بایگانی دسته: آسیب‌های اجتماعی، مددکاری و فعالیت‌های انسان‌دوستانه

جهت درج فعالیتهای انساندوستانه در سایت



معرفی فیلم «عصر جدید»

عنوان فیلم: عصر جدید (Modern Time)
کارگردان: چارلی چاپلین
محصول: آمریکا (سینمای مستقل)
سال تولید: ۱۹۳۶
زمان: ۸۷ دقیقه
ژانر: داستانی (سینمای صامت)
موضوع اصلی: زندگی در دوران جدید
مناسب برای گروه سنی: (به ویژه) نوجوان؛ جوان؛ بزرگسال؛ سالمند
کلیدواژه‌ها: عشق؛ فقر؛ کار؛ صنعت؛ امید.
زبان فیلم: دوبله‌ی فارسی

خلاصه فیلم:

«عصر جدید»، داستان کارگر ساده‌ی یک کارخانه‌ی صنعتیِ عظیم است که ماجراهای مختلف زندگی باعث می‌َشوند که به گوشه گوشه‌ی شهر سرک بکشد و در هر جا، با اتفاقی تازه مواجه شود. او به محیط کارخانه‌، زندان، مرکز خرید بزرگ شهر، کافه و رستوران و دیگر نقاط شهر پا می‌گذارد.
ماجراهای پر فراز و نشیب زندگی او، ضمن آشنایی‌اش با دختری ولگرد و شروع عشقی شورانگیز بین آن دو، به پیش می‌روند…

D:\سایت\Pic\عصر جدید\1454077714-56ab77122a629-009-modern-times-theredlist.jpg

D:\سایت\Pic\modern time- 1.jpg

D:\سایت\Pic\عصر جدید\1454077727-56ab771f4a211-015-modern-times-theredlist.jpg

نظرات (نقد و بررسی و نکاتی درباب فیلم):

درآمد؛ بیمه؛ رفاه؛ ثبات؛ … آیا به راستی این ایده‌آل‌های «جدید»، زندگی ما را بهتر کرده‌اند؟ یا ما را برای مواجهه با ماجراهای زندگی، ترسو و محافظه‌کار نموده‌اند؟
«عصر جدید»، داستان شخصیتی است که اهل سفر کردن است. او با سادگی و با قلبی مهربان، به استقبال زندگی می‌رود. شاد است و از تغییر نمی‌هراسد. هر لحظه از زندگی، هر چند لحظات به ظاهر سخت، را با گشودگی و خوش‌بینی، به یک منظره‌ی دلپسند و خواستنی تبدیل می‌نماید.
و البته، چنان که جز این نیز انتظار نمی‌رود، با کسی از جنس خود آشنا شده و عشقی غبطه‌برانگیز بین آن دو شکل می‌گیرد. در «قصر باکینگهامِ» این دو نفر، ارتباطی پُر مهر و محبت جریان دارد که ما با خروارها قالی و تلویزیون و مبلمان و ماکروفر و …، قادر به خلق مشابهِ آن نیستیم.
عصر جدید، بزرگداشت عشق، سادگی و خوش‌دلی در یک جامعه‌ی عبوس و بازاری است.

D:\سایت\Pic\عصر جدید\1454077756-56ab773c7f11c-026-modern-times-theredlist.jpg

ملاحظات:

برخی وقایع تاریخی، مانند رکود بزرگ آمریکا در سال ۱۹۲۹، در فیلم، نشان داده شده است.
فیلم، در بیشتر قسمت‌ها، صامت و بی‌کلام است. میان پرده‌های فیلم که به صورت نوشتار انگلیسی ظاهر می‌شود را می‌توان با خواندن زیر نویس فارسی، فهمید. این میان‌پرده‌ها به فهم بیشتر فیلم کمک می‌کنند.
فیلم، جهت گفتگوی خانوادگی و پخش عمومی مناسب می‌باشد.

D:\سایت\Pic\عصر جدید\1454077735-56ab7727724b2-018-modern-times-theredlist.jpg

D:\سایت\Pic\عصر جدید\c6aad4a07911536bff2f2c10c000e7dc.jpg

// // ?>


معرفی انیمیشن «ننه جیرجیرک»

الف-اطلاعات اولیه

کارگردان: Denis Chapon

سال تولید: ۲۰۰۹

زمان: ۱۲ دقیقه

کشور: حاصل همکاری ثمربخش یک کارگردان فرانسوی با جمعی از طراحان پرشور بولیویایی با امکانات تهیه‌کنندگان دانمارکی.

ژانر: پویانمایی

موضوع اصلی: طبیعت- انسان- جامعه

کلیدواژه‌ها: مام زمین، بخشش و صفا، باران، اقتصاد و بازار آزاد، شرکت‌های چندملیتی حریص و سودجو، رنج، مبارزه و دعا.

گروه سنی: کودک، نوجوان، جوان، میانسال و سالمند

موقعیت‌‌های اجتماعی و روانی: طبیعت‌دوستی، بی‌توجهی به مواهب طبیعت، ناسپاسی در برابر نعمت، سلطه‌ی نیروهای ظالم بر امور و جریان‌ها، اتحاد و همبستگی، بازگشت و تغییر.

مناسب برای بینندگانی که:
– طبیعت را زنده و پرشور حس نمی‌کنند.
– نسبت به مظالم اجتماعی و ایجاد سنت‌های غلط اجتماعی ساکت و منفعل‌اند.
– می‌خواهند کنار هم قرار گرفتن دغدغه‌های طبیعت‌دوستانه (زیبایی‌شناسانه) و دغدغه‌های اجتماعی را ببینند.

زبان اصلیِ فیلم: این پویانمایی دیالوگی ندارد.

خلاصه فیلم: در باورهای قدیم مردم، ننه جیرجیرکی هست که هرجا می‌رود آواز می‌خواند و با این کار، با خود باران به همراه می‌آورد. او به زمین‌های مردم و دشت‌های مختلف سر می‌زند و زمین‌های تشنه را سیراب می‌کند. مردم هم با بخشش محصول زمین‌هایشان، از او تشکر می‌کنند. تا این که روزی، به خاطر بدرفتاری و ناسپاسی مردم روستا، ننه جیرجیریک به شهر می‌رود. در آنجا صاحبان منفعت‌طلب شرکت‌های بزرگ با دیدن او تصمیم می‌گیرند از این آواز او در جهت سود خود بهره‌برداری کنند اما…

D:\Program Files\The KMPlayer\Capture\abuela_grillo_480x272[22-58-55].JPG

ب. تأملات بیشتر : (این قسمت ویژه‌ی کسانی است که می‌خواهند پیش از دیدن فیلم، داستان آن را بدانند)

D:\Program Files\The KMPlayer\Capture\abuela_grillo_480x272[22-58-36].JPG

* نظرات (نقد و بررسی و نکاتی درباب فیلم):
داستان این فیلم، الهام گرفته از دو منبع است: نخست افسانه‌ای در میان مردم کشاورز بولیوی که می‌گوید باران، وقتی می‌بارد که ننه‌جیرجیرک آواز می‌خواند؛ هر جا که ننه جیرجیرک برود همیشه ابری به دنبال او می آید… او آواز می‌خواند و باران می‌بارد. منبع الهام دیگر، حوادث واقعی سال ۲۰۰۰ است. دولت بولیوی، که برای توسعه‌ی کشور خود دست به دامان بانک جهانی و صندوق بین المللی پول شده است، به اجبار این نهادها، روش اقتصادی کشور را به اقتصاد خصوصی و بازار آزاد تغییر می‌دهد.
در سال ۲۰۰۰ ، دولت پس از خصوصی‌سازی اکثر دارایی‌های ملی، آب کشور را هم خصوصی کرده و آن را به یک شرکت امریکایی واگذار کرد. در این قرارداد بین شرکت امریکایی و دولت، خصوصی‌سازی تا آنجا پیش رفته بود که بر طبق آن حتی جمع‌آوری آب باران هم ممنوع بود! این شرکت، قیمت آب را ۵۰ درصد افزایش داد و به زندگی همه‌ی مردم، فشار بسیار زیادی وارد نمود. این کار بر زندگی مردم کشاورز و فقیر بولیوی تأثیر بسیار شدیدی گذاشت و برای برخی از آنها به معنای پایان زندگی بود. در پی آن، مردم برخی شهرها شروع به راهپیمایی و اعتراض کردند. با جدی‌شدن اعتراضات، دولت که حامی شرکت‌های چندملیتی بود، نیروهای سرکوبگر پلیس را وارد صحنه نمود و حتی در بعضی نقاط حکومت نظامی اعلام کرد. اما سرانجام پس از زد و خوردهای زیاد و حتی کشته‌شدن ۶ نفر که یکی از آنها نوجوان بود، دولت قرارداد خود را لغو کرد و بعد از آن، مردم شرکت آمریکایی را از کشور اخراج کردند. مبارزات مردم بولیوی ”نبرد آب“ نام گرفت.
در این پویانمایی ما شاهد تلفیق ماجرای یک اسطوره و باور قومی با این ماجرای مهم تاریخی هستیم.

D:\Program Files\The KMPlayer\Capture\abuela_grillo_480x272[22-59-40].JPG

* ملاحظات:
این فیلم، طی یک برنامه، در موزه‌ی ملی دانمارک برای دانش‌آموزان کلاس‌های پنجم تا دهم (احتمالا پنجم دبستان تا دوم دبیرستان) پخش شده تا آنها علاوه بر دیدن فیلم، فرصتی پیدا کنند تا با سازندگان فیلم آشنا شده و چیزهای بیشتری درباره‌ی نبرد آب در بولیوی و نیز درباره‌ی کمبود آب در جهان بشنوند.[۱]
این فیلم جهت پخش خانگی یا پخش در مدرسه و باز کردن باب بحث و گفتگو درباره‌ی طیف وسیعی از مسائل از قبیل طبیعت و مسائل محیط‌زیست و هم چنین مرور یک حادثه‌ی تاریخی و مسائل اجتماعی پیرامون آن مانند اقتصاد و عدالت و دولت و پلیس و …، مناسب است.

* منابعی جهت مطالعه در مورد فیلم:
درباره‌ی مسائلی مثل فقر در جهان و یا مرور واقعه‌ی نبرد آب در بولیوی، میتوان به فیلم پایان فقر؟ رجوع کرد.


  1. این فیلم، با نام “Abuela Grillo” در سایت‌های مختلف اینترنتی قرار داشته و امکان دانلود رایگان آن وجود دارد. یکی از لینکهای دانلود فیلم در اینترنت: (http://vimeo.com/11429985)
// // ?>
 

معرفی فیلم «روزنه»

عنوان فیلم: روزنه (Puncture)
کارگردان: آدام کاسن و مارک کاسن (Adam Kassen-Mark Kassen)
سال تولید: ۲۰۱۱
محصول: امریکا (سینمای مستقل)
زمان: ۹۰ دقیقه
ژانر: جنایی-داستانی
موضوع اصلی: دفاع دو وکیل از حقوق پرستاران بیمارستان
زبان فیلم: دوبله شده به زبان فارسی
کلیدواژه‌ها: ستم؛ شجاعت؛ دادگاه؛ ترس؛ تنهایی؛ امید؛ نظام پزشکی.
مناسب برای گروه سنی: نوجوان، جوان، میانسال، سالمند

خلاصه فیلم:

مایک وایز (Mike Weiss) و پل دانزیگر (Paul Danziger)، دو وکیل دعاوی هستند که پرونده یک زن پرستار را بر عهده گرفته‌اند. این زن، پرستار بخش اورژانس بیمارستان است و در هنگام تزریق آمپول به یک بیمارِ مبتلا به ایدز، آمپول شکسته و در دست او فرو می‌رود و او به بیماری ایدز دچار می‌گردد.
مایک و پل، در اثنای این دادخواهی، متوجه می‌شوند که تعداد بسیار زیادی از پرستاران در حین خدمت، به خاطر ناایمن بودنِ آمپولها دچار حوادث مشابهی شده و می‌شوند و تصمیم می‌گیرند تا این ماجرا را پیگیری کنند…

نظرات (نقد و بررسی و نکاتی درباب فیلم):

روزنه، به ماجرایی واقعی درباره‌ی فساد در نظام پزشکی می‌پردازد. دو وکیل، درگیر پرونده‌ای می‌شوند که هر چند در ابتدا به نظر ساده می‌رسد، اما کم‌کم ابعاد گسترده‌ای پیدا می‌کند؛ آن‌ چنان که دفاع از یک وکیل مدافع، تبدیل به دفاع از حقیقتی می‌شود که باید تمامی زندگی خود را برای آن فدا کرد.
قهرمان‌های فیلم، آدم‌های معمولی هستند؛ کسانی درست از جنس خود ما. همه‌ی ما، کم و بیش، با موقعیت‌های مشابهی روبرو بوده و هستیم؛ موقعیت‌هایی برای بیان یک حقیقت یا تن ندادن به یک ظلم فراگیر.
با بهانه‌های مختلف می‌توان چنین واقعه‌هایی را هدر داد و فرصت زیستنِ زندگانی‌ای پاک و پرشکوه را از دست داد.
وکیل‌های این فیلم، چنین نیستند. آن‌ها با سادگی و پاکی‌ای کودکانه، به چهره‌ی رنج‌دیدگانی خیره می‌شوند که با تمام وجودشان می‌پرسند: «آیا می‌توانی فراموش کنی؟!»

ملاحظات:

فیلم بر اساس داستان واقعیِ زندگی دو وکیل به نام‌های مایکل وایز و پاول دانزیگر ساخته شده است.
آدام کاسن، کارگردان فیلم، می‌گوید: «از همان لحظه‌ای که درباره‌ی این حوادث شنیدیم، به چیزهایی که این اتفاق درباره‌ی وضعیتِ فعلیِ صنعت پزشکی می‌گوید و به قهرمان ساده‌ای که سعی در اصلاح این وضعیت دارد، علاقه‌مند شدیم.»

Puncture-1

// // ?>


جام جهانیِ شرم

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\556763_4163990222175_2103345456_n.jpg

در درون ما و در اطرافمان، صداهای فرامو‌ش‌شده‌ای وجود دارند که ما را به شنیدن فرامی‌خوانند؛ صداهایی اصیل که از آن سوی دیوارها می‌آیند و هر دل‌افسرده‌ای را به ضیافتِ برادری دعوت می‌کنند.
ما در پشت حصارها تنها شده‌ایم و از فرط یأس، خود را به اسباب‌بازی‌هایمان مشغول می‌کنیم تا فراموش کنیم. حالا اسباب‌بازی‌هایمان بزرگ و بزرگ‌تر شده‌اند؛ به اندازه‌ی یک ورزشگاه.
اما گویی یکی از این اسباب‌بازی‌ها دارد چیزی نجوا می‌کند…صدای شلوغیِ بعد از گُل [گلِ خورده شده] را در گوش‌هایتان کم کنید…به نیم‌کت‌ها، به رج‌های سیمانی استادیوم، به آجر دیوارها گوش فرادهید…آن‌ها قصه‌ای برای گفتن دارند:

* * *

صدایی بلندتر از آسمان‌خراش

در دسامبر ۲۰۱۰، قطر توانست امتیاز میزبانی جام جهانی ۲۰۲۲ را نصیب خود کند.

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\شادی امیر قطر از کسب میزبانی جام.jpgشادی امیر قطر از کسب میزبانی جام جهانی ۲۰۲۲

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\WORLD-CUP-REFER-articleLarge.jpgشادی مردم از کسب میزبانی جام جهانی

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\qatar-2022-world-cup-win-celebrations-2-th.jpg

C:\Users\Morteza\Desktop\انتقاد عفو بین الملل از وضعیت کارگران در قطر - BBC Persian[11-25-36].JPGمرد قطری، بعد از شنیدن خبر میزبانی کشورش، سجده‌ی شکر می‌گزارد.

***

بر طبق برآوردهای مالی، قطر به منظور آماده‌سازی خود جهت این مسابقات، ۱۰۰ میلیارد دلار صرف ساخت‌ و سازهای مختلف خواهد کرد: فرودگاه جدید، خطوط مترو، جاده‌ها، یک شهر جدید، هتل‌های مجهز، آسمان‌خراش‌ها و استادیوم‌های متعدد.

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\_81231146_al-wakrah-afp.jpgورزشگاه الوکره

http://dohanews.co/wp-content/uploads/2015/12/estadio-doha-port-qatar-2022-2.jpgورزشگاه دوحه

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\archieved\qatar.jpgدوحــــه

***

بر طبق آمار سازمان عفو بین‌الملل[۱]، ۱ میلیون و ۷۰۰ هزار نفر کارگر مهاجر در قطر مشغول به کار هستند. ۹۰ درصد نیروی کار این کشور را مهاجران تشکیل می‌دهند[۲]. مصر، فیلیپین، نپال و هند و بسیاری از کشورهای دیگر، در قطر، کارگر مهاجر دارند. از سال ۲۰۱۰ که قطر میزبانی جام جهانی را به دست آورد، شمار این کارگرانِ مهاجران، افزایش بسیاری پیدا کرد. کشور قطر برای آماده‌سازی و ساخت‌ ساختمان‌های لازم برای برگزاری جام‌جهانی ۲۰۲۲، دست‌کم یک میلیون کارگر خارجی وارد کشور کرده است[۳].

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\0,,17244842_303,00.jpg

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\sedrf.jpg

***

رسانه‌های بین‌المللی، اتحادیه‌های کارگری در سراسر دنیا و سازمان‌های حقوق بشری، وضعیت کارگران مهاجر، که بیشتر آن‌ها در بخش راه و ساختمان‌سازی مشغول به کار هستند را زیر نظر گرفته‌اند و مسائل نگران‌کننده‌ی بسیاری را مشاهده کرده‌اند.

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\0,,17233436_303,00.jpg

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\0,,17237332_303,00.jpg

***

آن‌طور که سازمان عفو بین‌الملل گزارش داده است صدها کارگر در حین آماده‌سازی قطر برای برگزاری جام جهانی فوتبال مرده‌اند[۴]. از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۴، حدود ۱۲۰۰ کارگر جان خود را در ارتباط با احداث بنا‌های مربوط به جام جهانی ۲۰۲۲ از دست داده‌اند[۵]؛ تقریبا هر روز یک نفر[۶].

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\انتظار می‌رود که شمار کارگران مهاجر در قطر در دو سال آینده ده برابر شود.jpg

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\سازمان عفو بین‌الملل و سازمان دیده‌بان حقوق‌بشر از عمل نکردن قطر به وعده‌های خود در مورد بهبود شرایط کارگران، انتقاد کرده‌اند.jpg

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\کار کردن کارگران خارجی در هوای داغ قطر.jpg

***

سازمان عفو بین‌الملل در یک گزارش میدانی مفصل[۷]، برخی از اصلی‌ترین اشکال سوءاستفاده و ظلم نسبت به کارگران مهاجران که در قطر مشغول به کار هستند را شرح داده است:

  • کارگران، [پس از رسیدن به مقصد کاری‌شان] متوجه می‌شوند که شرایط کار و زندگی در اینجا، با آنچه که استخدام‌کنندگان در ابتدای کار به آن‌ها وعده داده بودند، متفاوت است؛ فی‌المثل دستمزدها پایین‌تر از توافق اولیه است.
  • دستمزد بسیاری از کارگران، ماه‌ها دیرتر از زمانِ مقررِ آن داده می‌شود یا اینکه اصلا داده نمی‌شود.
  • کارفرماها، مدارک و قراردادهای لازم را با بسیاری از کارگران امضا نمی‌کنند و به این ترتیب، آن‌ها را تحت فشارِ دستگیری توسط مأموران دولتی قرار می‌دهند [از این ابزار به عنوان اهرمی برای تهدید و کنترل کارگران استفاده می‌کنند].
  • کارفرماها، گذرنامه‌ی کارگران مهاجر را از آن‌ها می‌گیرند و حتی به آن‌ها اجازه‌ی خروج از کشور [و بازگشت به کشور خود] را نیز نمی‌دهند.
  • کارگران به نحوی طاقت‌فرسا و با ساعات بسیار طولانی، وادار به کار می‌شوند و کارفرماها حاضر به تأمین سلامت و ایمنی آن‌ها در محیط کار نیستند.
  • کارفرماها، کارگران را در محیط‌های کثیف، شلوغ و نامناسب اسکان می‌دهند.

سعید آدری، مدیر مسائل جهانی در سازمان عفو بین‌الملل، می‌گوید که کارگران خارجی در قطر با «تبعیض سیستماتیک» روبرو هستند و حقوق بدیهیِ انسانی آن‌ها زیرپا گذاشته می‌شود[۸].

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\0,,17169469_303,00.jpg

***

بسیاری از کارفرماها، در حالی که کاگران را به کار گرفته‌اند، برگه‌ی اجازه‌ی اقامت را برای کارگرها آماده و یا تمدید نمی‌کنند؛ در حالی که بر طبق قانون قطر باید چنین کاری را انجام دهند. برگه‌ی اجازه‌ی اقامت، برای کارگر اهمیت زیادی دارد، زیرا نشان می‌دهد که زندگی و کار او در کشور، قانونی است. بدون این اجازه‌نامه‌ها، کارگران ممکن است که زندانی و یا جریمه شوند. کارفرماها، این اجازه‌نامه‌ها را در اختیار کارگران قرار نمی‌دهند و به همین دلیل بسیاری از این کارگران، از خوابگاه و محل کارشان حتی بیرون نمی‌توانند بیاییند، چون از دستگیر شدن توسط مأموران دولتی می‌ترسند[۹].

***

وضعیت امنیتی این کارگران از دیگر مسایل بسیار بحث‌برانگیز است. به گفته سازمان عفو بین‌الملل، در سال ۲۰۱۴ میلادی، ۴۴۱ کارگر خارجی، از هند و نپال، دو کشوری که بیشترین شمار کارگران را در قطر دارند، حین آماده‌سازی تاسیسات و تجهیزات جام جهانی، جان خود را از دست داده‌اند.
برخی از کارگران به دلیل حوادثِ رخ داده در محل کار، جان خود را از دست داده‌اند و برخی دیگر به دلیل ناراحتی قلبی درگذشته‌اند. فقط در بازه‌ی زمانی ژوئن تا آگوست ۲۰۱۳، دست‌کم ۴۴ کارگر بر اثر سکته قلبی و سوانح ناشی از کارِ سخت، جان خود را از دست دادند[۱۰].

***

گزارش‌های نهادهای حقوق بشری اعلام می‌کنند که کارگران خارجی مجبورند حتی در دمای پنجاه درجه‌ی سانتیگراد نیز کار کنند و گاه حتی آب آشامیدنی نیز در اختیار آن‌ها قرار نمی‌گیرد[۱۱].

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\0,,19012775_303,00.jpg

***

نهادهای حقوق بشری تا کنون بارها از وضعیت مسکونی اسف‌بار کارگران مهاجر در قطر انتقاد کرده‌اند. محل اسکان کارگران در اغلب موارد غیربهداشتی بوده و بسیار بیش از گنجایش آن پر می‌شود. نشریه‌ی گاردین در مقاله‌ای وضعیت کارگر خارجی در قطر را «بردگی مدرن» توصیف کرده بود.

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\0,,19012772_303,00.jpg

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\0,,19012810_401,00.jpg

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\برخی از کارگران به دلیل حوادث رخ داده در محل کار جان خود را از دست داده‌اند. برخی به دلیل ناراحتی قلبی درگذشته‌اند.jpg

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\پیش از این روزنامه گاردین میزان سوءاستفاده و بهره‌بردای از کارگران خارجی به خصوص کارگران اهل نپال در قطر را با عنوان برده داری مدرن توصیف کرده بود.jpg

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\ضبط گذرنامه کارگران، عدم پرداخت حقوق کارگران برای چندین ماه، عدم دسترسی به آب آشامیدنی برای کارگران تنها برخی از نمونه‌های غیرانسانی گزارش شده از شرایط کارگران خارجی در قطر است.jpg

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\محل استراحت و خوابگاه کارگران خارجی در قطر.jpg

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\0,,16015997_303,00.jpg

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\0,,16015992_303,00.jpg

***

کارگران گاه تا هفت ماه چشم‌انتظار دریافت دستمزد خود هستند. در صورت اعتراضِ آنان، این خطر وجود دارد که مقامات قطر بدون پرداخت حقوق عقب‌مانده‌شان، آنان را از این کشور اخراج کنند.
دی‌پاک، یک فلزکار که در استادیوم خلیفه‌ مشغول به کار بود، به گروه‌های حقوق بشری گفت که زندگی در این‌جا «شبیه زندگی در زندان است». او افزود: «صاحب‌کارم به من گفت: اگه میخوای توی قطر بمونی، باید صدات در نیاد و کار کنی!»[۱۲]

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\0,,18439618_303,00.jpg

«خانواده‌ام الان آواره شده‌اند. دو تا از بچه‌هام که کوچک‌ترند، مجبور شده‌اند ترک تحصیل کنند. …هر روز نگران و عصبی‌ام؛ شب‌ها نمی‌تونم بخوابم. این وضعیت برام، واقعا یه شکنجه است.»
(بخش از گفته‌های پِرِم؛ فلزکاری که در استادیوم خلیفه کار می‌کند؛ اهل نپال است و ماه‌هاست که دستمزدش را نداده‌اند)

***

یکی از قوانین بسیار ظالمانه‌ی کار در قطر، قانون «کفاله» یا «قانون ضمانت[۱۳]» نام دارد. قانون مزبور کارگران مهاجر را موظف می‌کند که در صورتی که بخواهند کشور را ترک کنند یا کارشان را تغییر دهند، باید از کارفرمای خود اجازه‌نامه‌ای داشته و آن را ارائه دهند. به گفته‌ی مسئولان عفو بین‌الملل، این امر سبب می‌شود که کارگرانی که در قطر مورد سوءاستفاده و استثمار قرار گرفته‌اند، به‌راحتی امکان خروج از این کشور را نداشته باشد و به کار اجباری وادار شوند.
۲۳۴ تن از کارگران باغبانی که برای ساخت تأسیسات ورزشی جام جهانی ۲۰۲۲ به کار گرفته‌شده‌ بودند، به عفو بین‌الملل گفته‌اند که مقامات قطری، گذرنامه‌های آنان را ضبط کرده‌اند تا آنان نتوانند پیش از پایان قراردادشان قطر را ترک کنند.

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\کارگران مهاجر خارجی در قطر همچنان «به شدت آسیب‌پذیر» هستند.jpg

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\Construction workers on Khalifa International Stadium ahead of the 2022 FIFA World Cup Qatar on December 30, 2015 in Doha,.jpg

سازمان عفو بین‌الملل در سال ۲۰۱۴، با انتشار گزارشی در مورد استثمار کارگران ساختمانی در قطر، انتقاد کرده و متذکر شده بود که صاحبان و کارفرمایانِ صنایع ساختمانی، کارگران خارجی را «در حکم حیوانات» تلقی می‌کنند.

***

وضعیت کاری زنان

سازمان عفو بین‌الملل در ماه آوریل ۲۰۱۴، گزارشی انتقادآمیز از وضعیت زنان کارگر خارجی و مهاجر در قطر منتشر کرده و از جزئیات خشونت، شکنجه و بردگی آنان پرده برداشته است.

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\0,,17077277_303,00.jpg

بیش از نیمی‌ از زنان مهاجری که در قطر هستند، به کار خانگی مشغول‌اند. قوانین قطر در مورد کار خانگی، برای ساعات کار در روز و برای روزهای کاری در هفته، هیچ محدودیتی قرار نداده‌اند. زنان کارگر خارجی در قطر، مجبورند تا ۱۰۰ ساعت در هفته کار کنند.
کار اجباری، خشونت‌فیزیکی و خشونت جنسی بخشی از مصایبی است که زنان کارگر خارجی در قطر به شکل مداوم با آن مواجه‌اند.
سعید آدری می‌گوید:« بسیاری از این زنان کارگر حق ترک منزل کارفرما را ندارند. اگر هم جرات کنند و به کارفرما بگویند که می‌خواهند از خانه بروند، یا کتک می‌خورند یا تهدید به خشونت فیزیکی می‌شوند.»
دست‌کم ۸۴ هزار زن کارگر مهاجر در کشورهای عرب حوزه‌ی خلیج فارس به کار طاقت‌فرسا مشغول‌اند و بیشتر آن‌ها از کشورهای شرق و جنوب شرق آسیا برای کار به این کشورهای عرب‌نشین وارد می‌شوند.
گزارش عفو بین‌الملل می‌گوید وضعیت این زنان با «برده» فرق چندانی ندارد. آن‌ها اگر از خانه‌ی کارفرما بروند، به عنوان «فراری» به پلیس گزارش شده و بازداشت و روانه‌ی زندان می‌شوند. کارگران بدون اجازه‌ی کارفرما حق ترک کشور و بازگشت به وطن خود را هم ندارند.

***

دولت قطر در جوابیه‌ی یکی از گزارش‌های سازمان عفو بین‌الملل نوشت: «دولت قطر احساس می‌کند که سازمان عفو بین‌الملل وضعیت کار در قطر را در کنار وضعیت کار در سایر کشورها که مسائل مشابهی دارند، قرار نمی‌دهد. قطر به طور جدی قصد دارد تا وضعیت کار در این کشور را به بالاترین سطح استاندارد برساند اما به دلایل نامعلوم، سازمان عفو بین‌الملل هیچ‌گونه مقایسه‌ای بین قطر و سایر کشورهایی که تعداد زیادی از مهاجران را برای رسیدن به رشد و توسعه‌ی سریع به کار می‌گیرند، صورت نمی‌دهد[۱۴]
دولت قطر سال‌هاست وعده می‌دهد که قانون فعلی کار و حقوق کارگران را بازبینی خواهد کرد.

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\0,,17118176_303,00.jpg

***

بخشی از یک تبلیغ تجاری درباره‌ی جام جهانی در قطر:

آنچه در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر در انتظار طرفداران فوتبال است…

قطر، با داشتن سومین ذخایر طبیعی گاز جهان، به آن چنان ثروتی رسیده است که بتواند برای میزبانی خود این شعار را انتخاب کند:

«منتظر هیجان باشید!»

کسانی که به ویترین قطر، دوحه (پایتخت)، سفر می‌کنند، در صحرا از دور دندانه‌هایی را خواهند دید که از دل بیابان سر بر آورده‌اند؛ این‌ها آسمان‌خراش‌های قطر هستند. در آن‌جا ثروتی چشمگیر دیده می‌شود:
شب‌هنگام، غرش اگزوز ماشین‌های گران‌قیمتی که با همدیگر کورس گذاشته‌اند و سر و صدای دوچرخه‌سوارانی که بر دوچرخه‌های درجه‌یک سوارند، در میان برج‌هایی که از فولاد و شیشه ساخته شده‌اند، می‌پیچد.
شاید در دنیا فقط در دوحه بتوان چنین چیزی را در بخش نیازمندی‌های روزنامه‌ی محلی دید: «نیاز فوری به یک قصر!»[…]
استادیوم لوسِیل (Lusail)، در شمال دوحه، جایی است که قرار است بازی افتتاحیه و بازی فینال در آن‌جا برگزار شود.
تمیم العابد، مدیر پروژه‌ی ورزشگاه دوحه، هم‌چنین به طرفداران فوتبال وعده‌ای درباره‌ی استفاده از تکنولوژی‌های جدید و پیشرفته در ورزشگاه‌ها، داده است. او گفته است: «آینده‌نگری برای ما بسیار مهم است. مثلا به زودی تماشاچیان می‌توانند در ورزشگاه‌ها از روی تبلت‌شان، صحنه‌ی آهسته‌ی مسابقات را تماشا کنند. پس برای ما آینده‌نگری خیلی مهم است زیرا شما می‌بینید که تکنولوژی به چه سرعتی دارد پیشرفت می‌کند. ما نمی‌خواهیم چیز‌هایی را طراحی کنیم که وقتی جام جهانی شروع شد، یک تکنولوژی عقب‌مانده و از دور خارج شده باشد.»

منبع: (http://www.businessinsider.com/heres-what-soccer-fans-can-expect-from-the-qatar-world-cup-2014-12 )

***

رگینا اشپوتل، کارشناس عفو بین‌الملل در امور قطر می‌گوید: «فیفا از زمان اعطای میزبانی جام جهانی ۲۰۲۲ به قطر در سال ۲۰۱۰، تاکنون اقدامات و تلاش‌های کافی انجام نداده تا کارگران مهاجر به شرایط و وضعیتی انسانی برسند.»
فیفا به خاطر فشارها و بحث‌های مختلف درباره‌ی گرمای قطر در فصل تابستان، جام جهانی را به فصل زمستان منتقل کرد اما در برابر حقوق از دست رفته‌ی کارگران، ساکت باقی مانده است.
اشپوتل هم‌چنین گفت: «اگر فیفا به سرعت واکنش نشان ندهد و کاری نکند، مسئول و مقصر این امر خواهد بود که جام جهانی ۲۰۲۲ در قطر روی دوش هزاران کارگر مهاجر استثمارشده برگزار می‌شود
کارشناسان سازمان عفو بین‌الملل پیش‌بینی می‌کنند که شمار کارگران خارجی برای ساخت تأسیسات ورزشی جام جهانی ۲۰۲۲ در قطر در طی دو سال آینده (تا سال ۲۰۱۸) ده برابر شده و به ۳۶ هزار نفر افزایش یابد[۱۵].

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\c4e72c79a5677e2f1eee05f282083f391a44ecc7.jpg

***

تعدادی از مردم به همراه اتحادیه‌های کارگری، در زوریخ (سوئیس) در مقابل دفتر جهانی ریاست فیفا، اعتراض خود به وضعیت کارگران قطری را اعلام کردند:

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\A trade union-organised protest in Zurich on 29 May against workers' conditions in Qatar.jpg

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\کارت قرمز برای فیفا.jpg

«به فیفا و حامیان مالی آن بگویید که استثمار کارگران را متوقف کنند!»
سازمان عفو بین‌الملل در سایت خود[۱۶]، دادخواستی تهیه کرده تا از فیفا بخواهد به وضعیت کارگران در قطر هر چه زودتر رسیدگی کند. یکی از کمترین کارهایی که می‌توان برای حمایت از این کارگران انجام داد، امضا کردن این دادخواست و معرفی کردن آن به دیگران است.

***

مصطفی قدری[۱۷]، پژوهشگر «حقوق مهاجرانِ منطقه‌ی خلیج فارس» در سازمان عفو بین‌الملل، می‌گوید: «اگر شرایط تغییر نکند و برای اصلاح این وضعیت هر چه زودتر کاری صورت نگیرد، هر طرفدار فوتبالی باید از خود بپرسد:
آیا ما در حال استفاده از خون و عرق و اشک‌های کارگران مهاجر نیستیم؟[۱۸]»[۱۹]

C:\Users\Morteza\Desktop\جام جهانی و وضعیت کارگران\qatar-world-cup-1.jpg

منابعی برای مطالعه‌ی بیشتر:

  1. برخی از اخبار و گزارش‌های مهم درباره‌ی کارگران درگیر در جام جهانی را می‌توانید در این‌جا و این‌جا ببینید.
  2. گزارشی درباره‌ی وضعیت زنان مهاجر، را می توانید در این‌جا ببینید.
  3. گزارشی درباره‌ی کارگران ساختمانی مهاجر، را می توانید در این‌جا ببینید.
  4. فیلمی درباره‌ی استثمار سازمان‌یافته‌ی کارگران را می‌توانید در این‌جا ببینید.

کلیدواژه: جام جهانی- فوتبال- ورزش- کارگران مهاجر- عدالت- خشونت- تغییر


 

  1.  Amnesty International
  2.  http://globalnews.ca/news/2610395/dion-to-meet-qatari-counterpart-day-after-amnesty-report-alleges-labour-abuse-in-qatar/
  3.  http://www.dw.com/fa-ir/%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D8%B5%D8%AF%D9%87%D8%A7-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%82%D8%B7%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86/g-18465332
  4.  http://www.dw.com/fa-ir/%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D8%B5%D8%AF%D9%87%D8%A7-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%82%D8%B7%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86/g-18465332
  5.  http://www.dw.com/fa-ir/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B9%D9%81%D9%88-%D8%A8%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AB%D9%85%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B7%D8%B1/a-18058021
  6.  http://www.bbc.com/news/magazine-33019838
  7.  https://www.amnestyusa.org/sites/default/files/mde220102013eng.pdf
  8.  http://www.dw.com/fa-ir/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%B9%D9%81%D9%88-%D8%A8%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B7-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B7%D8%B1/a-17590459
  9.  https://www.amnesty.org/en/latest/campaigns/2016/03/qatar-world-cup-of-shame/
  10.  http://www.dw.com/fa-ir/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%B9%D9%81%D9%88-%D8%A8%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B7-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B7%D8%B1/a-17590459
  11.  http://www.dw.com/fa-ir/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%B9%D9%81%D9%88-%D8%A8%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B7-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B7%D8%B1/a-17590459
  12.  http://globalnews.ca/news/2610395/dion-to-meet-qatari-counterpart-day-after-amnesty-report-alleges-labour-abuse-in-qatar/
  13.  Sponsorship Law
  14.  http://www.bna.bh/portal/en/news/699409
  15.  http://www.dw.com/fa-ir/%D8%B9%D9%81%D9%88-%D8%A8%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AB%D9%85%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B2-%D9%82%D8%B7%D8%B1-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF/a-19152860
  16.  https://www.amnesty.org/en/get-involved/take-action/stop-fifa-and-sponsors-world-cup-exploitation
  17.  Mustafa Qadri
  18.  http://www.theguardian.com/football/2015/dec/01/amnesty-international-qatar-world-cup-migrant-workers
  19. هدف از آشنا شدن با وضعیت کارگران مهاجر در قطر، ایراد گرفتن از کشورهای خلیج فارس و یا بیانِ مشکلاتِ دیگران برای دست و پا کردنِ مشروعیت پوشالی برای خود نیست. امید است که با خواندن این متن، با حقوق کارگران بیشتر آشنا شویم؛ به مسأله‌ی عدالت حساس‌تر شویم؛ در آینه‌ی دیگران وضعیت خود و کشور خود را ببینیم و برای تغییر و رقم خوردن زیبایی بیش از پیش بکوشیم.

// // ?>


معرفی پرونده‌ی فقر

«آیا دو چشمش ندادیم ؟ و زبانی و دو لب؟ و هر دو راه [خیر و شر] را به او نمودیم؛ * و[لى‌] نخواست از گردنه بالا رود! * و تو چه دانى که آن گردنه [سخت‌] چیست؟ * بنده‌اى را آزاد کردن، * یا در روز گرسنگى، طعام دادن؛ * به یتیمى خویشاوند، * یا بینوایى خاک‌نشین. * و آنگاه از زمره‌ی کسانى بودن که ایمان آورده و یکدیگر را به شکیبایى و به مهربانى سفارش کرده‌اند؛ * اینانند مبارکان.»
(سوره بلد، آیات ۸ تا ۱۸)

هر روز، وقتی که هر کدام از ما بر سر کلاس‌های مدرسه و دانشگاه، یا در محل‌ کار خود مشغول هستیم، در جایی دیگر از شهر، فقر و بی‌عدالتی هر روز صبح آغاز به کار کرده و در تار و پود دیوارها و آدم‌ها، حیات خود را از سر می‌گیرد. برای برخی از ما آگاهی از رنج و دردی که وجود دارد، به معنای یأس و نومیدی است. اما برای برخی دیگر، این آگاهی برانگیزنده‌ی عزمی جدی برای تغییر است؛ تغییری‌ که دو وجه اصلی دارد: تغییر در بودنِ ما و تغییرِ شرایطِ مردمانی که در رنج هستند. فقری که در برابر چشمان ماست، فرصتی است تا به عوض تکرار هر روزینه‌ی روزمرگی و تنهایی و رکود، در کنار برادران‌مان ارتباط، امید و دهش را کشف کنیم. فقرِ مردمانی که از نبودِ سلامتی، آموزش و حتی امنیت جانی در رنج‌اند، تنها برای کسی که فراموشی و سخت‌دلی را انتخاب کند، مایه‌ی یأس خواهد بود. اما آن که هماره در جستجوی امید بوده است، به استقبال برادری خواهد رفت. و این خواستی مشترک است که در درون هر انسانی جاری است.

پرونده‌ی «فقر»، امید دارد تا خوانندگان را با فقر و تعاریف آن، حوزه های بروز و ظهور آن، عوارض و پیامدهای فردی و اجتماعی آن و همینطور چگونگی تولید و یا ریشه‌کنی آن بهتر آشنا کند.

یکی از بخش‌های این پرونده گزیده‌ای از آیات قرآن و سخنان پیشوایان اسلام در باره‌ی فقر با عنوان «چه چیز مارا به جهنم درآورد؟» و گزیده‌ای از تفسیرهای سوره ماعون در مطلبی با عنوان «آن‌که در رفع نیاز محرومین نمی‌کوشد بی‌باور به دین و قیامت است» می‌باشد.

اما در بخش مقالات، در مقاله‌‌ای با عنوان «فقر در بستر زندگی» برخی از مهم‌ترین حوزه‌های بروز و ظهور فقر مثل بهداشت و آموزش را مروری اجمالی می‌کنیم. مقاله‌ی «چند باور غلط درباره ی فقر» به بررسی و موشکافیِ برخی باورهای رایج در اجتماع درباره فقر می‌پردازد که بسیاری از اوقات مبارزه با فقر را با مشکل مواجه می‌کنند. این مقاله بخش‌های دیگری هم دارد که در ویرایش‌های بعدی این پرونده در اختیارتان قرار خواهد گرفت.

در مقاله‌ی «مرگ‌های خاموش در سکوت تماشا» به بررسی وضعیت سلامت فقرا، عوامل مؤثر برآن و همین‌طور تأثیر متقابل و فاجعه‌بار فقر و بیماری می‌پردازیم. در مقاله‌ای با عنوان «بحران گرسنگی» به یکی از مهم‌ترین مسائل محرومین یعنی گرسنگی و بررسی علت‌ها، پیامدها و راهکارهای مقابله با آن می‌پردازیم؛ بحرانی که به شدت بر سلامتی و آموزش فقرا تأثیرات منفی دارد. مقاله‌ی «نان‌آوران کوچک و آوارگی رؤیاهاشان» پدیده‌ی کودکان کار و علت‌های بروز آن را مورد مطالعه قرار می‌دهد و راهکارهایی اجمالی برای مددکاران ارائه می‌دهد. در بخش مقالات مطلب دیگری با عنوان «همگام با فقرا؛ در راه مبارزه با فقر» نیز وجود دارد که به معرفی تاریخچه روز جهانی ریشه‌کنی فقر و ارائه برخی پیشنهادات عملی برای مقابله با فقر در سطح جامعه و مدارس و همین‌طور معرفی برخی فیلم‌ها و کتاب‌های مناسب می‌پردازد.

علاوه بر مقالات، پرونده‌ی فقر شامل بخش‌های دیگری از جمله معرفی‌ کتاب‌ (بزرگسال، نوجوان و کودک) با موضوعات مرتبط با فقر، معرفی فیلم‌های داستانی و مستند، گزیده‌ی اشعار، کاریکاتور و معرفی برخی منابع مطالعاتی نیز هست.

مطالعه‌ی این پرونده برای تمامی افرادی که دغدغه‌ی فقر و عدالت دارند، مددکاران اجتماعی و تمامی فعالانی که برای پاک شدن جهان پیرامون خود از این بحران در تلاش‌اند مناسب است.

در زیر می‌توانید فهرستی از مطالب این پرونده را مشاهده نمایید:

  1. «چه چیز ما را به جهنم در آورد؟» (آیات و احادیثی درباره‌ی لزوم و چگونگی پرداختن به امر تهیدستان و محرومین)
  2. «آن‌که در رفع نیاز محرومین نمی‌کوشد بی‌باور به دین و قیامت است» (گزیده‌ای از تفسیرهای امام موسی صدر، علامه طباطبایی و آیت‌الله طالقانی بر سوره ماعون)
  3. چند باور غلط درباره‌ی فقر (بخش اول)
  4. فقر در بستر زندگی (مروری بر حوزه‌های مهم نمود فقر)
  5. بحران گرسنگی(علت‌ها، پیامدها، و راهکارها)
  6. مرگ‌های خاموش در سکوت تماشا (درآمدی بر بی‌عدالتی در حوزه‌ی سلامت)
  7. نان‌آوران کوچک و آوارگی رؤیاهایشان (کودکان کار و خیابان؛ مشکلات و راهکارها)
  8. همگام با فقرا؛ در راه مبارزه با فقر (به مناسبت روز جهانی ریشه‌کنی فقر)
  9. معرفی کتاب «اندرون جهان سوم (کالبدشکافی فقر)»
  10. فقر فرهنگی و ناکارآمدی آموزش
  11. انتقاد از مدرسه
  12. معرفی کتاب «صدای فقرا، فریاد برای تغییر (پیامدهای توسعه)»
  13. معرفی کتاب «در آفریقا همیشه مرداد است»
  14. کدام یک محرومیم؟ (معرفی داستان‌هایی با موضوع فقر)
  15. معرفی فیلم «پایان فقر؟» (?The End of Poverty)
  16. معرفی فیلم «بچه‌های آسمان»
  17. معرفی فیلم «دزد دوچرخه»
  18. معرفی مستند «یک جهان تشنه»
  19. معرفی مستند «ماهی‌ها در سکوت می‌میرند»
  20. «تو بخواب ای شیعه‌ی پاک اعتقاد!» چند قطعه شعر از اشرف‌الدین رشتی (نسیم شمال)
  21. «به روی برف نشان قدم نخواهد ماند» (فقر، غنا و اشرافیت در شعر روزگار مشروطه)
  22. غم‌های شهر سیاه (گزیده‌ای از شعر عرب با موضوع فقر)
  23. کاریکاتورهایی با موضوع فقر

 

// // ?>


به روی برف نشان قدم نخواهد ماند (فقر، غنا و اشرافیت در شعر روزگار مشروطه)

دریافت مقاله‌ی «به روی برف نشان قدم نخواهد ماند (فقر، غنا و اشرافیت در شعر روزگار مشروطه)»

فقر و غنا یا داشتن و نداشتن که در ادبیات کلاسیک منظوم ایران همواره جایگاهی داشت، در دوران مشروطه از دیدگاهی جدید مورد ملاحظه قرار می‌گیرد. بدین معنی که فقر اکنون دیگر به عنوان یک امر طبیعی و محتوم تلقی نمی‌گردد و غنای گروه‌های ویژه به عنوان عامل فقر و تیره‌روزی گروه‌های بزرگ‌تری تعبیر می‌شود.

علی خان ظهیرالدوله در یکی از اشعارش سیمایی از اختلاف شدید طبقاتی موجود در جامعه ایران عصر مشروطه به دست داده است:

یکی صد جامه دارد، جمله دیبا
یکی بر تخت زر خفته شب و روز
[…] یکی صد اسب و ده کالسکه دارد
یکی را خانه و باغ است و ملک است
یکی را عور می‌بینی سراپا
یکی از صورت سرماست در سوز
برهنه پا یکی رو بر ره آرد
یکی بی‌خانمان است این چه سلک است

(ظهیرالدوله، ۱۳۶۷: ۴۷۵)

فقر گروه‌های وسیعی از مردم، از یک سو زمینه‌ساز پیدایش یک سلسله «مشاغل کاذب» و از سوی دیگر رواج تکدی‌گری شده بود.

فرخی:

به پایتخت کیان ای خدا شود روزی
در این خرابه به هر جا که پای بگذاری
که چشم خلق نبیند گدای دست دراز
غم است و ناله و فریاد داد و سوز و گداز

(فرخی، ۱۳۵۷: ۱۴۹)

با فلاکت مملکت از چارسو پُر سائل است وز برای این همه سائل کسی مسئول نیست

(همان مأخذ: ۱۱۴)

سید اشرف‌الدین نسیم شمال در اشعاری که در پاسخ روزنامه‌ی ملانصرالدین قفقاز سروده است «مشاغل کاذب» عصر خود را معلول فقر می‌داند:

آیا به تو این مُرشد بی‌پیر چه کرده است
رمال چه کرده به تو، جن‌گیر چه کرده
دانی تو که این مرشد نقال فقیر است
این شیخ مقدس که زند فال فقیر است
یا چله‌نشین صاحب تسخیر چه کرده است
تا چند به حاجی دهد آزار آملا
جن‌گیر بود مفلس و رمال فقیر است
از فقر شده داخل این کار آملا

(نسیم، ۱۳۷۰: ۱۷۱ – ۱۷۰)

در کشوری که بی‌کاری و فقر و فلاکت گریبان‌گیر گروه‌های وسیعی از مردم است، قبح گدایی از بین می‌رود.

نسیم:

اندر این کشور که از بهر رعیت کار نیست هر که بنماید تکدی از برایش عار نیست

(همان مأخذ: ۴۴۲)

گویندگان این دوره با قرار دادن فقر توده‌های مردم در مقابل ثروت اقشار فوقانی و مقایسه‌ی این دو، معمولاً اغنیا را به عنوان غاصبان اموال فرودستان معرفی می‌نمودند.

ظهیرالدوله:

کجا در قطعه‌ای از ارض این‌سان
[…] امیران جمله خون خلق خورده
نه رحمت بر گرسنه سیر را هست
به هر راهی فقیری مرده بینی
[…] غنی سرگرم و بی‌رحم است و دل سخت
شنیدی مردمی بی‌درد و درمان
چه غمشان گر فقیران جمله مُرده
نه شفقت بر فقیری میر را هست
ز سرما و ز جوع افسرده بینی
فقیر گرسنه بی‌حس و بدبخت

(ظهیر‌الدوله، ۱۳۶۷: ۴۸۹)

بهار:

ارباب که صنعت و وجاهت از اوست خون فقرا تمام بر گردن اوست

(بهار، ۱۳۶۸: ۱۲۸۴)

ای مفت‌خوران، مفت‌خوری تا کی و چند
ای رنجبران در به دری تا کی و چند
کــو حـس و حـمـیت؟!
بیچـــاره رعیــت؟!

(همان مأخذ: ۲۹۱)

ریحان:

اغنیا مال و منال رنجبر را می‌خورند رنجبر در زیر چنگ اغنیا یادش بخیر

(ریحان، ۱۳۵۱: ۱۷۸)

از چه رو مالکین بی‌انصاف به رعایا چنین کنند اجحاف

(همان مأخذ: ۸۱)

نسیم شمال:

یک ذره ز ارباب ندیده است معیّت بیـچــاره رعــیـت

(نسیم، ۱۳۷۰: ۱۶۲)

اغلب شاعران این دوره خود را حامی فرودستان می‌دانند.

ریحان:

[…] شریک رنج گردیدی تو هر جا رنجبر دیدی فکندی پنجه با اعیان دفاع از رنجبر کردی ز نفع خویش بگذشتی به هر کاری ضرر دیدی در اوراق جریده حرف حق را منتشر کردی

(ریحان، ۱۳۵۱: ۱۳۱)

عارف می‌گوید:

چگونه گشت طرفدار رنجبر عارف کسی که خرد تن و گردنش تبر نکند

(عارف، ۱۳۵۷: ۲۷۱)

نسیم شمال:

در این شهر حامی پیران تویی طرفدار جمله فقیران تویی

(نسیم، ۱۳۷۰: ۳۱۵)

هم او در شعر «سال لوی ئیل» ضمن عرض تبریک به گروه‌های محروم اجتماعی فهرستی از آنان به دست می‌دهد. واژگان به کار رفته چون زارع گرسنه، فقیران رنجبر، زحمتکشان، محنت‌بران،‌ مفلسان، فقیران لات و لوت به خودی خود گویا هستند.

به زارع گرسنه و عریان مبارک است
فرخنده باد سال به اصناف خون جگر
[…] بر زارعان مشهد و تبریز و اصفهان
محنت بران طارم و قزوین و طالقان
[…] از یک طرف برهنه فقیران لات و لوت
اطفالشان برهنه و لاغر چو عنکبوت
امسال از برای فقیران مبارک است
فرخنده باد سال فقیران رنجبر
زحمتکشان صفحه شیراز و بهبهان
بر مفلسان خمسه و زنجان مبارک است
محتاج روز و شب همه بر قوت لایموت
آن اشک شور و آن دل بریان مبارک است

(همان مأخذ: ۱۰۸)

چنین به نظر می‌آید که گروه‌های محروم اجتماعی به جنبش مشروطه دلبستگی شدید پیدا نموده و از آن امید فلاح داشتند.

نسیم:

در کشمکش تهران هنگامه به مجلس بود چون طالب مشروطه، یک سلسله مفلس بود

(همان مأخذ: ۳۶۲)

جوش و خروش فقرا را ببین قال و مقال ضعفا را ببین

(همان مأخذ: ۷۶)

با این حال ایرج میرزا چندان نسبت به مشارکت گروه‌های فرودست اجتماعی در جریانات سیاسی و به طور مشخص مشروطه‌طلبی و قانون‌خواهی خوش‌بین نیست:

تهی‌دستان گرفتار معاشند
از آن گویند گاهی لفظ قانون
اگر داخل شوند اندر سیاست
برای شام شب اندر تلاشند
که حرف آخر قانون بود نون
برای شغل و کار است و ریاست

(ایرج، ۱۳۵۳: ۹۴)

قضاوت شاعری دیگر در مورد فرودستان اجتماعی چنین است:

قوم دیگر بهر کسب نان و تحصیل معاش
تا دو روز عمر را باشند اندر انتعاش
روز و شب هستند آن بیچارگان اندر تلاش
حمله ور بر یکدگر همچون سگان بر گرد لاش

(گل زرد، ش ۱۸، ۱۲۹۹)

پیروزی نهایی مشروطه‌خواهان و تثبیت نسبی نظام مشروطه در زندگی گروه‌های محروم اجتماعی هیچ‌گونه تحول مثبتی به بار نیاورد، بلکه برعکس در اثر ضعف حکومت مرکزی و مداخلات دول بیگانه، تجاوزات قدرتمندان محلی و غارتگرهای خوانین ایلات، اوضاع اقتصادی ایران رو به وخامت گذاشت و پیداست که در چنین اوضاع نابسامان و رکود اقتصادی بیش از همه گروه‌های فرودست اجتماعی آسیب می‌دیدند.

نسیم شمال:

هر سو نگری میان بازار جمله فقرا به حالت زار

(نسیم، ۱۳۷۰: ۳۸۶)

خلق از جان همه بیزار شدند
زارعین جمله گرفتار شدند
کسبه یکسره بیکار شدند

شاعر علت آن را در این می‌داند که «اغنیا داخل این کار [مشروطه] شدند.»

(همان مأخذ: ۱۲۷)

شاعر دیگری در همین زمینه می‌گوید:

خلق چون مردم ماتم زده غوغا دارند
نه به پا کفش و نه عمامه و نه شولا دارند
شکوه‌ها جمله از این گنبد مینا دارند
همه شب ناله و غوغاست که برپا دارند

(گل زرد، ش ۳۰، ۱۲۹۹)

امّا محرومان کماکان خود را موظف به خدمتگزاری به حاکمان می‌دانند.

سید اشرف الدین حسینی (نسیم شمال) این حالت روحی را به تصویر کشیده است:

گرچه نوکر شده از غم بی‌تاب می‌کُند خدمت آقا به شتاب

(نسیم، ۱۳۷۰: ۳۴۶)

او که از این همه بردباری فرودستان دچار حیرت شده می‌پرسد:

تا به کی ای رنجبر داری سکوت؟

(همان مأخذ: ۱۰۷)

ریحان خود فرودستان را مقصر می‌داند:

محتشم غافل ز بدبختان چراست
رنج بردن لب فرو بستن خطاست
کاین چنین هستید نادان ای خدا
رنجبر تا کی در اندوه و بلاست
ای فقیران جمله تقصیر شماست
می‌رسد فصل زمستان ای خدا

(گل زرد، ش ۱۲، ۱۳۳۷)

با این حال در اشعار آن‌ها نوعی خوش‌بینی نسبت به آینده به چشم می‌خورد. اعتقاد به ناپایدار بودن ظلم و آرزوی فنای آن:

جهان سیاه ز ظلم و ستم نخواهد ماند به روی برف نشان قدم نخواهد ماند

(نسیم، ۱۳۷۰: ۱۲۳)

* * *

یکی از گروه‌های اجتماعی که در دوره‌ی مشروطه به شدت مورد اعتراض و حتی تنفر محافل آزادیخواه قرار می‌گرفت، «اشرافیت» ایران بود. […] آنچه که در دوره‌ی قاجار تحت عنوان اشرافیت خوانده می‌شد، به طور عمده عبارت بود از: پاره‌ای از اعضای خاندان قاجار که دارای عنوان شاهزادگی بودند و نیز برخی از اعضای خاندان‌های قدیمی ایرانیان متمول و صاحب نفوذ که اکثراً دارای القاب پر طمطراق بودند. گروه کثیری از دیوانیان میرزاها و مستوفیان نیز در قرن نوزدهم در زمره‌ی مالکان بزرگ در آمده بودند که از آن‌ها گاهی به صورت اشراف و گاهی به عنوان اعیان نام برده می‌شد، این در حالی است که مرز میان اعیان و اشراف دقیقاً معلوم نیست.

آزادیخواهان صدر مشروطه، «اشرافیت» ایرانی را فاقد مشروعیت دانسته و آن‌ها را مایه‌ی عقب‌ماندگی کشور و عامل نفوذ خارجیان و واسطه سیاسی آن‌ها به شمار می‌آوردند. پیداست در کشوری که میزان برخورداری اکثریت قریب به اتفاق مردم از امکانات و تسهیلات زندگی در سطحی بسیار نازل قرار دارد، چنین گروه اجتماعی به سبب دست داشتن بر اموال و دارایی‌ها به خودی خود مورد خشم و رشک سایرین قرار می‌گرفت.

ظاهراً تا پیش از آغاز نهضت مشروطه، توده‌ی مردم به گونه‌ای برتری اعیان و «اشراف» را پذیرا گردیده و آن را امری عادی تلقی می‌نمودند. سید جمال واعظ خطاب به مردم می‌گفت:

«شما ایرانیان تا پارسال اصلاً نمی‌دانستید که شما رعایا هم در این آب و خاک وطن عزیزتان که اسمش ایران است صاحب حق می‌باشید، بلکه به عکس یقین داشتید که تمام این حقوق مختص است به اعیان و اشراف و امرا و علما و بزرگان. و اعتقاد شما این بود که همین قسم که خداوند انعام و چهارپایان را برای منفعت بنی نوع انسان خلق فرموده است، دیگر گوسفند و شتر و گاو و الاغ و اسب هیچ ملاحظه‌ای در خلقت آن‌ها نشده است مگر فقط محض آسایش و راحتی و آسودگی بنی نوع انسان، همین قسم خیال می‌کردید که در خلقت شماها هم خداوند هیچ غرضی نداشته مگر آسایش و راحتی و آسودگی این اعیان و اشراف و رؤسا.»

(یغمایی، ۱۳۵۷: ۱۷۹)

هیأت حاکمه و اقشار فوقانی و ممتاز جامعه‌ی ایران، به علت ساخت ویژه و فرسوده‌ی قدرت (سلطنت استبدادی) و نیز سطح نازل آگاهی سیاسی و اختلافات درون گروهی موفق نشد به طور جدی در مقابل نهضت ضد استبدادی مشروطه مقاومت نماید و نسبتاً زود تسلیم گردیده بود امّا پس از اعلان مشروطیت و آغاز انقلاب واقعی، به زودی از حالت انفعالی و بهت و حیرت خارج شده و با سر سختی سعی داشت از قدرت و ثروت و امتیازات خود دفاع نماید. آن‌ها با امکانات گسترده‌ای که در اختیار داشتند، هر جا که ممکن بود در مقابل جنبش مردم ایستادگی می‌نمودند، این خود موجبات برانگیخته شدن بیشتر آزادیخواهان را فراهم می‌آورد.

روزنامه‌ی روح‌القدس در شماره‌ی اول (۲۵ جمادی‌الثانی ۱۳۲۵) خطاب به این گروه می‌نویسد:

«ای شاخ‌های ظلم و استبداد که سیاهی ظلم و استبدادتان ایران را تیره کرده و چشم تمام ایرانیان را خیره نموده، هرچه تاکنون خیانت به ملت و دولت کردید بس است دیگر مصلحت شما نیست که مثل اعمال سابقه‌تان عمل کنید چراکه در این زمان بحمدالله مردم از خواب غفلت بیدار شده‌اند. دیگر قبول ظلم شما را نخواهند کرد و زیر بار ظلم نخواهند رفت (شیر زن‌های ایرانی رفع ظلم شما را خواهند کرد تا چه رسد به مردهای ایشان).»

ضدیت محمدعلی شاه با اساس مشروطه شرایط لازم را برای ابراز مخالفت آشکار «اشراف» و «اعیان» و سایر قدرتمندان فراهم نمود و دربار شاهی به مرکز ثقل تمامی نیروهای هوادار رژیم سابق تبدیل گردید. نکته‌ی جالب اینکه این گروه اجتماعی نیز به همان اشکال نوین و رایج مشروطه‌خواهان توسل جسته و در روند تشکیل انجمن‌ها در ایران، شمار کثیری از آن‌ها انجمنی به نام «انجمن خدمت» تشکیل دادند.

روزنامه‌ی حبل‌المتین عملکرد انجمن مزبور را مورد انتقاد قرار داد:

«… حتی آن که انجمنی هم تشکیل دادند خود را از سایر افراد امتیاز داده و با سایر مجامع ملی که در تواتر این همه بلایای وارده و مصایب عظیمه گرد هم جمع شده و دفع فتنه را مصمم می‌شدند … هیچ اظهار همراهی و مساعدت … نمی‌کردند کاَنَّه خود را از این ملت جدا دانسته و شریک غم و شادی قوم نمی‌شمردند.»

(حبل‌المتین، ش ۳۹، ۱۹۰۸)

پس از واقعه‌ی ترور اتابک اعظم توسط مشروطه‌خواهان تندرو و ناکام ماندن برنامه‌ی وی در براندازی نظام مشروطه، گروه کثیری از «اعیان» و «اشراف» تحت تأثیر حادثه مذکور (به عبارت صحیح‌تر از ترس جان) در مجلس حاضر شده و آشکارا نسبت به مجلس و مشروطه ابراز وفاداری نمودند. چنانکه حوادث بعدی نشان داد این اعلام وفاداری جنبه‌ی تاکتیکی داشته و گروه مزبور تقریباً در تمامی دوره‌ی اول مشروطه (دوره‌ی سلطنت محمد علی شاه) نسبت به نظام سیاسی نوین موضعی خصمانه داشته است.

ظاهراً بخشی از این گروه با مشروطه‌خواهان همدلی نشان داده و یا اینکه خود در شمار آن‌ها بودند. نویسنده‌ی سر مقاله‌ی روزنامه‌ی حبل‌المتین سعی نموده تفاوت‌های موجود میان گروه اجتماعی مزبور را برای خوانندگان توضیح دهد:

«… به شاهزادگان و خوانین متوسط کار نداریم آن‌ها الحمدالله حس‌شان اغلب بیدار و در مجامع ملی چون سایر افراد در حفظ حقوق ملت و حمایت از قانون عدالت کوشیده و پروانه‌وار در گرد شمع مشروطیت پر می‌زنند و در وقایع مجلس مقدس ناموس و عدالت از هیچ قسم جانفشانی دریغ نمی‌دارند».

(همان مأخذ)

در مقابل این گروه، گروه دیگری را مورد خطاب قرار می‌دهد:

«… روی سخن به جانب طبقه‌ی ممتاز و اکابر اشراف است که بدبختانه در این دو سال مشروطیت آن طور که باید و شاید با این ملت نجیب که سنگ استقلال و بقای دودمان محترمشان را به سینه می‌زند همراهی و مساعدت نفرموده‌اند و این صدماتی که از قتل و غارت و نهب و اسارت در راه حفظ منافعش راجع به این فامیل محترم بود، دستگیری و معاونت نفرموده‌اند.»

بسیاری از گویندگان عصر مشروطه، شعرهایی در ذم «اعیان» و «اشراف» ایران سروده‌اند. میرزاده عشقی با زبانی تلخ به توصیف اشراف ایران می‌پردازد:

[…] در این زمینه هر آن کس گذشت از انصاف
ز هیچ بی شرفی می‌نکرد استنکاف
شرف ورا شود آن‌گاه کمترین اوصاف
از این ره است که آن مرده شو شد از اشراف

هم او در ادامه‌ی همین شعر گوید:

[…] شرف به دزدی کف رنجبر نبود
شرف به داشتن قصر معتبر نبود

(عشقی، ۱۳۵۷: ۱۹۲ – ۱۹۰)

توصیف لاهوتی از چگونگی زندگی اشراف و برخورداری‌شان از امکانات و تسهیلات زندگی:

اشراف درون باغ و بستان
[…] اشراف به فکر خودپرستی
در سیر و سیاحت و گلستان
مشغول قمار و عیش و مستی

(لاهوتی، ۱۳۵۸: ۶۲۸ – ۶۲۷)

هم او در شعر دیگری در این زمینه گوید:

نعمت اشـراف در حساب نیاید زحمت مزدور سال و ماه ندارد

(همان مأخذ: ۸۰ – ۷۹)

میرزا احمد خان کرمانی (استاد بهمنیار بعدی):

[…] سران کشور که باد از تنشان سر جدا
دولت از ایشان فقیر، ملت از ایشان گدا
در ره آمال شوم، کرده وطن را فدا
نه ز آسمانشان هراس، نه بیمشان از خدا

ز مردمی بی‌نشان به اجنبی همنشین

(دنیا، ش ۳، ۱۳۴۷)

فرخی در توصیف تسلط اشراف بر اموال و دارایی‌های کشور گوید:

اشراف عزیز نکته‌سنج من و تو
تا بی حس و جاهلیم یک سر من و تو
چون مار نشسته روی گنج من و تو
پامال کنند دسترنج من و تو

(فرخی، ۱۳۵۷: ۲۵۵)

انتظام‌السادات نیّر در شعری که در روزنامه‌ی دهقان کرمان به چاپ رسیده است از زبان رنجبران، اشراف را مورد نکوهش قرار می‌دهد:

[…] ثمر دولت اشراف بشد خواری من
یک دم این قوم نکردند مددکاری من
مورث ضعف قوی باعث بیماری من
دیده بستند ز غمخواری و دلداری من

همه اولاد مرا خواسته با درد دچار

(صدر هاشمی، ج ۲، ۱۳۶۴: ۳۰۹)

نمونه‌ای دیگر از ارزیابی منفی شاعران از اشراف:

دسته‌ی اشراف کایشان حافظان ملتند
اکثریت را همه جایز ولی در قلتند
از سراپا حیله و از پای تا سر علتند
ملت از کردار این بی‌همتان در ذلتند

(گل زرد، ش ۱۸، ۱۲۹۹)

[…] تحول نظام سیاسی و تبدیل استبداد به مشروطه در بادی امر به معنای سپری شدن ایام حاکمیت اشراف تلقی می‌شود:

دور فرعونی اشراف در ایران بگذشت

(عارف، ۱۳۵۷: ۲۶۳)

به رنجبر ببر از من پیام کز اشراف دگر به دوش تو بار گران نخواهد ماند

(همان مأخذ: ۲۳۷)

پس از تبدیل انتخابات «صنفی» به انتخابات مستقیم، این امکان برای اغنیا و زورمندان (بویژه اشرافیت زمین‌دار) فراهم گردید که با استفاده از اهرم‌های قدرتمند سیاسی و اقتصادی که در اختیار داشتند، آرای مردم (عمدتاً دهقانان) را به خود تخصیص داده و به طور وسیع به مجلس شورا راه یابند.

فرخی صحنه‌ی سیاست عصر مشروطه‌ی ایران را چنین توصیف می‌کند:

هیچ چیزی نیست کاندر قبضه‌ی اشراف نیست
گر وکالت هم فتد در چنگشان انصاف نیست
شاه و دربار و وزارت عزّ و جاه و ملک و مال
هیچ چیزی نیست کاندر قبضه‌ی اشراف نیست

(فرخی، ۱۳۵۷: ۱۰۹)

شاعر دیگری در هیمن زمینه شعری به طنز سروده که در روزنامه «گل زرد» به چاپ رسیده است:

یک دسته ز اشراف شب و روز دویدند
تا آنکه ز دلال بسی رای خریدند
[…] ای ملت بیچاره ز اشراف حذر کن
بگشای کنون چشم و ز هر سوی نظر کن

(گل زرد، ش ۳۶، دوشنبه ۲۳ شعبان)

عارف قزوینی بر آشفته از اینکه اشراف با تکیه به امکاناتی که در اختیار دارند، (زر و زور)، در عصر مشروطه برای مردم وکیل تعیین می‌کنند، چاره‌‌ی کار را چنین می‌بیند:

به زور مشت ز اشراف زر بگیر که تا
[…] در انتخاب به تخریب مملکت ای کاش
وکیل بهر تو تعیین به زور و زر نکند
کمک به بی‌شرف ارباب، برزگر نکند

(عارف، ۱۳۵۷: ۲۷۱)

لاهوتی در ذمّ اشراف:

گر نیست دو دست نامور ما را
تا چند برای نفع خود اشراف
تا کی چو کلاه و کفش بفروشند
کس می‌نرهاند از خطر ما را
آواره کنند و در‌به‌در ما را
این بی‌شرفان به سیم و زر ما را

(لاهوتی، ۱۳۵۸: ۵۷)

خشم و اعتراض نسبت به اشراف ایران به وضوح از اخلال اشعار عارف قزوینی قابل ملاحظه است:

کابینه‌ی اشراف جز ننگی نیست
[…] ایران سراسر پایمال از اشراف
این رنگ‌ها را غیر نیرنگی نیست
آسایش و جاه و جلال از اشراف

دلالی نفت شمال از اشراف

(عارف، ۱۳۵۷: ۴۱۳ – ۴۱۲)

ظاهراً چنین تصور می‌شد تا زمانی که سلطه‌ی اشراف برقرار است هیچ‌گونه امیدی به اصلاح امور نمی‌توان داشت:

تا ز اشراف در این شهر نشان خواهد بود
ما همانیم که بودیم و همان خواهد بود
سیل سرچشمه‌ی غم در جریان خواهد بود
سود ما و تو مبدل به زیان خواهد بود

(گل زرد، ش ۳۰: سال ۴)

شاعری با نام مستعار «نجات علی شاه» پس از گذشت سیزده سال از اعلان مشروطیت هنوز «اشراف» را بر مردم و کشور مسلط می‌بیند:

از ظلم خائنین و اشراف مال اندوز
کالای تنگدستی دارد رواج امروز
[…] امروز ای برادر اشراف فکر خویشند
بر کرسی امارت چسبیده چون سریشند
گرگان آدمی خوار پنهان به جلد میشند

(گل زرد، ش ۲، ۱۲۹۹)

فرخی درباره‌ی فرصت‌طلبی اشراف در عصر آزادی می‌گوید:

پیرو اشراف دادِ نوع خواهی می‌زند با سرشت دیو دعویّ سروشی می‌کند

(فرخی، ۱۳۵۷: ۱۸۱)

برای «پایینی‌ها» مصاحبت با اشراف و پذیرفته شدن در محفل آن‌ها مستلزم دم فروبستن و انکار خویشتن بود:

[…] اگر خواهی که با اشراف باشی روز و شب همدم
اگر خواهی تو اندر مجلس اعیان شوی محرم
سخن در مجلس آقا مگو هرگز ز بیش و کم
که ملت از چه از جور شما باشد به غم توأم

(گل زرد، ش ۲، ۱۲۹۹)

بهمنیار در نکوهش اعیان و کارگزاران گوید:

وکیل و میر و وزیر ز صنف اعیان بود
رنجبر و کارگر، بی سر و سامان بود
اسیر عفریتِ ظلم، ملک سلیمان بود
چو حال او کار ملک، زار و پریشان بود

چو کیسه‌ی او تهی خزانه‌ی مسلمین

چندی اگر بگذرد امور بر این قرار
محو شود نام ملک از ورق روزگار
در کف اعیان بود حکومت و اقتدار
مگر شود کارگر امور را ذمه‌دار

بهر نجات وطن رخش کشد زیر زین

(دنیا، ش ۳: ۱۳۴۷)

ظاهراً پس از تصویب و اجرای قانون نظام اجباری (نظام وظیفه‌ی عمومی) که تمامی جوانان موظف به انجام خدمت زیر پرچم بودند، فرزندان اشراف را از خدمت وظیفه معاف نمودند.

طفل کاسب را جبراً به نظامی گیرند لیک اشراف معافند ز حکم اجبار

(بهار، ۱۳۶۸: ۴۷۳)

منبع:

«سیاست و اجتماع در شعر عصر مشروطه»، تألیف «فاروق خارابی»، نشر دانشگاه تهران، ۱۳۸۰

// // ?>


تو بخواب ای شیعه‌ی پاک‌اعتقاد! (چند قطعه شعر از اشرف الدین رشتی/ نسیم شمال)

دریافت فایل قابل چاپ شعرها

دَری وَری

گریه مکن عزیز من موسم نوبهار میاد
باز به باغ و بوستان میوه آبدار میاد
بلبل مست نغمه زن بر سر شاخسار میاد
غلّه ز خوار می‌رسد گندم شهریار میاد

بزک نمیر بهار میاد خربزه با خیار میاد

دخترک عزیز من از غم نان به سر مزن
لولی اشک‌ریز من بر دل من شرر مزن
طفلک با تمیز من شعله به خشک و تر مزن
سال دگر برای تو شوهر غمگسار میاد

بزک نمیر بهار میاد خربزه با خیار میاد

سال دگر به خوشدلی نان و پنیر می‌خوری
روغن زرد می‌خری شربت و شیر می‌خوری
گوشت کباب می‌کنی دیزی سیر می‌خوری
بر در خانه‌ات همی خربزه بار ‌بار میاد

بزک نمیر بهار میاد خربزه با خیار میاد

دخترکا عذار تو طنطنه بر قمر زند
نافه‌ی چین زلف تو لطمه به مشک تر زند
لعل لب ملیح تو طعنه به نیشکر زند
ماهِ دگر برای تو مشتری از تتار میاد

بزک نمیر بهار میاد خربزه با خیار میاد

هر چه خوری بخور ولی غم مخور از گرسنگی
یک دو سه روز صبر کن، سم مخور از گرسنگی
غصّه و غم به جای نان کم مخور از گرسنگی
شام اگر نخورده‌ای فردا واست ناهار میاد

بزک نمیر بهار میاد خربزه با خیار میاد

شام نمی‌خوری مخور گُشنه بخواب دم مزن
گر به تنت فرو رود دشنه بخواب دم مزن
خشک شده است آب‌ها تشنه بخواب دم مزن
چرخ‌زنان به کام ما گردش روزگار میاد

بزک نمیر بهار میاد خربزه با خیار میاد

دَری وَری

میان مدرسه هر شب بخور یا شیخ سرما را
به یاد کرسی و منقل بخوان این شعر زیبا را
مخور غم فصل تابستان تو خواهی دید گرما را
«اگر آن ترک شیرازی بدست آرد دل ما را

به خال هندویش بخشم سمرقند و بخارا را»

میان حجره از سرما بِکِش آه و فغان هر شب
به عشق چشمه‌ی خورشید رو بر آسمان هر شب
به یاد منقل و آتش بزن آتش به جان هر شب
به پیش مشعل مهتاب بردار و بخوان امشب

حدیث شیخ ابوالپشم و کتاب نان و حلوا را

تو ای بیچاره در دنیا دگر راحت نخواهی یافت
به قول خواجه حافظ بعد از این دولت نخواهی یافت
بجز غربت بجز ذلت بجز محنت نخواهی یافت
«بده ساقی می باقی که در جنت نخواهی یافت

کنار آب رکناباد و گلگشت مصلّی را»

بزرگان جملگی خفته به روی رختخواب خود
کشیده ماه را هر شب میان رختخواب خود
مهیّا کرده با دلبر شراب خود کباب خود
تو هم در زیر سر بگذار از سرما کتاب خود

به یاد آور کنیزان کتاب الف و لیلا را

به شیخ بینوا سرکارِ والا کی نظر دارد
دعاها در دل سخت بزرگان کی اثر دارد
جناب حضرت اشرف ز سرما کی خبر دارد
غنی در نیم شب سوی خرابه کی نظر دارد

که تا بیند برهنه مفلسان بی سر و پا را

اگرچه بنده دنیا را روان چون آب می‌بینم
ز سرما خویش را چون مرده در دولاب می‌بینم
ولی خود را در این آب روان غرقاب می‌بینم
لحاف و پوستین و منقل اندر خواب می‌بینم

بیا در مدرسه بنگر حصیر کهنه‌ی ما را

شبی در خواب می‌دیدم لباس تازه‌ای دارم
به من یک خانه قسمت شد در و دروازه‌ای دارم
میان جیب‌هایم پول بی‌اندازه‌ای دارم
میان رختخواب گرم و نرم آوازه‌ای دارم

شدم بیدار دیدم باز عریان جمله اعضا را

مرا گر قوّه بودی چون جوانان کسب می‌کردم
میان گردش صحرا مهیّا اسب می‌کردم
ز روی میل و رغبت کسب را دلچسب می‌کردم
پر طاووس نصرت را تبارک نصب می‌کردم

که تا مردم بینند این جمال و قدّ و بالا را

اگر من مال و دولت داشتم انفاد می‌کردم
ذغال و خاکه می‌دادم بسی امداد می‌کردم
فقیران را در این فصل زمستان شاد می‌کردم
یتیم و بیوه‌زن را راحت و دلشاد می‌کردم

غنی می‌کردم از احسان فقیر و پیر و برنا را

اگر من مال و دولت داشتم انعام می‌دادم
درین فصل زمستان رخت بر ایتام می‌دادم
برای هر گدائی نصف شب پیغام می‌دادم
یکی را پول می‌دادم یکی را شام می‌دادم

یکی را پوستین تا دور سازد رنج سرما را

اگر من مال و دولت داشتم هر شب در این تهران
به روی سفره می‌چیدم بساط نعمت الوان
فقیران را در این فصل زمستان کردمی مهمان
پلو یکسو چلو یکسو خورش از یک طرف جوشان

به خاص و عام می‌دادم فسنجان و مسمّا را

خیالات شب‌های دراز زمستان

شبی در خواب دیدم محرمانه
بریدم رخت دامادی شبانه
عروس تازه آوردم به خانه
چنین می‌گفت رقاص زنانه

شتر در خواب بیند پنبه دانه

گداها را همه مسرور دیدم
به‌ فصل عید جشن‌ و سور دیدم
شکم‌ها را همه معمور دیدم
زدم فی‌الفور طبل شادیانه

شتر در خواب بیند پنبه دانه

بدیدم قطع گردیده صداها
به دوش جمله از‌ اطلس رداها
لباس تازه پوشیده گداها
همه با طمطراق خسروانه

شتر در خواب بیند پنبه دانه

بدیدم اغنیا کرده حمایت
به‌ یادم آمد آن دم این‌ حکایت
ز کوران‌ و شلان کرده ‌رعایت
که جنّت می‌دهد حق با بهانه

شتر در خواب بیند پنبه دانه

صلات ظهر رفتم منزل خان
به روی میز نعمت‌های الوان
بدیدم سفره‌چی می‌گسترد خوان
گروهی جمع در آن آستانه

شتر در خواب بیند پنبه دانه

ز اقسام خورش در سفره چیده
قدح با آب لیمو صف کشیده
خورش‌ها را همه ناظر چشیده
مثال گفتگوی شاعرانه

شتر در خواب بیند پنبه دانه

کته چون دامن دشت نهاوند
پلو چون قلّه‌ی کوه دماوند
چلو طعنه زده بر کوه الوند
نموده مرغ در وی آشیانه

شتر در خواب بیند پنبه دانه

به‌دل گفتم عجب کشکی خریدیم
عجب خیری ازین مشروطه دیدیم
عجب بهر فقیران سفره چیدیم
عجب تقسیم شد وجه اعانه

شتر در خواب بیند پنبه دانه

عجب اصلاح شد اوضاع ایران
عجب جمع‌آوری شد از فقیران
عجب آباد شد این خاک ایران
عجب بی‌جا زدیم این قدر چانه

شتر در خواب بیند پنبه دانه

چرا خوابیده‌ای فصل بهار است
بنفشه جلوه‌گر در جویبار است
آلاله شعله‌ور در کوهسار است
نمی‌دانم خبر داری تو یا نه؟

شتر در خواب بیند پنبه دانه

نه ادراک و نه استعداد داریم
فقط در بیستون فرهاد داریم
نه مشروطه نه استبداد داریم
ز شیرین نیست نامی در میانه

شتر در خواب بیند پنبه دانه

همیشه تشنه نهر آب بیند
برهنه خرقه‌ی سنجاب بیند
گرسنه نان سنگک خواب بیند
مقصّر خواب بیند تازیانه

شتر در خواب بیند پنبه دانه
گهی قپ‌قپ خورد گه دانه دانه

زارع در زیر شلاّق به ارباب گوید

ای ظالم ستمگر برزن بلا نبینی
شلاّق را به لنگر برزن بلا نبینی

ما زارعین مظلوم هر روزه در بلائیم
آخر ترحمی کن ما بنده‌ی خدائیم
گاهی به چنگ ارباب گه دست کدخدائیم
بر مفلسان مضطر برزن بلا نبینی

شلاّق را به لنگر برزن بلا نبینی

مشروطه را گرفتیم آخر نتیجه این شد
داغ و درفش و شلاق قسمت به زارعین شد
گویا که قسمت ما روز ازل چنین شد
ای موذی مزوّر برزن بلا نبینی

شلاّق را به لنگر برزن بلا نبینی

پیغمبر مکرم آن هوشمند بارع
یعنی ز زارعین است محصول این مزارع
گویا گرفتی از شمر تعلیم این نسق را
من زیر چوب شلاّق تو می‌خوری عرق را
ما مردمان دهقان از علم و عقل دوریم
سال دوازده ماه عریان و لخت و عوریم
مشروطه را گرفتید کو قسمت رعیّت
اسلام مضمحل شد کو ذرّه‌ای معیّت
ما تشنه و گرسنه در آفتاب و گرما
کمتر به ما بده فحش مقصود را بفرما
هر دم برای ارباب دار و ندار خود را
هم مالیات دادم هم ایلجار خود را
افسوس حق زارع امروز پایمال است
گویا که خون ملت بر مالکین حلال است
فرمود حاصل زرع باشد حلال زارع
ای دشمن پیمبر برزن بلا نبینی
پامال کردی از ظلم یکباره حرف حق را
یک چطور و دو چطور برزن بلا نبینی
هر چند چشم داریم امّا کریم و کوریم
ای مفت‌خوار ابتر برزن بلا نبینی
بر باد رفت ناموس کو غیرت و حمیّت
ای مستبد کافر برزن بلا نبینی
زیر پلوی ارباب مملوّ ز مرغ و خرما
ای منکر قلندر برزن بلا نبینی
دوشاب و مرغ و جوجه ماست تقار خود را
با سنگ و چوب گو سر برزن بلا نبینی
حاصل از این ادارت فریاد قیل و قال است
ای خواجه‌ی توانگر برزن بلا نبینی

شلاّق را به لنگر برزن بلا نبینی

ارباب همین که این اشعار را شنید حکم کرد همان ساعت با جوالدوز دهان زارع بیچاره را دوختند.

وقتی که نان و گوشت در تهران گران بود امر به صبر میفرماید

صبر کن آرام جانم صبر کن
صبر کن آرام جانم صبر کن

بعد ازین تهران گلستان می‌شود
گوشت‌های شیشک ارزان می‌شود
در دکان‌ها نان فراوان می‌شود
مشکلات از صبر آسان می‌شود

صبر کن آرام جانم صبر کن

از برای نان گندم غم مخور
گر نداری اَرده‌ی قم غم مخور
جان من از بهر مردم غم مخور
ور شرابت نیست خُم‌خُم غم مخور

صبر کن آرام جانم صبر کن

لاله در گلشن شود خوشبو ز صبر
اسفناج ما شود کوکو به صبر
آدم بدخو شود خوش‌خو به صبر
نان سنگک هم شود نیکو به صبر

صبر کن آرام جانم صبر کن

ای پری رخسار محبوبُ‌القلوب
صبر کن از ظهر تا وقت غروب
گر تو می‌خواهی بگیری نان خوب
گر زند شاطر به فرقت سنگ و چوب

صبر کن آرام جانم صبر کن

گر بیفتی همچو موش اندر تله
گر برآری فصل پیری آبله
گر خرت ماند عقب از قافله
گر رفیقت هست شمر و حرمله

صبر کن آرام جانم صبر کن

بعد از این منسوخ می‌گردد جفا
انگلیس آید سر عهد و وفا
روس با آلمان کند صلح و صفا
تو بکِش بر چشم خود سرمه جفا

صبر کن آرام جانم صبر کن

مادران مِن بعد دانا می‌شوند
کورها از علم بینا می‌شوند
دختران باهوش و خوانا می‌شوند
این فقیران هم توانا می‌شوند

صبر کن آرام جانم صبر کن

غم مخور سال دگر نان می‌خوری
گوسفند و مرغ بریان می‌خوری
میوه‌ی شیرین به شمران می‌خوری
در سر سفره فسنجان می‌خوری

صبر کن آرام جانم صبر کن

در جراید گر خبرها شد دروغ
نقل کاشان با خطرها شد دروغ
گفتگوها در گذرها شد دروغ
قتل نایب با پسرها شد دروغ

صبر کن آرام جانم صبر کن

خصم اگر آغاز هتّاکی کند
گر نظام‌الملک بی‌باکی کند
روس در تبریز سفّاکی کند
ملّت تبریز را شاکی کند

صبر کن آرام جانم صبر کن

گر بهم دادند نسبت از فساد
گر نوشتند از نجف حکم جهاد
ور شده بازار امنیت کساد
تو بخواب ای شیعه پاک اعتقاد

صبر کن آرام جانم صبر کن

بعد از این پیران جوانی می‌کنند
اهل تهران شادمانی می‌کنند
نوجوانان مهربانی می‌کنند
با شرافت زندگانی می‌کنند

صبر کن آرام جانم صبر کن

از برای نان مکن اینقدر لج
می‌رود سال دگر شاطر به حج
صبر کن الصّبر مفتاح ‌الفرج
شیخ جعفر گفت با ملاّ فرج

صبر کن آرام جانم صبر کن
صبر کن دردت به جانم صبر کن

منبع:

  • «دیوان کامل نسیم شمال»، مؤلف «اشرف‌الدین رشتی»؛ با مقدمه‌ی «سعید نفیسی»، نشر سعدی، ۱۳۶۸
// // ?>


چند باور غلط درباره فقر (بخش اول)

10

باورهای ما یکی از مهم‌ترین عوامل پیش‌برنده ما در زندگی و در واقع جهت‌دهنده به اعمال ما هستند. هر یک از ما در طول زندگی رفته‌رفته به تصویرها و پیش‌فرض‌هایی از جهان، خودمان و دیگران می‌رسیم که گاه حاصل تفکر خود ما هستند و گاه از طرف خانواده، مدرسه، فضای اجتماع و یا دولت‌ها به ما انتقال داده شده‌اند. مسئلهی مهم این است که بسیار پیش می‌آید که این پیش فرض ها با حقیقت ماجرا مطابقت زیادی نداشته باشند. مثلا زیاد پیش می‌آید که ما درباره کسی و شرایطش قضاوت می‌کنیم، بدون آنکه با خود آن فرد به طور جدی وارد گفتگو و تعامل شده باشیم یا لااقل شرایط مختلف او را در نظرگرفته باشیم. مصداق دیگر این وضعیت زمانی پیش میآید که پیش‌فرض‌های ما درباره موضوعات یا افراد، با اصول اخلاقی مهمی که خود ما به آن‌ها اعتقاد داریم و انتظار داریم که دیگران بر اساس آن‌ها یا ما رفتار کنند -مثل انصاف یا عدالت- در تعارض قرار می‌گیرند.

این متن باورهای مختلف درباره فقر و فقرا را که هر روز در کوچه و خیابان، در رسانه‌های عمومی و تبلیغات به گوش ما می‌رسد، بهانه قرار می‌دهد تا حقایقی را درباره مردمان فقیر آشکار کند. هر بخش از متن با سوالی شروع می‌شود که از باوری خاص و رایج درباره فقرا صحبت می‌کند. در هر بخش تلاش می‌کنیم تا علاوه بر استناد به آمار، با دلایلی ساده و اطلاعاتی که بر سر آن ها توافقی عمومی وجود دارد، درباره آن باور بحث کنیم. هدف از نوشتن این متن تنها نقد این باور‌ها نیست، بلکه تلاش بر این است تا در پی آشکار شدن درد‌های موجود، دریچه هایی به سوی امید و عمل رهایی‌بخش بگشاید. دریچه‌هایی که ممکن است تا کنون تصورات ما آن‌ها را بسته نگاه داشته‌اند.

در پاسخ به باورهای غلط رایج – که در زیر آمده است- تلاش شده است تا از منظری مسئولانه به فقر و زندگی محرومین نگاه شود.

  1. فقر چیست؟ آیا فقر همان بی‌پولی یا درآمد کم است؟
  2. آیا فقرا به خاطر تنبلی و کار نکردن فقیر می‌مانند؟
  3. آیا با وجود اوضاع نابه‌سامان اقتصادی در یک جامعه، تلاش ما برای اصلاح و رفع فقر سودی دارد؟
  4. آیا کودکان فقیر کم‌استعدادتر از باقی کودکان هستند؟
  5. آیا فقرا دروغ می‌گویند؟ آیا متکدیان خیابانی از من و شما ثروتمندتر هستند؟
  6. مسئولیت ما و دولت‌ها در برابر فقر چیست؟

آنچه در ادامه می خوانید در واقع بخش اول از این متن است که به سه سوال ابتدایی پاسخ می‌دهد. ان شاء‌الله باقی سوالات در قسمت‌های بعدی خواهند آمد.

دریافت مقاله‌ی «چند باور غلط درباره فقر (بخش اول)»

// // ?>


معرفی مستند «ماهی‌ها در سکوت می‌میرند»

word-image

کارگردان:
یاسر عرب-محسن زارعی
فیلم‌نامه‌نویس: – موسیقی متن: –
سال تولید: ۱۳۹۲ کشور: ایران زمان: ۵۰ دقیقه
ژانر: مستند اجتماعی موضوع اصلی: وضعیت زندگی در استان سیستان و بلوچستان کلیدواژه‌ها: بی‌تفاوتی و سکوت- فقر- بیکاری- محیط زیست.
زبان اصلیِ فیلم: فارسی

مناسب برای:

  • گروه سنی:

نوجوان، جوان، میانسال و سالمند

  • موقعیت های اجتماعی و روانی مثلِ…:

بی‌توجهی به فقر؛ امنیتی نگاه کردن به مسائل اجتماعی؛ بی‌تفاوتی و سرخوشی؛ مصرف‌گرایی؛ بحث‌های سیاسی؛ یأس و انفعال؛ تماشای اخبار و روزنامه‌ها؛ بی‌توجهی نسبت به محیط زیست.

  • موقعیت‌های گوناگون:

مناسب برای کسانی که از وضعیت فقر در دنیای اطراف خود، بی‌اطلاع‌اند؛
مناسب برای کسانی که می‌خواهند جدی‌تر زندگی کنند و سرنوشت هم‌نوعان‌ و هم‌وطنان‌شان برای‌شان مهم است؛
مناسب برای کسانی که اندیشیدن و تلاش برای عدالت را فراموش کرده‌اند؛
مناسب برای کسانی که تلویزیون‌های داخلی و خارجی را نمایش‌دهنده‌ی واقعیت می‌دانند؛

  • این فیلم را (به طور خاص) برای کدام‌یک از مکان‌ها و اقشار زیر مناسب می‌دانید؟

کلاس درس، جمع‌های خانوادگی، کتابخانه‌ی مدارس، زنان خانه‌دار، معلمان و دانشجویان

خلاصه فیلم:

مستند «ماهی‌ها در سکوت می‌میرند»، شرح درد مردم سیستان است.
در هیاهوی پاساژهای پر زرق و برق و خیابان‌های پر از مغازه، در رنگ و وارنگِ سریال‌ها و تبلیغ‌های تلویزیونی و در شلوغیِ درس و کار بعید نیست که نبینیم و بی‌خبر باشیم از رنج‌هایی که درست در کنار دست خود ما در جریان‌اند. مردم سیستان و بلوچستان با خشکسالی، نبود هیچ گونه شغل درآمدزا، فقر و حتی نبود هوای سالم دست به گریبان اند…و از همه مهم‌تر با فراموشی و بی‌توجهی آدم‌های هم‌وطن خود دست به گریبان‌اند.
این مستند فرصتی است برای جبرانِ فراموشی‌هایمان.

نظرات (نقد و بررسی و نکاتی درباب فیلم):

اگر می‌خواهید بگویید دولت تقصیرکار است و فقط دولت است که باید کاری کند، این مستند را نبینید. اگر با دیدن مشکلاتِ مردمِ سیستان و بلوچستان، قرار است افسرده و مأیوس شوید، این مستند را نبینید. اگر می‌خواهید با دیدن شرایط دشوار این‌جا، از خوبی‌های «خارج» و بدی‌های «ما ایرانی‌ها» حرف بزنید، این مستند را بگذارید کنار…
اما اگر می‌خواهید با دیدن درد یک انسان دیگر از جا بلند شوید، بسم الله! مستند «ماهی‌ها در سکوت می‌میرند» فرصتی است برای زنده شدن ما و تلاش برای برادران‌مان که در برابر مشکلات بسیار تنها هستند.

ملاحظات:

  • فرزندان شما، همکاران‌، دوستان، اقوام و خویشان، آشناهای ما در فضاهای مجازی، شاگردان یا هم‌کلاسی‌ها، همسایه‌ها و خلاصه تمام اطرافیان ما می‌توانند جزء کسانی باشند که ما درد مردم سیستان را با آن‌ها شریک شویم.
  • مستند دیگری با نام «ماه‌ها در سکوت نمی‌میرند» ساخته شده است که به تلاش‌های برخی افراد و گروه‌ها در استان سیستان و بلوچستان می‌پردازد.

این فیلم می‌تواند موضوع خوبی برای یک بحث خانوادگی و گروهی باشد.

خلاصهای از زندگی و دغدغه‌های فیلم‌نامه‌نویس یا کارگردان که در ساخت فیلم تأثیر گذاشته است:

از یاسر عرب، مستندهای متعددی پخش شده است که از آن جمله می‌توان به «مهد کودک، آری یا خیر»، «ننه قربون»، «نان جنگ»، «کدام مسجد» و … اشاره کرد. او در حوزه‌ی ادبیات کودک و نوجوان نیز کتاب‌های مختلفی نوشته است.

 

// // ?>