برای دانش‌آموزانتان تعریف کنید. البته این خاطرات باید نقش مطالعه در زندگی را به طور مشخصی را نشان دهند. مثلا خاطره‌ای از خواندن تابلوهای مسیر سفر برای فهمیدن اینکه چقدر به مقصد نزدیک شده‌ایم یا خواندن سر در مغازه‌ها در حین بازی با هم‌کلاسی تا موقع رسیدن به مدرسه و … .
  • مصاحبه
    پرسش‌هایی را مطرح کرده و از دانش‌آموزانتان بخواهید تا با اشخاصی که شغل‌های مختلفی دارند، مصاحبه کنند، سپس گزارشی کوتاه تهیه کرده و آن را در کلاس ارائه دهند. در پایان نیز با جمع‌آوری نتایج مصاحبه‌ها یک کتاب درست کنید و با کمک بچه‌ها برای آن یک اسم مناسب انتخاب کنید.
    از قبل به اینکه افرادی با شغل‌های مختلف تا چه حد در دسترس هستند،‌ فکر کنید. شاید برای این‌کار لازم باشد که از کسی دعوت کنید تا به مدرسه‌تان بیاید و یا بچه‌ها را برای بازدید به محل خاصی مانند یک زمین کشاورزی، کارخانه،‌ فروشگاه یا … ببرید.
  • بین کتاب‌ها رابطه برقرار کنید!
    اگر موضوع کتابی جالب بود کتاب‌های دیگری با موضوع مشابه آن پیدا کنید یا به دانش‌آموزان کمک کنید تا از همان نویسنده کتاب‌های دیگری پیدا کنند. چنان‌چه به لحاظ ادبی یا علمی با کتاب آشنایی کافی دارید، در مورد شیوه‌ی فکر کردن و نوشتن بعضی از نویسندگان با دانش‌آموزان گفتگو کنید.
  • کتاب‌ها را مقایسه کنید!
    برای این‌که مهارت‌‌های انتقادی دانش‌آموزانتان را تقویت کنید، از آنها بخواهید کتاب‌هایی را که موضوعی واحد یا شخصیت‌های مشابه دارند، با هم مقایسه و سپس نقد و بررسی کنند. پیش از دادن این تکلیف به دانش‌آموزان از قبل نمونه‌ای از این نقد و بررسی را به آن‌ها نشان دهید.
    این نیز بسیار مفید خواهد بود که کتاب‌ها را با موقعیت‌هایی از زندگی روزمره مقایسه کنید و از کتاب همچون پاسخی برای موقعیت مورد نظر استفاده کنید و یا آن را مورد نقد قرار دهید.
  • دانش‌آموزان را تشویق کنید که پاسخ خود را از کتاب بگیرند نه از شما!
  1. پرسش‌های دانش‌آموزانتان را تحویل بگیرید، آن‌ها را به کتاب‌های مناسب ارجاع دهید و نسبت به شنیدن پاسخی که آنها در کتاب‌ها می‌یابند، اشتیاق نشان دهید. از آنها بخواهید که پاسخ‌های کتاب را در کلاس بازگو کند و نشان دهید که پرسش و جست‌وجوی آنها برای شما مهم و باارزش است.
  2. وقتی با سؤالی از جانب دانش‌آموزانتان روبه‌رو می‌شوید که جواب آن را نمی‌دانید، شاید بهترین پاسخ این باشد که بگویید: «خب، بیا با هم جوابش را پیدا کنیم!» سپس سراغ منابع لازم بروید و جست‌وجو را به او یاد دهید.
  3. در کتابخانه‌تان حتماً باید تعدادی کتاب مرجع مثل لغت‌نامه، تقویم، اطلس، دایرۀ‌المعارف و … وجود داشته باشد و بایستی طرز استفاده از این کتب را به دانش‌آموزان خود آموزش دهید. شما می‌توانید با مراجعه به این کتاب‌ها، عادت مراجعه به این کتاب‌های مرجع را در آن‌ها تقویت کنید.
  • زمان و مکان مناسبی را برای مطالعه در کلاس یا کتابخانه فراهم کنید.
  1. ساعتی را به عنوان ساعت مطالعه (حتی‌الامکان با عنوانی جذاب‌ و معنی‌دار) در نظر بگیرید.
  2. مکانی را به عنوان محیط مطالعه انتخاب کنید که در آن به اندازه‌ی کافی نور و سکوت وجود داشته باشد.
  • برای مطالعه‌ی دانش‌آموزانتان یک دلیل ماجراجویانه فراهم کنید!
    بهتر است مطالعه‌ی کتاب‌ها در طول یک ماجرا اتفاق بیفتد:
  1. انگیزه‌هایی برای مطالعه پیدا کنید؛ به عنوان مثال انجام یک تحقیق گروهی در مورد یک مناسبت خاص، فراهم‌کردن اطلاعات و ابزار لازم برای یک سفر یا گردش علمی و … .
  2. کارگروهی را جدی بگیرید!

کار در گروه فرصت مناسبی برای بحث، گفت‌وگو و تعامل است؛ زمانی را به مطالعه‌ی گروهی بچه‌ها اختصاص دهید. صندلی‌های هر گروه بهتر است به صورت گرد چیده شده باشد. خود معلم نیز می‌تواند عضو یکی از این گروه‌ها باشد و یا به گروه‌های مختلف سر بزند و از روند کار آن‌ها آگاه شود و آن‌ها را راهنمایی کند. در زیر بعضی فعالیت‌های پیشنهادی برای مطالعه‌ی گروهی آمده است:

  1. آن‌ها را به گروه‌هایی تقسیم کنید و از هر کدام بخواهید که روی یک کتاب یا موضوع مطالعه داشته باشند و گزارش مطالعه‌ِ‌ی خود را برای کلاس ارائه دهند. این گزارش می‌تواند بیان خلاصه‌ی داستان، بهترین یا بدترین قسمت داستان و یا تصویرهای آن، نقدی بر داستان یا تصویرها، مقایسه‌ی آن با داستان‌های مشابه، مقایسه‌ی آن با کارهای دیگر این نویسنده و … باشد. از ابتدا باید نوع گزارش را دقیق مشخص کنید تا گروه‌ها بتوانند کار خود را درست انجام دهند.
  2. وقتی کتاب مشترکی در همه‌ی گروه‌ها مطالعه می‌شود، از هر گروه بخواهید از کتاب مربوطه سؤال‌هایی طرح کرده و به گروه بعدی بدهد تا به آنها جواب دهد. بدین ترتیب شما می‌توانید بین گروه‌ها مسابقه بگذارید. برنده می‌تواند، گروهی که بهترین پاسخ‌ها را داده و یا گروهی باشد که سؤال‌های خوبی مطرح کرده است.
  3. به عنوان تکلیف از دانش‌آموزان بخواهید که هر کدام، یک کتاب را معرفی کنند و یا از بچه‌ها بخواهید که بهترین، ترسناک‌ترین و یا شگفت‌انگیزترین کتابی را که تا به حال خوانده‌اند، معرفی کنند. به آن‌ها روش‌های درست معرفی کتاب را آموزش دهید و از آن‌ها بخواهید در معرفی کتابشان خلاقیت نشان دهند و برای بهترین معرفی کتاب تشویقی مناسب در نظر بگیرید.
    برای مثال می‌توانید از طرح «هر کسی یک کتاب» استفاده کنید:
    از قبل هر کس کتابی را که دوست دارد انتخاب نموده و در روز مناسبی مانند روز کتاب، نقش آن کتاب را بازی و از زبان آن صحبت می‌کند. دانش‌آموز خودش را به عنوان کتاب معرفی کرده و خلاصه‌ای از آن را ارائه می‌دهد. برای نمونه:
    «من ”افسانه‌ی گل‌های آبی“ هستم. از آشنایی با شما خیلی خوشحالم. ”تامی دی پائولا“ من را نوشته و ”فیروزه گل محمدی“ ترجمه‌ام کرده. برای گروه‌ سنی چهارم دبستان به بالا مناسبم. کانون فکری کودکان و نوجوانان مرا چاپ کرده، دستش درد نکند. فهمیده که کتاب باارزشی‌ام. اغراق نمی‌کنم اگر کمی با هم صحبت کنیم شما هم می‌فهمید، ولی عجله نکنید من متعلق به همه‌ی شما هستم. قیمتم هم هنوز کم است. پس تا دیر نشده بجنبید! من هدیه‌ی مناسبی برای دوستانتان هستم. حکایت من، حکایت دختر تنهایی است که در قبیله‌ای زندگی می‌کند که … .»
  • نمایشگاه نقاشی و کاردستی
    از دانش‌آموزان بخواهید یک نقاشی یا کاردستی مربوط به کتابی که خوانده‌اند تهیه کنند و بعد از هر دوره (مثلاً دوره‌ی ۱ ماه) نمایشگاهی از نقاشی‌ها و کاردستی‌ها برگزار کنید؛ آن‌ها را تشویق کنید که کارهایشان را به دوستانشان هدیه بدهند و یا برای کمک به کتابخانه یا مدرسه‌ای به فروش برسانند.
  • نمایشگاه کلاسی
    کلاس شما می‌تواند در مناسبت‌های خاص و با موضوعات مختلف، نمایشگاه کتاب مربوط به رده‌ی سنی خودش را داشته باشد.[۱]
  • از علاقه‌ی بچه‌ها به شعر برای رشد مطالعه‌ی آن‌ها استفاده کنید.
    همه‌ی بچه‌ها شعر را دوست دارند؛ حتی بچه‌های کوچک با وجودی که معنی اشعار را نمی‌فهمند به آن توجه نشان می‌دهند. بچه‌ها به شعر به عنوان بخشی از زندگی روزانه‌شان احتیاج دارند. اگر می‌بینید بچه‌ای نسبت به شعر بی‌تفاوت است علتش این است که قبلاً شعر را با صدای بلند نشنیده است یا این‌که بزرگ‌ترها به زور می‌خواهند به او شعر یاد بدهند.
  1. برای شعرخوانی وقت و جای مناسب پیدا کنید.
  2. شعرهایی برای بلند خواندن انتخاب کنید؛ شعرهای کوتاه و خنده‌دار بهترین وسیله برای ایجاد علاقه به شعر در کودک است.
  3. سعی کنید که شعر متناسب با وضعیت و موقعیت کودک باشد.
  • علایق دانش‌آموزانتان را افزایش دهید!
    دنیای بچه‌ها، دنیای جست‌وجو و امتحان کردن است؛ با تشویق دانش‌آموزان به پرسش و هدایت کردن آن‌ها به مسیری مناسب، می‌توانید جست‌وجوی آن‌ها را تشویق کرده و علایق جدیدی برای آن‌ها ایجاد کنید.
  • مناسبت‌ها
    مناسبت‌ها را جدی بگیرید. از اول هر دوره در مورد مناسبت‌هایی که پیش رو دارید با دانش‌آموزانتان صحبت کنید و اهمیت آن‌ها را توضیح دهید. سپس به هر یک از آن‌ها (یا هر گروه) در مورد یک مناسبت مسئولیت بدهید تا در مورد آن تحقیق کنند و در کلاس ارائه دهند. معرفی کتاب، نمایشگاه عکس، نمایشگاه کتاب و نقاشی، پخش فیلم، دعوت از سخنران، بازدید از اماکن مربوطه، برگزاری مسابقات مختلف به‌ویژه مسابقه‌ی کتابخوانی، مصاحبه و … از جمله کارهای مهمی است که می‌توانید در مناسبت‌ها و با کمک دانش‌آموزان و مؤسسه انجام دهید.
  • گردش
    نقشه‌ای تهیه کنید و مسیرهایی را که برای رفتن به گردش از آن‌جا عبور می‌کنید به دانش‌آموزانتان نشان دهید. از این فرصت استفاده کنید و نقشه‌خوانی را به آن‌ها آموزش دهید. با کمک آن‌ها در مورد ویژگی‌های (آب و هوا، مکان‌های تاریخی و دیدنی، فرهنگ و آداب و رسوم، سوغاتی‌ها و …) جایی که می‌خواهید بروید تحقیق کنید و گزارشی تهیه کنید. با بچه‌ها به توافق برسید که چه چیزهایی را به عنوان یادگاری از این گردش می‌توانید داشته باشید (مثلاً عکس، نقاشی، خاطره‌نویسی، کاشتن نهال و …).
  • بازدید
    برای آشنا کردن بچه‌ها با محیط کتابخانه، کتاب‌های موجود در کتابخانه، کتاب‌های مرجع و طرز استفاده از آن‌ها و آشنایی با دیگر امکانات کتابخانه می‌توان در طول سال بازدیدهایی از کتابخانه‌های عمومی شهر داشت (کتابخانه‌های عمومی‌ای که در دسترس دانش‌آموزانتان هستند). کتابدار آن‌جا می‌تواند با توجه به گروه سنی دانش‌آموزان بعضی کتاب‌های موجود در کتابخانه را به آن‌ها معرفی کند. کتابخانه در آن روز می‌تواند برای بچه‌ها برنامه‌ی قصه‌گویی داشته باشد.
    با توجه به موضوعاتی که در درس‌هایی مثل علوم، تاریخ، جغرافی و … وجود دارد می‌توان از محل‌هایی متناسب با آن موضو‌ع‌ها بازدید نمود. حتی می‌توانید از زمین‌های کشاورزی از نزدیک دیدن کنید و با کشاورزان در مورد نوع بذری که کاشتند، فصل درو و مراحل آبیاری، کوددهی و … صحبت نمایید. دانش‌آموزان نیز باید گزارشی از بازدید به کلاس ارائه دهند. می‌توان بازدید را در زمان خاصی برگزار کرد تا آن‌ها بتوانند در مزرعه فعالیتی عملی انجام دهند.
    شما به عنوان معلم قبل از هر بازدید باید اطلاعاتی در مورد مکانی که می‌خواهید بروید به بچه‌ها بدهید و کتاب‌هایی نیز در این زمینه به آن‌ها معرفی کنید. حتی می‌توانید جمع‌کردن این اطلاعات و سمینار دادن آن توسط بچه‌ها را جزئی از کار کلاسی قرار دهید.
    بعد از هر بازدید برگزاری نمایشگاهی از این بازدید (نقاشی، عکس، گزارش، مصاحبه، کاریکاتور و …) توسط بچه‌ها (و با کمک معلم) نتیجه‌ی بازدید را بهتر خواهد کرد.
    برخی از مکان‌های پیشنهادی برای بازدید عبارت‌اند از: خانه‌ی سالمندان، مناطقی که بلایی طبیعی در آن به وقوع پیوسته مثل مناطق زلزله‌زده، مکان‌های مقدس و یا مکان‌هایی که واقعه‌ای تاریخی یا حادثه‌ای مهم رخ داده، موزه‌ها و … .
  • معرفی کتاب
    قبل از هر معرفی از خودتان بپرسید از معرفی این کتاب چه قصدی دارم؟ می‌خواهیم چه کار کنیم؟
    این‌که شما به عنوان معلم چگونه کتابی را معرفی می‌کنید یا چگونه دانش‌آموزانتان را به کتابی ارجاع می‌دهید اهمیت زیادی دارد. مثلاً معلمی را در نظر بگیرید که موقع درس‌دادن از کتاب دیگری نام می‌برد و از بچه‌ها می‌خواهد برای فهم بیشتر به آن مراجعه کنند؛ در حالی که یک معلم دیگر کتاب را با خود سر کلاس می‌آورد و با نشان‌دادن تصویرهایی از این کتاب و توضیح مختصر بخش‌هایی از آن، کتاب را معرفی می‌کند.
    برای معرفی بهتر، می‌توانید از روش‌های دیگری نیز کمک بگیرید:
  1. سؤال و موقعیتی را بیان کنید و به دانش‌آموزان بگویید که جواب این سؤال در این کتاب هست، اگر می‌خواهید جواب را بدانید به آن مراجعه کنید.
  2. گاهی می‌توانید کتابی را معرفی کنید و از دانش‌آموزان بخواهید اشتباهات آن را پیدا کنند و بدین ترتیب به آن‌ها آموزش دهید که به شکلی انتقادی نیز کتاب را بخوانند.
  3. درس خود را به بخش‌های مختلف تقسیم کنید و از دانش‌آموزان بخواهید این قسمت‌ها را سمینار دهند و از کتاب‌هایی که شما معرفی می‌کنید نیز کمک بگیرند.

فراموش نکنید قبل از هر کلاس، کتابی را که می‌خواهید معرفی کنید، مطالعه نمایید و سر کلاس ”با اشتیاق“ آن را به دانش‌آموزانتان معرفی نمائید (مثلاً می‌توانید قسمت‌هایی از آن را بخوانید و در جایی مناسب خواندن را قطع کنید).
البته همیشه لازم نیست برای معرفی کتابی آن را تا آخر خوانده باشید. گاهی لازم است نحوه‌ی شناخت و انتخابِ درستِ کتاب خوب را به دانش‌آموزانتان یاد دهید به همین خاطر از رویارویی خود با کتاب و نظرتان راجع به آن صحبت کنید.
می‌توانید از دانش‌آموزان خود نیز بخواهید که کتاب‌های مورد علاقه‌ی خودشان را به دیگران معرفی کنند. اسم دانش‌آموزان را روی یک مقوا به دیوار بزنید. هر جلسه یک نفر، کتاب مخصوص خودش را معرفی کند و اسم کتاب، زیر نام معرفی‌کننده‌ی آن نوشته شود. بهتر است شما دانش‌آموزان را به کتابخانه ببرید و در انتخاب کتاب به آن‌ها کمک کنید. مثلاً بر اساس نیاز دانش‌آموزان مشخص کنید که هر نفر باید دو کتاب علمی یا مهارتی و دو کتاب داستان انتخاب کند.

  • انشاء
    موضوع انشاء فرصت مناسبی برای مطالعه ایجاد می‌کند. برای مثال می‌توان پرسش‌ها و موضوع‌هایی طرح کرد که برای پاسخ‌دادن به آن‌ها نیاز به مطالعه‌ی کتاب است و یا این که پرسش‌هایی مطرح نمود که به نقد کتاب، شخصیت‌ها، عملکردها و مقایسه‌ی کتاب‌ها با یکدیگر منجر شود. علاوه بر آن می‌توان قسمتی از یک کتاب را خواند و از دانش‌آموزان خواست حدس بزنند که در ادامه چه اتفاقی می‌افتد و یا پایان دیگری برای آن بنویسند.
  • کلاس درس در کتابخانه
    بعضی از کلاس‌هایتان را در کتابخانه برگزار کنید و همان‌جا با کمک بچه‌ها کتاب‌های مربوط به موضوع درس را جستجو کنید.
    شما به عنوان معلم باید قبل از ورود به کتابخانه پیش‌زمینه‌ای به دانش‌آموزان بدهید و سؤال‌هایی نیز مطرح کنید و بعد همراه با بچه‌ها به کتابخانه بروید و کتاب‌ها را جستجو کنید. بچه‌ها می‌توانند بخش‌هایی از کتاب‌های مربوطه را خلاصه کنند و بهترین خلاصه‌ها می‌تواند به صورت کتابچه در کتابخانه و به عنوان ضمیمه‌ای برای درس و موضوع مورد نظر قرار بگیرد ولی برای انجام این‌ کار باید انگیزه‌ی کافی در دانش‌آموزان ایجاد کرد.
    قبل از معرفی هر موضوعی برای تحقیق، پرسش‌های مناسبی طرح کنید!
    برای مثال شما به عنوان معلم می‌توانید بگویید: «می‌خواهیم امروز با هم به اهرام مصر سفر کنیم. می‌دانید چقدر باید در راه باشیم؟ آن‌جا چه شکلی است؟ چه چیزهایی را باید حتماً ببینیم؟» سپس تصاویری را نشانشان دهید و نظرشان را به موضوع جلب کنید. پس از آن با هم به کتابخانه بروید و از روی نقشه یا کره‌ی جغرافیایی محل مورد نظر را پیدا کنید. شما باید آب و هوا و وسیله‌ی نقلیه‌ی مناسب برای رفتن به آن‌جا را چک کنید و علاوه بر آن این پرسش‌ها را مطرح کنید: «چه ابزاری برای سفر لازم دارید؟ چه جاهای دیدنی‌ای آنجا وجود دارند؟ چه کسانی آن‌ها را ساخته‌اند؟ به چه کسانی ظلم شده است؟ الآن اوضاع چطور است؟ و …» و با دانش‌آموزان سراغ کتاب‌ها بروید و کتاب‌های مناسب را برای پاسخ‌دادن به این سؤال‌ها پیدا کنید.
  • تهیه‌ی روزنامه‌دیواری
    در مناسبت‌های مختلف دانش‌آموزان را به گروه‌های مختلف هیأت تحریریه، گروه هنری، آگهی‌ها و … تقسیم کنید و آن‌ها را راهنمایی کنید تا در مورد کتابی مرتبط با آن مناسبت روزنامه‌دیواری تهیه کنند. این روزنامه‌دیواری می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
  1. قسمت اصلی داستان که در یک بند خلاصه شده است.
  2. معرفی کتاب.
  3. یک اعلان تبلیغاتی برای برانگیختن کنجکاوی مخاطبان درباره‌ی کتاب و تشویق آنها به خواندن کتاب.
  4. یک کاریکاتور از صحنه یا بخشی از کتاب.
  5. صحنه‌های کتاب که به صورت یک داستان مصور نقاشی شده است.
  6. نقدی بر کتاب.
  7. توصیه‌ی کتاب به مخاطبانی خاص و عدم توصیه‌ی آن به گروهی دیگر از مخاطبان و توضیح دلیل آن.
  8. مقایسه‌ی کتاب با کتاب‌های مشابه از همان نویسنده یا نویسندگان دیگر.
  • تابلو‌ی کلاس
    از تابلو مؤسسه استفاده کنید!
    در آن‌جا به بهانه‌های مختلف مسابقه برگزار کنید. مسابقه‌هایی مثل طرح یک پرسش یا معما که برای پیدا کردن پاسخ آن نیاز به مطالعه‌ی کتاب است.
    نقاشی‌های انتخابی، بهترین نقدها و پرسش‌های دانش‌آموزانتان را در آن‌جا نصب کنید. معرفی کتاب داشته باشید. از جملات قصار و شعر نیز استفاده کنید.
  • مسابقه
    در مناسبت‌ها و زمان‌های مختلف مسابقه‌هایی برگزار کنید مانند: مسابقه‌ی کتاب‌خوانی، معرفی کتاب، نقد کتاب، نقاشی، پرسش‌های من از کتاب، کاریکاتور، روزنامه‌دیواری و … .
    حتی می‌توان پرسش‌هایی را به عنوان سؤال مسابقه مطرح کرد. مثلاً:اگر بخواهند به اعضای خانواده‌ مثلاً مادر کتاب بدهند، چه کتابی می‌دهند و چرا؟ یا اگر بخواهند برای اصلاح امور مدرسه کتابی معرفی کنند چه کتابی را معرفی خواهند کرد و چرا؟ (این سؤالات با توجه به گروه سنی دانش‌آموزان و دغدغه‌های موجود تغییر می‌کنند.)
    طرح «چه پرسشی دارید؟» را در رابطه با امور مدرسه، خانواده، طبیعت، جامعه و … اجرا کنید و با توجه به پرسش‌ها، کتابخانه‌ی مدرسه را تکمیل کنید.
  • کتاب مشترک کلاسی
    خاطرات مشترک کلاسی را از یاد نبرید و با استفاده از آنها یک کتاب مشترک کلاسی درست کنید. بدین ترتیب که هر فرد درباره‌ی عضو دیگری از کلاس خاطره‌ای در یک صفحه از دفتر می‌نویسد. مثلاً دانش‌آموزان از یکدیگر، معلم و یا خود کلاس درس خاطره‌ای می‌نویسند و البته شما به عنوان معلم باید آن‌ها را راهنمایی کنید. این خاطرات می‌توانند شیرین و یا تلخ باشند و شما به عنوان معلم باید تلاش کنید تا مسئله‌ای که در ذهنشان گنگ و نامفهوم به نظر می‌رسد حل شود.
    می‌توانید موضوع‌هایی مانند دوستی، بهترین دوست من، بهترین روز من، تلخ‌ترین روز من، من و معلمم و … را به عنوان محور خاطره‌نویسی در نظر بگیرید و در نهایت متناسب با مطالب، نامی را برای کتاب انتخاب کنید.
  • در دوره‌ی ابتدایی از برنامه‌هایی نظیر کتاب‌سازی، قصه‌گویی و نمایش خلاق، کتابخوانی انفرادی و جمعی، در کلاس درس استفاده کنید.
    کتاب‌سازی می‌تواند به صورت گروهی انجام شود و هر کسی نقشی را به عهده بگیرد؛ تصویرگر، نویسنده، طراح جلد، ویراستار و … . شما باید گروه‌های مناسبی انتخاب کنید و به بهانه‌ی کتاب‌سازی در مورد فرایند چاپ و انتشار کتاب، کسانی که در تهیه‌ی یک کتاب همکاری می‌کنند، مسئله‌ی کپی‌رایت، مشکلاتی که در این مسیر وجود دارد، قیمت کتاب‌ها و … با دانش‌آموزان صحبت کنید.
  • کتاب صوتی
    کتاب مناسبی را انتخاب کنید و به صورت گروهی آن‌را ضبط کنید و در اختیار افراد نابینا، پدربزرگ و مادربزرگ‌ها و … قرار دهید. حتماً نسخه‌ای از این کتاب صوتی را در کتابخانه قرار دهید و پیش از انجام این‌کار مسئول کتابخانه را در جریان قرار بدهید.
    برای اطلاع بیشتر از جزئیات اجرای طرح تهیه‌ی کتاب‌های صوتی، می‌توانید به طرح «برایت قصه می‌گویم…» مراجعه کنید.
  • ارتباط با کتابخانه
    به طور مستمر با مسئول کتابخانه در ارتباط باشید و از طرح‌های اجرایی و وضعیت کتاب‌های کتابخانه مطلع شوید و طرح‌ها و برنامه‌های پیشنهادی خود را به کتابخانه ارائه دهید. علاوه بر آن طرح‌های انتخابی و اجرایی خود برای کتاب‌خوانی را نیز با مسئول کتابخانه در میان بگذارید.
  • کتابخانه کلاسی
    با توجه به هر دوره از کلاس‌ها یا به صورت هفتگی کتاب‌های مناسب آن دوره یا هفته را در کتابخانه‌ی کلاس قرار دهید و برای استفاده از آن برنامه‌ریزی کنید. مثلاً یک ربع آخر کلاس را به مطالعه‌ی کتاب‌ها اختصاص دهید یا در طرح درس خود فعالیتی فردی یا گروهی قرار دهید که برای انجام آن همان‌جا در حین کلاس بچه‌ها بتوانند از کتاب‌ها استفاده کنند و … .
  • با هماهنگی با مدرسه مجلات خوب را مشترک شوید و در اختیار دانش‌آموزانتان قرار دهید.
  • کتاب‌ها و مجله‌های مفید را در اختیار دانش‌آموزانی قرار دهید که بیمار می‌شوند و نمی‌توانند در مدرسه حضور پیدا کنند (از طریق دوستان، والدین، یا در سرزدنی که توسط شما و هم‌کلاسی‌هایشان اتفاق می‌افتد).
  • به عنوان پاداش به دانش‌آموزانتان کتاب یا مجله هدیه بدهید.
  • هدیه‌دادن!
    با دانش‌آموزانتان تصمیم بگیرید که بعضی از کتاب‌هایتان را به مراکز بهزیستی، خیریه‌ها و یا مدارس محروم هدیه بدهید.


  1. رجوع کنید به کتاب «کتابخانهی آموزشگاهی»، ص ۴۷-۴۵٫
// // ?>


روز کتاب – برنامه‌هایی برای اجرا در مدرسه

کتابخانه‌ی مدرسه

متأسفانه در خیلی از مدارس استفاده‌های لازم از کتابخانه‌ی مدرسه نمی‌شود. در حالی که محیط کتابخانه می‌تواند محیطی گرم و صمیمی برای انجام فعالیت‌های گروه‌های مختلف در مدرسه و مطالعه‌ی دانش‌آموزان و معلمان و ارتباط آن‌ها با هم باشد. روز کتاب می‌تواند شروع خوبی برای بعضی فعالیت‌های کتابخانه باشد. بنابراین از قبل گروه کتابخوانی و کتابخانه را تشکیل دهید. این گروه یکی از زیرگروه‌های شورای دانش‌آموزی مدرسه می‌باشد. برای این گروه وظایفی مشخص کنید. یکی از این وظایف به عهده گرفتن مسئولیت کتابخانه و کتاب‌ها می‌باشد. البته در این روز از دانش‌آموزان دیگر نیز دعوت کنید تا در کارهای مربوط به کتابخانه کمک کنند. امتیازی هم برای این دانش‌آموزان در نظر بگیرید. برای علاقه‌مند کردن بیشتر بچه‌ها می‌توانید به دانش‌آموزان دوره‌ی ابتدایی از قبل کتاب «خواب‌های عجیب» از انتشارات مدرسه (داستان مربوط به کتابخانه) و به دانش‌آموزان دوره‌ی راهنمایی و دبیرستان کتاب «کلونک» از انتشارات هرمس را برای مطالعه پیشنهاد کنید.

حال می‌خواهیم کتابخانه‌ی مدرسه را از نو راه‌اندازی کنیم. فعالیت‌های زیر در این مورد پیشنهاد می‌شوند:

  1. تمیز کردن کتابخانه و قفسه‌ها (در صورتی که تا به حال در مدرسه‌تان کتابخانه نداشته‌اید، روز کتاب فرصت خوبی است؛ از قبل با مدیر هماهنگ کنید و مکان، قفسه و کتاب‌های مناسب را تهیه کنید.). در این کار از همکاری معلم‌های دیگر هم استفاده کنید. دانش‌آموزان از دیدن مشارکت معلمشان، انگیزه‌ی بیشتری برای کار پیدا می‌کنند.

  2. ترمیم کتاب‌ها: بعضی کتاب‌های کتابخانه ممکن است پاره و معیوب شده باشند. حتماً قسمتی از کار را صرف ترمیم کتاب‌ها کنید. اهمیت نگهداری از کتاب نیز در این‌جا بیشتر آشکار می‌شود.

  3. مهر کردن و شماره زدن کتاب‌ها: با همکاری یکدیگر و راهنمایی شما، به آن‌ها یاد بدهید کتاب‌ها را مهر و شماره کنند.

  4. درآوردن لیستی از کمبودهای کتابخانه به کمک معلمان (تهیه این لیست می‌تواند در طول سال ادامه یابد).

  5. در صورتی که کتابخانه‌ی مدرسه‌تان نام ندارد از گروه کتابخانه بخواهید نامی برای آن با مشورت یکدیگر در نظر بگیرند. برای انتخاب نام می‌توانند از نظر بقیه‌ی دانش‌آموزان هم استفاده کنند؛ (مثل این‌که از صندوق پیشنهادات استفاده کنند و بقیه نظرشان را داخل صندوق بیندازند.)

  6. از کتاب‌های کتابخانه نمایشگاهی در مدرسه برپا کنند تا بدین ترتیب بقیه هم با کتاب‌ها آشنا شوند.

  7. در صورتی که کتابخانه‌ی مجهزی دارید و از بعضی کتاب‌ها چند نسخه موجود است، تعدادی از این کتاب‌ها را به مدارس محروم هدیه کنید.

  8. کتاب‌های کتابخانه را معرفی کنند (سر صف، تابلوی مدرسه، سر کلاس‌های مختلف).

  9. قوانین کتابخانه، نحوه‌ی عضویت، امکانات کتابخانه و کارهایی که می‌توان در آن‌جا انجام داد را در کتابخانه و تابلوی مدرسه بگذارند و حتی سر صف خلاصه‌ای از آن را ارائه دهند. باید در این زمینه تبلیغات لازم را انجام دهند، پس نحوه‌ی معرفی خیلی مهم است. برای بهترین معرفی امتیاز قرار بدهید؛ بهتر است مسابقه‌ای برای بهترین معرفی کتابخانه برگزار کنید.

  10. گروه کتابخوانی باید معرفی از خودش و فعالیت‌هایی که قرار است در طول سال داشته باشد سر صف و در تابلو مدرسه ارائه دهد و برای گرفتن اعضای جدید فراخوان بدهد و همکاری بقیه‌ی دانش‌آموزان را جلب کند.

  11. معرفی هفت کتاب در هفت روز هفته‌ی کتابخوانی توسط گروه کتابخوانی انجام شود. بعلاوه معرفی کتاب به صورت هفتگی سر صف و در تابلو مدرسه،باید از برنامه‌های همیشگی گروه کتابخوانی باشد.

    بازدید از کتابخانه‌‌های عمومی

باید سعی کنیم دانش ‌آموزان را با فضای یک کتابخانه‌ی عمومی آشنا و مأنوس کنیم تا در فرصت‌های مختلف بهره‌های لازم را از این مکان‌ها ببرند. توجه کنید که خیلی از دانش‌آموزان چنین محیطی را به درستی نمی‌شناسند و نمی‌دانند چه استفاده‌هایی می‌توانند از آن‌جا ببرند. پس تمام سعی خود را در این زمینه بکار گیرید. تشکیل همایش‌های مختلف به مناسبت‌های مختلفی که در طول سال وجود دارد، گروه‌های مختلفی که می‌توانند در مدرسه وجود داشته باشند و تحقیقات و برنامه‌های اجرایی داشته باشند (مثل محیط زیست، بهداشت، گروه فعالیت‌های انسان‌دوستانه، کتابخانه، کتابخوانی و ….)؛ مسابقات داستان‌نویسی، نقد داستان و … فرصت‌های مناسبی هستند که دانش‌آموزان می‌توانند با چنین محیط‌هایی آشنا شوند و از آن استفاده کنند. بهتر است بازدید از کتابخانه‌ها را در برنامه‌ی سالانه‌ی خود قرار دهید و هر بار گروهی را به آن‌جا ببرید.

در کتابخانه‌ی عمومی توجه به نکاتی اهمیت دارد که در زیر آمده است:

  1. قوانین مربوط به کتابخانه

  2. نحوه‌ی عضویت در کتابخانه

  3. آشنایی با بخش‌های مختلف کتابخانه مانند بخش کتاب‌های امانتی، کتاب‌های مرجع، روزنامه‌ها، نشریات، مقالات و …؛ و حتی مکان‌هایی مثل نمازخانه و بوفه. به علاوه در بسیاری کتابخانه‌های عمومی کلاس‌های فرهنگی و هنری تشکیل می‌شود بهتر است با مکان و نوع کلاس‌ها نیز آشنا شوید.

  4. آشنا شدن با نحوه‌ی چیدمان کتاب‌ها در قفسه‌ها و شماره‌های کتاب‌ها (مثلاً موضوع‌بندی بودن آن‌ها: علوم تربیتی، فلسفه و … و آشنایی با رده‌بندی دیویی)

  5. آشنایی با گروه‌های سنی الف تا د و دیدن کتاب‌های مختلف در این گروه‌ها

  6. آشنایی با نحوه‌ی جستجوی کتاب، مقاله یا نشریه مورد نظرتان در کتابخانه

  7. آشنایی با مشخصات مختلف کتاب‌ها. توجه به فهرست، مقدمه‌ی کتاب، خلاصه‌ی پشت جلد کتاب، گروه سنی، ناشر، نویسنده و مترجم و از این قبیل موارد اهمیت دارند.

  8. توجه دادن به نقش کتابدار و وظایفی که به عهده دارد.

  9. معرفی کتاب‌هایی از کتابخانه که مناسب گروهی است که برای بازدید رفته‌‌‌‌‌اند و یا مناسب خانواده‌های آن‌ها می‌باشد.

  10. شروع قرارهای هفتگی برای رفتن به کتابخانه و استفاده از منابع و محیط آن‌جا

    می‌توانید بعد از بازدید از کتابخانه از دانش‌آموزان امتحانی در مورد چیزهایی که از کتابخانه باید بدانند بگیرید.

مسابقه‌ی خاطره نویسی

این مسابقه فراخوانی است برای معلمان، والدین و دانش‌آموزان. خاطرات افراد مختلف با کتاب و با موضوعاتی مثل:کتابی که خواندم و بر اساس آن تصمیم مهمی در زندگی گرفتم؛ ماجراهای کتابی که هدیه دادم یا هدیه گرفتم؛ مسائل مختلفی که در خواندن کتاب داشتم، مثل این‌که تا مدت‌‌ها کلمه‌ای را اشتباهی می‌خواندم و مشکل یا ماجرای خنده‌داری که برایم پیش آمد؛ دغدغه‌ای که داشتم و در یک کتاب جوابش را پیدا کردم؛ تأثیرگذارترین، زیباترین، بهترین، بدترین، ترسناک‌ترین، هیجان‌انگیزترین، مأیوس‌کننده‌ترین، امید بخش‌ترین و … کتابی که خواندم و این‌که چرا؟

برگزاری نمایشگاه کتاب

در برگزاری نمایشگاه کتاب باید مراحلی را طی کنید:

  1. هماهنگی با مدیر و مسئول مربوطه

  2. ارائه لیستی از کتاب‌های مورد نظر نمایشگاه به مدرسه برای تأیید

  3. سفارش کتاب از کتابفروشی که با شما همکاری می‌کند.

  4. جلب همکاری تعدادی از دانش‌آموزان و معلمان برای معرفی و فروش کتاب‌ها

  5. دادن بن کتاب به دانش‌آموزان (یا بعضی دانش‌آموزان) مدرسه‌تان. آن‌ها می‌توانند از نمایشگاه مدرسه‌تان خرید کنند.

  6. سود حاصله از فروش را می‌توان به فعالیت‌های انسان‌دوستانه اختصاص داد و این موضوع را از پیش اعلام کرد.

مسابقه‌ی کتابخوانی

مسابقه‌ها می‌تواند در موضوعات زیر انجام شود:

  1. معرفی یک کتاب مشخص

  2. نقد یک کتاب مشخص

  3. مواجهه و پرسش‌ در برابر یک کتاب مشخص

  4. نوشتن پایانی دیگر برای یک کتاب مشخص

  5. طرح پرسش از کتابی مشخص

  6. مسابقه‌ی کاریکاتور با عنوان استفاده‌های مختلف از کتاب.

هدیه دادن کتاب

  1. هدیه به دانش‌آموزان فعال مدرسه

  2. هدیه به دوستان

  3. هدیه به مدارس محروم

  4. هدیه به خیریه‌ها، کمیته‌ی امداد، بهزیستی و …

حتماً در تابلوی مدرسه و سر صف برای برنامه‌های بالا فراخوان بدهید.

موفق باشید!

// // ?>


روز کتاب – برنامه‌هایی برای اجرا در خانواده

کتابخانه‌ی فامیلی

کتابخانه‌ی فامیلی کتابخانه‌ای است که با همکاری اعضای فامیل یا جمعی از دوستان در محلی که مورد توافق همه باشد ایجاد می‌شود. اعضای فامیل یا دوستان می‌توانند چند روز در هفته در محل کتابخانه جمع شوند و از کتاب‌ها استفاده کنند یا راجع به آن‌ها با هم به گفتگو بپردازند.

داشتن چنین کتابخانه‌ای می‌تواند مزایای گوناگونی داشته باشد. بسیاری از ما درگیر مشکلاتی هستیم که با استفاده از کتاب‌ها یا مشورت با اطرافیان قابل رفع می‌باشند؛ مشکلاتی در زمینه‌ی تربیت فرزندان، برقراری تعادل در خرج و مخارج زندگی، نداشتن اطلاعات عمومی در حد تعمیر بعضی لوازم خانگی، باغبانی و . کتابخانه‌ی فامیلی فرصت مناسبی برای مطالعه و مشورت و حل مشکلات فراهم می‌آورد. به‌ علاوه، امروزه اعضای فامیل یکدیگر را کمتر می‌بینند و خیلی مواقع از مشکلات هم خبر ندارند. راه‌اندازی یک کتابخانه‌ی فامیلی می‌تواند فرصتی برای دید و بازدید و اطلاع از مسائل اعضای خانواده و دوستان فراهم کند.

روز (یا هفته‌ی) کتاب فرصت مناسب برای پایه‌گذاری یک کتابخانه‌ی فامیلی است. پس عجله کنید و این فرصت را از دست ندهید!

در ادامه چند نکته را که می‌توان در راه‌اندازی یک کتابخانه در نظر گرفت پیشنهاد شده است:

۱- مشارکت اعضایی از فامیل را برای راه انداختن کتابخانه‌ جلب کنید و مزایای آن‌را برایشان توضیح دهید.

۲- صندوقی برای جمع آوری پول مورد نیاز برای خرید کتابخانه در نظر بگیرید و اجازه بدهید هر کس هر مقداری که دوست دارد کمک کند. البته در صورت موافقت اعضا می‌توانید حق عضویت ثابت و ماهانه هم در نظر بگیرید.

۳- لازم نیست کتابخانه‌تان در ابتدا کتاب‌های زیادی داشته باشد، شما می‌توانید هر ماه  چند کتاب به آن اضافه کنید. فراموش نکنید اعضای فامیل هم می‌توانند بعضی  کتاب‌هایشان را در کتابخانه به اشتراک بگذارند.

۴- با مشارکت بقیه نامی برای کتابخانه‌تان انتخاب کنید. برای کتابخانه مهر بسازید و با همکاری اعضا کتاب‌ها را مهر و شماره کنید. حتماً از مشارکت کودکان، نوجوانان و سالمندان هم استفاده کنیدتا جایی که می‌توانید به فکر مشارکت دادن آدم‌های مختلف در  فعالیت‌های مختلف باشید، از این طریق می‌توانید کمک شایان توجهی به آن‌ها کنید.

۵- کجا را برای مکان کتابخانه‌تان انتخاب می‌کنید؟! با مشارکت هم مکانی مناسب و در دسترس همه را انتخاب کنید. خانه‌ی پدربزرگ و مادربزرگ می‌تواند مکان مناسبی باشد. بدین ترتیب مثل قدیم‌ها خانه‌شان شلوغ می‌شود و همه یکدیگر را می‌بینند.

۶- یک یا چند روز در هفته را به عنوان روز کتابخانه مشخص کنید. شاید پنج‌شنبه یا جمعه‌‌ها بد نباشد.

۷- کتابخانه یک یا دو مسئول می‌خواهد تا کتاب‌های امانتی را ثبت کنند و در صورت تأخیر در بازگرداندن کتاب‌ها آن‌ها را پیگیری نمایند. پس دفتر اماناتی تهیه کنید و از نوجوانان یا سالمندانی که مسئولیت‌پذیری کافی دارند برای این کار استفاده کنید.

۸- هر کتابخانه قواعدی دارد. قواعد کتابخانه‌تان را روی یک کاغذ بنویسید و در محل کتابخانه نصب کنید. این قواعد می‌تواند موارد زیر را شامل شود: (۱) نگهداری خوب از کتاب‌های به امانت برده شده، در غیر این‌صورت خسارت کتاب گرفته می‌شود. (۲) زمانی را برای بردن هر کتاب مشخص کنید مثلاً دو هفته. بعد از این مدت کتاب باید تمدید و یا تحویل داده شود. (۳) حق عضویتی را در نظر بگیرید. برای حق عضویت حداقلی را در نظر بگیرید تا همه بتوانند در کتابخانه‌تان عضو شوند. این مقدار می‌تواند ماهانه هم گرفته شود تا از پول آن برای خرید کتاب استفاده کنید.

حواستان باشد قوانینتان خیلی سخت نباشد! بقیه را گریزان نکنید. از هم‌فکری آن‌ها برای نوشتن قوانین استفاده کنید.

۹- در مورد کتاب‌هایی که در کتابخانه می‌گذارید با چند نفر مشورت کنید و گروه‌های سنی مختلف را در نظر بگیرید؛ به‌خصوص کتاب‌های کودک و نوجوان و کتاب‌های تربیتی را فراموش نکنید. به نیازهای کلی فامیلتان توجه کنید و بر اساس نیازها کتاب‌های مناسب تهیه کنید.

۱۰- از حضور کودکان در کتابخانه‌تان بهره ببرید. می‌توانید مسئولیت کتاب‌های کودک را به بعضی کودکان فامیلتان بدهید. خواندن کتاب «خواب‌های عجیب» از انتشارات مدرسه (داستان مربوط به کتابخانه) به آن‌ها کمک می‌کند تا با کتابخانه بیشتر درگیر شوند و شاید انگیزه‌ی بیشتری برای گرفتن مسئولیت پیدا کنند.

خودتان هم نکاتی دیگری را که برای برپایی این کتابخانه باید در نظر گرفت اضافه کنید یا نکات بالا را بر حسب نیازتان تغییر دهید.

قصه‌گویی

متأسفانه حجم کار و کلاس‌هایی که برای خود و فرزندانمان تعریف کرده‌ایم، باعث شده کمتر فرصت گفت‌وگو با یکدیگر و در کنار هم بودن را داشته باشیم. حتی شب‌ها هم هر کسی به کناری رفته و کار خودش را می‌کند. موقع تماشای تلویزیون ظاهراً در کنار هم هستیم ولی هر کسی برای خودش برنامه‌‌ای تماشا می‌کند و هیچ صحبتی حتی راجع به آن‌چه ظاهراً همه با هم دیده‌اند صورت نمی‌گیرد! این در حالی است که هر یک از ما با مسائل زیادی درگیر هستیم. چنین وضعیتی برای هیچ یک از ما مطلوب نیست و وضعیت دیگر و بهتری را می‌طلبد. برنامه‌ی قصه‌گویی می‌تواند گام خوبی برای در کنار هم بودن و جدی فکر کردن به خود و مسائلمان باشد و تجربه‌های خوبی برای ما، خانواده و دوستانمان‌ به همراه داشته باشد. می‌توانید برای قصه‌گویی مراسمی در نظر بگیرید تا محیطی گرم‌تر در خانواده یا در میان دوستانتان ایجاد کنید. در زیر پیشنهاداتی در این زمینه آمده است:

  1. زمان مشخصی را برای این کار در نظر بگیرید و از قبل به بقیه اعلام کنید. در این زمان همه کار خود را رها کرده و خود را برای این برنامه آماده می‌کنند.

  2. تلویزیون را خاموش کنید. حتی می‌توانید به جای تلویزیون، روی میز کتاب بچینید.

  3. محل تجمع‌تان را از قبل مشخص کنید. اگر این‌کار را شب انجام می‌دهید، نور آن مکان را تنظیم کنید؛ طوری‌که نه زیاد روشن و نه خیلی کم‌نور باشد.

  4. می‌توانید زمان شروع مراسم را با یک موسیقی یا حتی صدایی مثل شیپور اعلام کنید.

  5. اگر در خانه کودکی دارید، از قبل چند کتاب کودک انتخاب کنید و یک بازی ترتیب دهید تا او در این بازی کتاب مورد نظر را پیدا کند. مثل این‌که کتاب را در جایی پنهان کرده و با فلش‌هایی کودکتان را به سمت کتاب‌ها راهنمایی کنید. از مسابقه‌ی بیست سؤالی هم استفاده کنید. حتی می‌توانید موضوع یا عنوان یا قسمتی از کتاب را با پانتومیم اجرا کرده و از کودکتان بخواهید حدس بزند کدام کتاب را می‌گویید. می‌توانید برای پیدا کردن کتاب، یک بازی نمایشی ترتیب دهید؛ مثلاً نقش ماجراجوهایی را بازی کنید که به دنبال یک گنج می‌گردند! از قبل نقشه‌ی این گنج را بکشید و از روی آن، گنج را جستجو کنید. گنج کتابی است که در صندوقچه‌ای در جایی نامشخص پنهان شده است (به جای صندوقچه می‌توانید از کیف یا کارتن کفش استفاده کنید).

  6. بهتر است روی زمین دور هم حلقه بزنید و قصه‌خوانی را شروع کنید. دو نفر می‌توانند مسئولیت کتابخوانی را به عهده بگیرند. حال با توجه به داستانی که انتخاب شده، هر کدام از آن‌ها می‌توانند جای یک شخصیت صحبت کنند و یا این‌که هر کسی یک صفحه یا تعداد مشخصی خط از داستان را بخواند.

  7. بعد از خواندن داستان راجع به آن گفت‌وگو کنید. از کجای داستان خوشتان آمد و چرا؟ و از کجا بدتان آمد و چرا؟ اگر جای فلان شخصیت بودید در آن موقعیت چه کار می‌کردید؟ از نظرتان کارش درست بود یا نه؟ چرا؟ اگر شما جای نویسنده بودید دوست داشتید داستان را چطوری تمام کنید؟ (می‌توانید در مورد تصویرهای داستان هم صحبت کنید.)

  8. از کودکتان بخواهید صحنه‌ای از داستان را که دوست دارد نقاشی کند. شما هم می‌توانید همراهیش کنید. اگر تعداد کودکان زیاد بود از نقاشی‌ها نمایشگاهی برپا کنید.

  9. از بچه‌ها بخواهید نمایش قصه را اجرا کنند. شما تماشاچی این قصه هستید. صحنه را برایشان آماده کنید. شاید شما هم تمایل داشته باشید بچه‌ها را در اجرای نمایش همراهی کنید! اگر بچه‌ها کمی خجالت می‌کشند از نمایش عروسکی استفاده کنید. از آن‌ها بخواهید پشت میز یا چند تا بالش بروند و عروسک‌هایی را دستشان بگیرند و به جای آن‌ها صحبت کنند. از قبل به آن‌ها بگویید قرار است نمایش اجرا کنند.

  10. از پانتومیم هم استفاده کنید. هر کسی قسمتی یا شخصیتی از داستان را با پانتومیم اجرا می‌کند و بقیه باید حدس بزنند کدام قسمت و یا کدام شخصیت.

  11. از کتاب‌های طنز،چیستان و معما هم در مراسم قصه‌گویی استفاده کنید.

توجه کنید برنامه‌ی بالا در مهمانی‌هایتان هم قابل اجرا می‌باشد. در روز کتاب مهمان‌هایی دعوت کنید و با هم مراسم کتاب‌خوانی را اجرا کنید.

خاطره‌گویی

همان‌طور که روی زمین نشسته‌اید و دور هم حلقه زده‌اید، خاطرات خود را از کتاب بگویید. خاطره‌ها می‌توانند موضوعات مختلفی داشته باشند؛ برای مثال: کتابی که خواندم و تصمیم مهمی برای زندگی‌ام گرفتم؛ ماجراهای کتابی که هدیه دادم یا هدیه گرفتم؛ دغدغه‌ای که داشتم و در یک کتاب جوابش را پیدا کردم؛ تأثیرگذارترین، زیباترین، بهترین، بدترین، ترسناک‌ترین، هیجان‌انگیزترین، مأیوس‌کننده‌ترین،امید بخش‌ترین و کتابی که خواندم و این‌که چرا؛ مشکلات مختلفی که در خواندن کتاب داشتم، مثل این‌که تا مدت‌‌ها کلمه‌ای را اشتباهی می‌خواندم و مشکل یا ماجرای خنده‌داری که برایم پیش آمد.

هر کسی یک کتاب

یکی از اهداف این برنامه معرفی کتاب است. از قبل هر کسی کتابی که دوست دارد انتخاب نموده و حالا در روز کتاب در کنار مراسم قصه‌‌گویی، نقش آن کتاب را بازی و از زبان او صحبت می‌کند. خودش را معرفی کرده و خلاصه‌ای از خودش را ارائه می‌دهد. برای نمونه: من افسانه‌ی گل‌های آبی هستم. از آشنایی با شما خیلی خوشحالم. تامی دی پائولا من را نوشته و فیروزه گل محمدی ترجمه‌ام کرده. برای گروه‌های سنی چهارم دبستان به بالا مناسبم. کانون فکری کودکان و نوجوانان مرا چاپ کرده، دستش درد نکند. فهمیده که کتاب باارزشی‌ام. اغراق نمی‌کنم اگر کمی با هم صحبت کنیم شما هم می‌فهمید، ولی عجله نکنید من متعلق به همه‌ی شما هستم. قیمتم هم هنوز کم است. پس تا دیر نشده بجنبید! من هدیه‌ی مناسبی هم هستم. حکایت من، حکایت دختر تنهایی است که در یک قبیله زندگی می‌کند که … .

هر کسی می‌تواند نقدهایی که به خودش (یعنی کتاب!) دارد را هم بگوید و این‌که از کجای داستانش ناراحت است و دوست داشت چطوری باشد و کدام قسمت از خودش را بیشتر دوست دارد. حتی می‌تواند رضایت و یا نارحتی‌اش را از نویسنده، ناشر، مخاطبان و بگوید.

برای کودکان کتاب‌های ساده‌ای انتخاب کنید و آن‌ها را به این‌کار تشویق کنید. این برنامه می‌تواند بعضی مهارت‌ها مثل مهارت‌های زبانی و یا حس همدلی آن‌ها را تقویت ‌کند.

کتاب مشترک خانوادگی

یک کتاب مشترک خانوادگی درست کنید. بدین ترتیب که هر کسی درباره‌ی عضو دیگری از خانواده خاطره‌ای در یک صفحه از دفتر می‌نویسد؛ مثلا خاطرات پدربزرگ یا مادربزرگ و نوه از هم.

هدیه کتاب

در این روز به یکدیگر کتاب هدیه بدهید. خصوصاً مدارس و خانواده‌های محروم، کودکان با بیماری‌های خاص که در بیمارستان‌ها بستری هستند و را فراموش نکنید. این روز فرصتی دوباره برای انجام فعالیت‌های انسان‌دوستانه است. کتاب‌های کمک درسی‌ای را که دیگر به آن‌ها احتیاج ندارید و هنوز هم قابل استفاده هستند به نیازمندانش برسانید. می‌توانید این کتاب‌ها را به بهزیستی، کمیته‌ی امداد، خیریه‌ها و مدارس پایین شهر اهدا کنید.

برگزاری نمایشگاه کتاب

چنان‌چه در مجتمع آپارتمانی زندگی می‌کنید می‌توانید یک نمایشگاه فروش کتاب دست دوم بر پا کنید. شما می‌توانید بخشی از درآمد حاصل از نمایشگاه را صرف فعالیت‌های انسان‌دوستانه کنید. به دوستان و اعضای فامیلتان هم پیشنهاد فروش کتاب‌های دست دوم را بدهید. هر کسی می‌تواند کتاب‌هایی که دیگر لازم ندارد برای فروش بیاورد.

بازدید از نمایشگاه کتاب یا کتاب‌فروشی‌ها

در این روز از نمایشگاه کتاب یا کتاب‌فروشی‌ها دیدن کنید. در خرید کتاب نکاتی وجود دارند که خصوصاً باید آن‌ها را به فرزندانتان آموزش دهید. عنوان و موضوع کتاب، کیفیت تصاویر، نویسنده، مترجم، تصویرگر، گروه سنی (به خصوص گروه‌بندی پشت کتاب براساس الف، ب، ج، د)، ناشر، قیمت، کیفیت کتاب در چاپ و از همه مهم‌تر مورد استفاده‌ی کتاب و این‌که به درد چه کسی می‌خورد، از مواردی هستند که می‌توان در هنگام خرید کتاب به آن‌ها توجه کرد.

بازدید از کتابخانه‌های عمومی

خیلی از افراد محیط‌هایی مثل کتابخانه‌ی عمومی و طرز استفاده از آن را نمی‌شناسند و با چنین محیطی بیگانه هستند، در حالی که آشنایی با چنین محیطی می‌تواند بهره‌های زیادی برایشان دربر داشته باشد. روز کتاب فرصت مناسبی برای بازدید از کتابخانه‌ی عمومی است. شما و اعضایی از خانواده‌تان، می‌توانید آن‌جا عضو شوید. فرزندانتان را با بخش‌های مختلف کتابخانه مثل: مخزن، نشریات و محل نگهداری روزنامه‌ها آشنا کنید و از نحوه‌ی جستجوی کتاب مورد نظرتان، نحوه‌ی به امانت گرفتن و استفاده از کتاب‌ها و مجلات (و کتاب‌ها و مقالات مرجع) و قوانین کتابخانه اطلاع حاصل نمایید. در ضمن در کتابخانه‌های عمومی کلاس‌های فرهنگی و هنری نیز تشکیل می‌شود که می‌توان از آن‌ها نیز استفاده کرد. شما می‌توانید قرارهای مشترک داشته باشید و ساعتی از هفته را در کتابخانه‌ی عمومی مطالعه کنید.

قصه‌های صوتی

این روز فرصت مناسبی برای ضبط کردن قصه‌های صوتی برای نابینایان، سالمندان، بیماران خاص و می‌باشد. در مراسم قصه‌گویی نیز می‌توانید این‌کار را به صورت خانوادگی انجام دهید.

// // ?>